Foto: Flickr
Napisi o šokantnim “naučnim” otkrićima novih “lijekova” kojima se uspješno liječe neka najteža oboljenja nisu novost u medijskom prostoru. Ti su “lijekovi” obično lako dostupne namirnice (poput meda, sode bikarbone, cvekle i slično) za koje se nekad tvrdi da su “dobro čuvana tajna” koju farmaceutska industrija krije, a nekad se njihova “efikasnost” dokazuje i validnim studijama i naučnim istraživanjima, pa je time efekat “šoka” takvih “otkrića” još i veći.
U većini ovakvih slučajeva studije i dobijeni rezultati pogrešno su tumačeni, uz izostavljanje bitnih detalja iz metoda i načina na koji su studije provedene.
Kokosovo ulje i rak debelog crijeva
Na portalu Cazin Danas 25.11.2022. godine objavljen je članak u čijem se naslovu nalazi sljedeća tvrdnja:
LJEKARI U ŠOKU: Ova namirnica ubija 93 % ćelija raka debelog crijeva za samo 48 sati
U članku se navodi da je rak debelog crijeva jedan od najčešćih oblika raka kod žena i kod muškaraca te da različiti prirodni lijekovi sprečavaju tu bolest. Uprkos tome, stručnjaci smatraju da nema dovoljno istraživanja “koja bi potvrdila ove činjenice”, navodi se u članku.
Također se konstatuje i da je žalosno što većinu (op.a. medicinskih) istraživanja finansiraju farmaceutske kompanije koje zanima profit, a ne zdravlje ljudi. Ipak, u istraživanju “univerziteta u Australiji”, koje je predstavljeno kao primjer naučnog rada motivisanog zdravljem ljudi, navodno je ustanovljeno da laurinska kiselina ubija više od 93% ljudskih ćelija raka debelog crijeva nakon dva dana liječenja. Laurinska kiselina se u velikoj koncentraciji nalazi u kokosovom ulju.
Međutim, to ne znači da se u svijetu ne provode velika i važna istraživanja. Sjajan primjer ovoga dolazi s univerziteta u Australiji, gdje su istraživači otkrili da laurinska kiselina (koja čini 50% kokosovog ulja) ubija preko 93% ljudskih ćelija raka debelog crijeva nakon 48 sati liječenja.
Laurinska kiselina truje ćelije raka, istovremeno izazivajući oksidativni stres uz značajno smanjenje nivoa glutationa (koji ćelije raka trebaju da se zaštite od oksidativnog stresa).
Istaknute su i potencijalne koristi kokosa u liječenju i prevenciji raznih oboljenja poput dijabetesa, osteoporoze, Kronove bolesti i raka.
Pretragom smo ustanovili da se tvrdnje o potencijalu kokosovog ulja u liječenju raka dijele barem od 2014. godine, kad su objavljene na portalu Dnevno.
Iako je u članku portala Cazin Danas navedeno da je rezultat postignut nakon “liječenja”, tu se kaže da su eksperimenti provedeni u Petrijevim posudama i na pacovima, bez informacije da li je dejstvo kiseline potvrđeno i u studiji na ljudima.
Eksperimenti su izvedeni in vitro u Petrijevim posudama, ali i in vivo na pacovima, pokazujući isti efekat.
Laurinska kiselina se takođe nalazi u majčinom mleku i masna je kiselina koja podržava imuni sistem i ima antimikrobna svojstva.
Najranija objava tvrdnje o in vivo eksperimentima na pacovima koju smo pronašli je u Kurirovom članku objavljenom 3.5.2016. godine.
Pored portala Cazin Danas, u novembru 2022. godine tvrdnje o učinkovitosti kokosovog ulja protiv raka debelog crijeva objavili su portali Haber, Krstarica, Novi i Miris cvijeća.
Šta je ispitivano u studiji i kako je ona provedena?
Istraživanje na kojem su zasnovani medijski izvještaji o kokosovom ulju proveo je 2013. godine tim naučnika/ca s Univerziteta Adelaide iz Australije. Naučnici/e su posmatrali/e potencijal laurinske kiseline za izazivanje apoptoze ili smrti ćelija raka debelog crijeva. Studija je otkrila da određene koncentracije laurinske kiseline izazivaju apoptozu u dvije vrste ćelija korištenih u eksperimentu: kultivirane stanice raka uzete iz ljudskog debelog crijeva (Caco-2) i stanične linije tankog crijeva pacova (IEC-6).
Studija je, dakle, provedena in vitro, stoga nije tačna tvrdnja da je laurinska kiselina testirana in vivo na pacovima.
Detaljnom analizom predstavljanja navedene studije u primjerima medijskog izvještavanja na engleskom jeziku bavio se fact-checking portal VERA Files u analizi koja se može pročitati na ovom linku. Iako kokosovo ulje sadrži 80% do 90% zasićenih masti, od čega 47% otpada na laurinsku kiselinu, u studiji se kokosovo ulje uopšte ne spominje, navodi se u analizi portala VERA Files.
Istraživači su rekli da su za studiju kupili i upotrijebili natrijevu laurinsku kiselinu od hemijsko-biotehnološke firme Sigma-Aldrich. Pogrešno je tvrditi da će ispijanje kokosovog ulja imati isti učinak na ćelije raka debelog crijeva kao laurinska kiselina korištena u istraživanju, koja je primijenjena u sračunatim dozama.
