Foto: Raskrinkavanje.ba
Na portalu Euronews Srbija je 9. oktobra 2026. godine objavljen članak o dva napada na Međunarodni aerodrom “Kralj Halid” u Rijadu dan ranije, u kojima su ubijena tri saudijska državljanina, a nekoliko ljudi ranjeno. Pozivajući se na saopštenje Generalne uprave civilnog vazduhoplovstva Saudijske Arabije, portal navodi da je prvi napad bio usmjeren na aerodromske objekte, a da je u drugom pogođen avion kompanije “Saudija”. U članku se navodi da su jemenski Huti saopštili da su napali aerodrom dvjema krstarećim raketama.
Članak je opremljen naslovom “Napad na aerodrom u Rijadu: Raketa potpuno razorila avion, objavljen trenutak udara” i fotografijom na kojoj se navodno vidi eksplozija na pogođenom avionu.
Foto: Screenshot/Euronews Srbija
U članku je “embedovana” X objava na španskom jeziku s videosnimkom iz kojeg je preuzeta slika eksplozije na avionu.
Istog su dana portali Mondo (.rs) i Mondo (.me) objavili članke o ovom incidentu i opremili ih slikama preuzetim iz istog snimka. Kao izvor je naveden X nalog koji je objavio snimak. Objava ovog naloga takođe je “embedovana” u člancima.
Narednih je dana još nekoliko medija istom fotografijom opremilo članke o ovim napadima i jednom napadu koji je uslijedio. Portal Telegram (.hr) je 11. oktobra objavio članak o napadu Huta na ovaj aerodrom i naveo da je ubijeno 12 i povrijeđeno više od 300 ljudi. Članak je opremljen slikom preuzetom iz snimka, ali okrenutom horizontalno. U članku je “embedovano” više objava s društvenih mreža, među kojima je i objava s mreže X na engleskom jeziku i s pomenutim snimkom.
Foto: Screenshot/Telegram (.hr)
Još je nekoliko medija svoje članke o ovom napadu, ili reakcijama na napad, opremilo ovim slikama. Među njima su Mondo (.ba) (1, 2), Teslić danas, RTV USK, Mondo (.rs) (1, 2), Mondo (.me) (1, 2) i Politika. Portal Vijesti (.ba) članak je opremio ilustracijom na kojoj su slika eksplozije iz snimka i predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen.
Portal Direktno (.hr) je 12. oktobra izvijestio o novom napadu na isti aerodrom, za koji su Huti preuzeli odgovornost. Ovaj je članak također opremljen slikom aviona iz snimka.
Obrnuta pretraga ovih slika pokazuje da je RTCG 9. oktobra objavio članak sa slikom iz snimka (prije članka Euronewsa Srbija), ali slike više nema u članku.
Foto: Screenshot/Google
Liveblog RTS-a od 11. oktobra takođe je bio opremljen istom slikom (1, 2). U međuvremenu je uklonjena, ali na Facebook stranici RTS-a ostala je objava članka u kojoj se vidi ova slika.
Šta su činjenice?
Fotografije kojima su opremljeni analizirani članci kadrovi su iz kratkih videosnimka koji su se dijelili na društvenim mrežama i koji prikazuju eksploziju na avionu nakon što ga je pogodila raketa. Neki od članaka imaju “embedovane” te objave (1, 2, 3). U jednoj verziji snimka nos aviona okrenut je na lijevu, a u jednoj na desnu stranu.
Ali, snimak nije autentičan. Napravljen je pomoću vještačke inteligencije. Snimak se dijelio u objavama na različitim jezicima i njegovom autentičnošću već se bavilo nekoliko stranih i regionalnih fact-checking platformi (AFP Fact Check, Lead Stories, Full Fact, DW, France 24, Fact Crescendo Sri Lanka i crnogorsko Raskrinkavanje).
Snimak ima nekoliko nelogičnosti koje ukazuju na to da ne prikazuje stvarnu scenu. Naprimjer, neka vozila i objekti u blizini aviona ostaju na mjestu bez oštećenja uprkos eksploziji. S druge strane, vozilo ispred aviona, odnosno njegovog krila, na neobičan način mijenja oblik, smanjuje se i prestaje biti trodimenzionalan objekat, da bi se na kraju snimka pretvorilo u tanku krhotinu.
Za generisanje ovog videosnimka vjerovatno je korištena fotografija koja je na Shutterstocku objavljena 2. marta 2016. uz opis u kome se navodi da prikazuje avion spreman za polijetanje na međunarodnom aerodromu u Rijadu, u Saudijskoj Arabiji.
Foto: Screenshot/Shutterstock
AFP Fact Check je primijetio da avion na snimku ima staru šemu boja – drugačiju od dizajna sa zelenim detaljima koji je kompanija uvela u oktobru 2023. i koji je danas u upotrebi.
Dakle, slike i snimci u analiziranim člancima nisu autentični. Ali, napadi na aerodrom u Rijadu koji se spominju u člancima zaista su se desili. Aerodrom je 8. oktobra u dva navrata napadnut. Ubijena su tri saudijska državljanina, a jedan avion je oštećen. Napadi su se ponovili i narednih dana. U napadu 10. oktobra ubijeno je 13 ljudi, dok je u novom napadu narednog dana ubijena jedna osoba. Kako navodi Reuters, u napadu 8. oktobra, gelerom presretnute rakete ili direktnim projektilom, oštećen je putnički avion Saudia Airlinesa. Kako su za ovu agenciju rekle tri osobe upoznate sa slučajem, na avionu parkiranom na terminalu aerodroma izbio je požar. Ova agencija objavila je i sliku, preuzetu iz videozapisa čiju je autentičnost Reuters potvrdio, na kojoj se vide dim i vatra na aerodromu.
Koalicija predvođena Saudijskom Arabijom vojno podržava jemensku vladu u ratu protiv Huta, naoružane grupe koja kontroliše veći dio sjevernog Jemena. U julu ove godine, nakon primirja, došlo je do ponovne eskalacije sukoba Huta i Saudijske Arabije, što je rezultiralo međusobnim zračnim napadima u oktobru ove godine. Saudijska naftna postrojenja, aerodromi i brodske rute našli su se na udaru raketa i dronova Huta. U napadima na saudijske aerodrome, uključujući Međunarodni aerodrom “Kralj Halid” u Rijadu i Međunarodni aerodrom “Abha”, poginulo je 19 osoba, a 364 su povrijeđene.
Dakle, snimak iz kog su uzeti kadrovi za opremu analiziranih članaka o napadu na aerodrom u Rijadu nije autentičan. Budući da nije moguće pouzdano utvrditi gdje su ove slike prvi put objavljene kao autentične, sve objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti.
(Raskrinkavanje.ba)