Foto: Raskrinkavanje.ba
Smrt Ratka Mladića 27. avgusta 2026. godine pratio je val veličanja ovog bivšeg vojnog komandanta i negiranja genocida i ratnih zločina za koje je osuđen na kaznu doživotnog zatvora. Dan poslije, na jednom Facebook profilu podijeljen je videosnimak na kojem piše da prikazuje “dolazak civila iz Srebrenice u Tuzlu” nakon pada enklave u julu 1995. godine. Na snimku se vide uglavnom žene i djeca u autobusima koji dolaze do tadašnje UN-ove zračne baze u Tuzli. U opisu snimka navodi se da prikazuje stanovnike enklave koje je Mladić “pomilovao” i “spasio”.
Komandante, vidiš ove što si ih pomilovao, spasao, dao život? E vidiš, danas oni iz SarajHeva, iz dijaspore i njihovo potomstvo obilaze svoje nišane svakog jula po Potočarima i pljuju te pišući po FB.
Foto: Screenshot/Facebook
Objavu je vidjelo više od 2.000 korisnika/ca Facebooka, a ostvarila je i više od 100 interakcija na toj društvenoj mreži.
Šta su činjenice?
Premještanje žena, djece i starijih osoba iz Srebrenice nakon pada enklave u julu 1995. nije bilo čin milosrđa ili dobrovoljna evakuacija. Nakon što su snage Vojske Republike Srpske (VRS), čiji je glavni štab predvodio general Ratko Mladić, zauzele enklavu, hiljade žena, djece i starijih osoba prisilno su autobusima prebačene iz Potočara na teritoriju pod kontrolom Armije RBiH. Ovo je potvrđeno u više presuda Haškog tribunala osobama koje su se nalazile u lancu odgovornosti u vojnim i policijskim strukturama tadašnje Republike Srpske.
U organizovanju prisilnog premještanja učestvovao je i general Radislav Krstić, tadašnji komandant Drinskog korpusa VRS-a, koji je, prema nalazima Haškog tribunala, naredio da se osiguraju autobusi i druga prevozna sredstva. Krstić je prva osoba koja je 2004. godine pred Haškim tribunalom osuđena za genocid u Srebrenici (odlukom Žalbenog vijeća preinačeno u “pomaganje u genocidu”). U prvostepenoj presudi utvrđeno je da je premještanje stanovništva bilo neodvojivi element genocida:
594. Pretresno vijeće na osnovu dokaza zaključuje da su snage VRS-a nastojale da eliminišu sve bosanske muslimane u Srebrenici kao zajednicu. U periodu ne većem od sedam dana, čak je 7.000–8.000 vojno sposobnih muškaraca sistematski masakrirano, dok je ostatak populacije bosanskih muslimana prisutnih u Srebrenici, oko 25.000 ljudi, prisilno premješten u Kladanj.
595. Tačno je da su sistematski masakrirani samo vojno sposobni muškarci, ali je značajno da su se ti masakri dogodili u vrijeme kada je prisilno premještanje ostatka populacije bosanskih muslimana već bilo u punom zamahu. Snage bosanskih Srba u trenutku kada su odlučile da ubiju sve muškarce nisu mogle ne znati da će ovo selektivno uništenje grupe imati trajne posljedice po cjelokupnu grupu (...). Snage bosanskih Srba su u trenutku kada su odlučile da ubiju sve vojno sposobne muškarce znale da će kombinacija tih ubistava s prisilnim premještanjem žena, djece i staraca neizbježno dovesti do fizičkog nestanka populacije bosanskih muslimana u Srebrenici.
U predmetu protiv Ratka Mladića, koji je osuđen zbog udruženog zločinačkog poduhvata na području Srebrenice i genocid, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju utvrdio je da stanovništvo nije imalo stvarnu mogućnost izbora da ostane te da je njegovo premještanje bilo prisilno, a ne humanitarna evakuacija.
3159. U pogledu Srebrenice, odbrana je tvrdila da je premještanje bilo prirodna posljedica tekućeg oružanog sukoba te nestabilnosti i nasilja u regiji (...). Međutim, Pretresno vijeće podsjeća da premještanje osoba izvršeno na osnovu sporazuma između političkih ili vojnih lidera, ili pod okriljem neke organizacije, ne znači nužno da je ono bilo dobrovoljno (...). Na osnovu navedenog, Pretresno vijeće zaključuje da oko 25.000 bosanskih muslimana, većinom žena, djece i staraca, koji su napustili Potočare i otišli na teritoriju pod kontrolom bosanskih muslimana u događaju, nisu imali stvarni izbor osim da odu.
U Mladićevom predmetu potvrđeno je i da je prisilno uklanjanje žena, male djece i dijela starijih muškaraca bilo dio zajedničkog plana povezanog s genocidom u Srebrenici.
5096. Pretresno vijeće podsjeća na svoje nalaze iz poglavlja 9.6.4 da je u periodu između dana koji su neposredno prethodili 11. julu 1995. i najmanje oktobra 1995. godine postojao udruženi zločinački poduhvat (UZP) s primarnim ciljem eliminisanja bosanskih muslimana u Srebrenici ubijanjem muškaraca i dječaka Srebrenice i prisilnim uklanjanjem žena, male djece i dijela starijih muškaraca iz Srebrenice. U danima koji su neposredno prethodili 11. julu 1995, cilj srebreničkog UZP-a obuhvatao je izvršenje krivičnih djela progona i nehumanih djela (prisilnog premještanja). Krivična djela genocida, istrebljenja i ubistva postala su dio sredstava za postizanje tog cilja do ranih jutarnjih sati 12. jula 1995. godine, prije nego što je prvo od tih krivičnih djela izvršeno.
Osim što je prisilno premještanje žena, djece i starijih osoba iz Srebrenice nakon pada enklave predstavljeno kao “pomilovanje”, u analiziranoj se objavi poriče da su žrtve genocida ukopane u Memorijalnom centru u Potočarima ubijene. Naime, u objavi se tvrdi da, “zajedno sa svojim potomstvom, obilaze svoje nišane svakog jula u Potočarima”.
Riječ je o raširenom narativu kojim se poriče genocid u Srebrenici, u čijem održavanju u javnom prostoru nerijetko učestvuju mediji. Ovaj narativ zasniva se na neutemeljenim tvrdnjama da je broj žrtava genocida preuveličan, odnosno da su u Potočarima “sahranjivani” i muškarci koji zapravo nisu ubijeni u genocidu. Raskrinkavanje je o dezinformacijama koje grade ovaj narativ pisalo u više analiza (1, 2, 3).
U mezarju Memorijalnog centra Potočari ukopane su žrtve genocida čiji su posmrtni ostaci ekshumirani iz primarnih, sekundarnih i tercijarnih masovnih grobnica te identifikovani pomoću DNK metode koju provodi Međunarodna komisija za nestale osobe (ICMP).
Shodno navedenom, tvrdnju da snimak iz analizirane objave prikazuje civile iz Srebrenice koje je Ratko Mladić “pomilovao”, odnosno spasio, ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Tvrdnju da su u Memorijalnom centru u Potočarima grobovi ljudi koji su živi, odnosno onih koji nisu ubijeni u genocidu, ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti.
(Raskrinkavanje.ba)