Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebook profilu “Miroslav Kozakiv” je 13. aprila 2026. podijeljen snimak gotovo uništenog teretnog plovila iznad kojeg se izvijaju oblaci gustog dima. Snimak traje 12 sekundi, a preko njega je ispisano sljedeće:
Iranske rakete uništile Engleski tanker koji je htio da prođe Strait of Hormuz
Foto: Screenshot/Facebook
Isti je snimak ranije, 27. marta 2026. godine, podijeljen na YouTube nalogu Lu Portal Official, uz tvrdnju da je “Iran u Hormuškom prolazu pogodio tajlandski brod s kontejnerima”.
Foto: Screenshot/YouTube
Šta su činjenice?
Od početka rata u Iranu, odnosno od 28. februara 2026. godine, saobraćaj u Hormuškom moreuzu je zbog blokada i vojnih dejstava smanjen za oko 95 posto. Do danas je u području ovog morskog prolaza zabilježen niz pomorskih incidenata i napada na brodove, a mediji širom svijeta svakodnevno izvještavaju o razvoju situacije u ovom području (1, 2, 3).
Suprotno tvrdnjama iz analizirane objave, u dosadašnjim izvještajima o napadima na brodove nema informacija da je u spomenutom periodu napadnut ili uništen engleski naftni tanker. Nema ni potvrđenih informacija da je u Hormuškom moreuzu raketiran bilo koji drugi brod pod engleskom ili zastavom Ujedinjenog Kraljevstva. Američki predsjednik Donald Trump je na društvenoj mreži Truth Social 19. aprila objavio da je “Iran jučer (op.a. 18. aprila) odlučio ispaliti metke u Hormuškom moreuzu”, a da su “mnogi od njih bili usmjereni na francuski brod i teretni brod iz Ujedinjenog Kraljevstva”. Britanski Telegraph je 20. aprila izvijestio da je Vlada Velike Britanije negirala Trumpove tvrdnje o napadu na britansko plovilo.
Snimak koji navodno prikazuje “uništeni tanker” u Hormuškom moreuzu dijeli se u objavama na engleskom jeziku još od 27. marta ove godine, a njegovom autentičnošću se u to vrijeme bavila i platforma za provjeru činjenica Lead Stories. U njihovoj analizi je istaknuo da je 27. marta isti snimak, samo u boljoj rezoluciji, objavljen u članku ruskog portala Reporter. U ovom se članku navodi da se “na internetu pojavio videosnimak ozbiljnog požara na tajlandskom tankeru koji pokušava probiti blokadu Hormuškog prolaza”.
Foto: Screenshot/Reporter
U jednom kadru snimka, kao i na slici kojom je članak ilustrovan, na pramcu broda može se vidjeti ime “SAFEEEN”. Lead Stories navodi da je plovilo sličnog imena, odnosno brod Safeen Prestige, zaista pogođeno početkom marta ove godine, u prvoj sedmici rata u Iranu, no u prvoj riječi u nazivu ovog broda ne nalaze se tri, već dva slova “E”.
Reuters je 4. marta izvijestio da je “kontejnerski brod Safeen Prestige, koji plovi pod malteškom zastavom”, oštećen nepoznatim projektilom dok je tog dana “plovio prema sjevernoj strani Hormuškog moreuza”. Portal Middle East Monitor je 6. marta objavio da je projektil pogodio zadnji dio broda Safeen Prestige te “izazvao požar unutar strojarnice i oštetio brod”. Mediji su objavili i da je posada napustila plovilo kao mjeru predostrožnosti te da nije bilo prijava o povrijeđenima. Bloomberg je 7. aprila objavio da je brod Safeen Prestige, koji je pogođen u prvoj sedmici rata u Iranu, navodno potonuo.
Isti se snimak dijelio i uz tvrdnje da prikazuje “tanker pod pakistanskom zastavom” zapaljen u iranskim napadima na plovilo u Hormuškom moreuzu, o čemu je u analizi objavljenoj 31. marta ove godine pisao Snopes. U analizi navode da se “čini da snimak prikazuje brod Safeen Prestige koji plovi pod zastavom Malte”. Snopes nije mogao nezavisno potvrditi autentičnost snimka, kao ni to da je Iran bio iza prijavljenih napada na brod.
U spomenutim analizama jasno je istaknuto i da je Safeen Prestige zapravo kontejnerski brod, to jest teretni brod za prevoz robe u kontejnerima, a ne tanker koji prevozi naftu.
Sliku broda iz snimka kvalitetnije rezolucije koja je objavljena na portalu Reporter provjerili i smo putem alata Hive Moderation. Prema nalazima ovog alata, vjerovatnoća da slika sadrži AI generisan ili deepfake sadržaj iznosi 99,9 posto.
Foto: Screenshot/Hive Moderation
Dakle, jasno je da snimak ne prikazuje “engleski tanker koji su uništile iranske rakete”. Ranije se dijelio uz neutemeljene tvrdnje da prikazuje brod koji plovi pod zastavom Pakistana ili pod zastavom Tajlanda. Prema nizu medijskih izvještaja, u Hormuškom moreuzu je raketiran teretni brod s kontejnerima, pod zastavom Malte, no platforme za provjeru činjenica koje su se ranije bavile analizom spornog snimka nisu pronašle dokaze da je autentičan.
Dodatno, nalazi alata Hive Moderation ukazuju na to da je snimak s veoma visokom vjerovatnoćom kreiran pomoću umjetne inteligencije.
Shodno navedenom, tvrdnje da snimak zapaljenog broda prikazuje engleski ili tajlandski brod koji su u Hormuškom prolazu uništile iranske rakete ocjenjujemo kao lažnu vijest.
(Raskrinkavanje.ba)