Foto: Raskrinkavanje.ba
Na društvenoj mreži X je 20. oktobra 2026. godine podijeljena slika muškarca koji čita knjigu ispred knjižare, uz natpis “Dobro došli/otvoreno“ na engleskom jeziku. Ulica na slici je u neredu, s razbacanim predmetima i dimom koji se razilazi, ali knjižara je neoštećena. Slika je podijeljena uz opis u kome se navodi da prikazuje prizor tokom protesta u Francuskoj.
Foto: “Vlasnik francuske knjižare sedi ispred svoje netaknute radnje tokom nereda” Кakva moć knjige, Screenshot/X
Na ovoj su društvenoj mreži korisnici/e s našeg govornog područja dijelili/e i objave na stranim jezicima u kojima se navodi da je slika nastala tokom protesta u Francuskoj (1, 2).
Slika se dijelila i na Facebooku i Threadsu, gdje smo pronašli više od deset takvih objava (1, 2, 3, 4). U nekima od njih predstavljana je kao dokaz da demonstranti u Francuskoj ne protestuju protiv stanja školstva u ovoj zemlji, već da imaju druge motive (1, 2).
Šta su činjenice?
Slika vlasnika koji mirno sjedi ispred svoje netaknute knjižare dok okolo bjesne protesti bila je viralna i van našeg govornog područja. Njenom autentičnošću bavili su se strani mediji i fact-checking platforme kao što su francuski TF1 INFO, španski Newtral i poljski Demagog.
Scena je, ustvari, kadar iz videa koji je napravljen pomoću vještačke inteligencije i kao takav je označen u objavi na Facebooku koju je podijelio autor.
U članku koji je objavio TF1 INFO 21. oktobra navodi se da je obrnuta pretraga slike dovela do videosnimka objavljenog na Facebook stranici korisnika iz Hong Konga. Snimak traje oko deset sekundi i prikazuje kadrove lomljenja izloga i haosa na ulici, a zatim se fokusira na čovjeka koji mirno sjedi u istoj ulici ispred knjižare i čita knjigu. Upitan na engleskom jeziku kako je samo njegova radnja netaknuta, čovjek na francuskom odgovara da danas nikog nije briga za knjige.
Foto: Screenshot/Facebook
Snimak je u ovoj objavi na Facebooku označen kao AI sadržaj. Vlasnik naloga sebe opisuje kao kreatora AI memova iz Hong Konga.
Protesti studenata/tica i učenika/ica srednjih škola u Francuskoj počeli su u septembru 2026. uslijed nezadovoljstva dotrajalom infrastrukturom školskih zgrada, nedostatkom školske opreme i nastavnog osoblja, kao i finansijskim izdvajanjima za obrazovanje u ovoj zemlji. Učenicima/ama su se pridružili radnički sindikati i mnogobrojni/e građani/ke širom zemlje, izražavajući nezadovoljstvo ekonomskom situacijom u državi. Proteste podržavaju ljevičarska stranka La France Insoumise (LFI) i radnički sindikat Confédération Générale du Travail (CGT). U subotu 17. oktobra više od pola miliona ljudi učestvovalo je u protestima širom zemlje. U Parizu, Lyonu, Marseilleu i drugim gradovima izbili su sukobi s policijom, paljene su zgrade i automobili, a trgovine su opljačkane. Tokom nereda uhapšeno je oko 1.200 osoba, dok je povrijeđeno 150 policajaca.
Knjižare nisu bile pošteđene u ovim neredima, kako se implicira u analiziranim objavama, o čemu svjedoče i medijski izvještaji. Portal ActuaLitté u članku objavljenom 19. oktobra navodi da je nekoliko takvih objekata u Parizu, Grenoblu i Strasbourgu bilo na meti vandala, što su potvrdili vlasnici knjižara na nalozima na društvenim mrežama (1, 2).
Shodno navedenom, prvu objavu AI slike vlasnika “netaknute” knjižare u kojoj se tvrdi da prikazuje scenu tokom protesta u Francuskoj ocjenjujemo kao lažnu vijest. Druge objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti.
(Raskrinkavanje.ba)