Nalaz studije koji je najbliži tvrdnjama o učinkovitosti kokosovog ulja je značajno smanjenje u “vijabilnosti” kod Caco-2 ćelija 48 sati nakon tretmana “citotoksičnom dozom” laurinske kiseline.
VERA Files navodi da se u studiji pod pojmom “vijabilnost” podrazumijeva količina ćelija raka koje su žive u odnosnu na ukupnu količinu ćelija raka korištenih u eksperimentu. Smanjenje “vijabilnosti” ćelija znači da je bilo više mrtvih nego živih ćelija raka.
U studiji je navedeno da je “vijabilnost” ćelija raka opala na 7% u 48 sati, što znači da je ostalih 93% ćelija ubijeno doziranom laurinskom kiselinom. No mediji su propustili spomenuti da je do pada vijabilnosti ćelija došlo tek nakon što je primijenjena “citotoksična doza” laurinske kiseline.
Citotoksično u prevodu doslovno znači toksično za ćelije. Citotoksični agensi su supstance koje ubijaju ćelije - ne samo ćelije raka, nego ćelije uopšteno.
Kako je ranije naglašeno, studija je provedena in vitro, što je spomenuto u člancima, ali nije do kraja kontekstualizovano. In vitro studije su u pravilu provedene van živog organizma, u vještačkim i kontrolisanim uslovima, kao, naprimjer, u Petrijevim posudama. Pretpostavka da će rezultati in vitro studije biti isti u sličnoj studiji provedenoj na živim organizmima – štaviše, na ljudima – pogrešna je.
Onkolog Necy Juat, član Društva medicinske onkologije s Filipina, govorio je za VERA Files, naglasivši da je potencijalni efekat laurinske kiseline na ćelije raka debelog crijeva “anegdotalan” i ne bi trebao biti razmatran kao alternativa medicinskom tretmanu. Osvrnuo se i na in vitro prirodu istraživanja i pogrešnih zaključaka o učinkovitosti u liječenju raka debelog crijeva kod ljudi rekavši da se rezultati studije provedene u laboratoriji ne mogu primijeniti na ljude ako se ne odrade četiri faze kliničkih ispitivanja.
Proglašavanje različitih namirnica “lijekom protiv raka” može biti opasno, budući da bolesnice/ke može odvratiti od pouzdanih, naučno dokazanih metoda liječenja i time ih potencijalno dodatno ugroziti. Brojne lako dostupne namirnice do sada su proglašavane lijekovima protiv raka.
Najranija objava tvrdnje da kokosovo ulje (namirnica) ubija 93% ćelija raka u rekordnom vremenu od 48 sati tretmana/liječenja dobija ocjene lažna vijest i pseudonauka.
Sve kasnije objave ove tvrdnje dobijaju ocjene prenošenje lažnih vijesti i pseudonauka.
Najranija objava tvrdnje da je eksperiment proveden in vivo na pacovima dobija ocjenu lažna vijest, a kasnije objave te tvrdnje ocjenu prenošenje lažnih vijesti.
Tvrdnje da su istraživači otkrili da laurinska kiselina ubija preko 93% ljudskih ćelija raka debelog crijeva nakon 48 sati “liječenja” dobija ocjenu dezinformacija. Osim što su metodi i rezultati studije predstavljeni manipulativno, u njoj nije bilo nikakvog “liječenja” nakon kojeg su ćelije raka umrle.
Napomena
8.12.2022. Portal Krstarica je ispravio članak ocijenjen u ovoj analizi, pa u skladu s tim dobija i ocjenu ispravljeno.
9.12.2022: Portali Stil, Kurir (3.5.2016) i Alo su ispravlili članke ocijenjene u ovoj analizi, pa shodno tome ovi članci dobijaju i ocjenu ispravljeno.
12.12.2022. Portal Lepa i Srećna je također ispravio članak koji je ocijenjen u ovoj analizi, pa i on dobija ocjenu ispravljeno.
13.12.2022. Telegraf i Novosti su ispravili članke koji su ocijenjen u ovoj analizi, pa i oni dobijaju ocjenu ispravljeno.
14.12.2022: Portal Novosti je također ispravio članak koji je ocijenjen u ovoj analizi, pa i on dobija ocjenu ispravljeno.
29.12.2022: Portal Nezavisne novine ispravio je jedan od članaka ocijenjenih u ovoj analizi te za njega dobija i ocjenu ispravljeno.
17.3.2023: Portal Kurir je ispravio i preostala dva članka ocijenjena u ovoj analizi, pa im je u skladu s tim dodana i ocjena ispravljeno.
9.6.2023: Portal Alo online je ispravio ocijenjeni članak u skladu sa činjenicama, pa mu je dodana i ocjena ispravljeno.
20.10.2023: Portal Dnevnik (.hr) je ispravio članak ocijenjen u ovoj analizi, pa mu je dodana i ocjena ispravljeno.
15.12.2023: Portal Banjaluka je ispravio članak koji je ocijenjen u ovoj analizi, pa mu je dodana i ocjena ispravljeno.
(Raskrinkavanje.ba)