Foto: Wikimedia Commons
Nakon što su Izrael i Sjedinjene Američke Države pokrenule seriju napada na Iran 28. februara 2026. godine, većina zemalja Bliskog istoka, uključujući Katar, Bahrein, Kuvajt, Iran, Irak, Siriju i Izrael, zatvorila je svoje zračne prostore za komercijalne letove. Zemlje poput Jordana, Libana i Ujedinjenih Arapskih Emirata u tom su trenutku imale tehnički otvorene zračne prostore, no bez komercijalnih letova.
Ministarstva vanjskih poslova Hrvatske, Srbije, BiH i Crne Gore poduzela su mjere s ciljem evakuacije državljana/ki iz ovih zemalja, o čemu su izvještavali i mediji (link, link).
U tom kontekstu, na društvenim mrežama dijelila se fotografija na kojoj avion kompanije Air Serbia polijeće dok se u blizini diže stup dima. Ispod ove fotografije je screenshot grafičkog prikaza aviosaobraćaja iznad regije Bliskog istoka, na kojem se vidi da jedan avion prelijeće zračni prostor Irana. U ovim se objavama insinuira da je usamljena letjelica iznad Irana avion kompanije Air Serbia, koji ignoriše opasnost i zabranu letova iznad te zemlje.
Ovaj kolaž je u kratkom vremenu podijeljen u desetinama objava na Facebooku (1, 2, 3) i na Instagramu (1, 2, 3) pa nije moguće sa sigurnošću reći gdje se pojavio prvi put. Jedna takva objava podijeljena je 4. marta 2026. godine, uz opis “Srbija spašava svoje građane”.
Foto: Screenshot/Facebook
U nekim se primjerima tvrdilo da slika prikazuje let aviona kompanije Air Serbia iz Izraela u Beograd.
Foto: Objava sa statusom: “Trenutak kada Er Srbija prilikom evakuacije naših državljana iz Izraela poleće ka Beogradu. Kao što može da se vidi, na prostoru celog regiona koji je obuhvaćen ratnim dejstvima, samo je avion naše države leteo.”/Screenshot, Facebook
Neke od ovih objava imale su hiljade interakcija. Slike iz kolaža dijelile su se i odvojeno na društvenim mrežama. Uz insinuacije da je riječ o avionu iz Srbije ili o srbijanskom pilotu, slika aviona na radaru iznad zatvorenog zračnog prostora Irana objavljena je 3. marta 2026. godine na društvenoj mreži X. Fotografija polijetanja aviona kompanije Air Serbia također se dijelila na društvenim mrežama nakon eskalacije sukoba na Bliskom istoku.
Evakuacije
Do 6. marta 2026. realizovano je nekoliko evakuacionih letova iz regiona Perzijskog zaljeva i s Bliskog istoka, uključujući dva leta kompanije Flydubai između Dubaija i Beograda 3. i 4. marta (link, link) te jedan let kompanije Air Serbia između Sharm El-Sheikha u Egiptu i Beograda 4. marta.
Air Montenegro evakuisao je građane/ke Crne Gore 3. marta, a tog su dana evakuisani i građani/ke Hrvatske. Air Serbia je 6. marta 2026. godine poslala Airbus A330 u Dubai po još jednu grupu građana/ki Srbije, ali do objave ove analize povratni let nije bio realizovan.
No, fotografija aviona Air Serbia u polijetanju te slika radara koji prikazuje avion iznad Irana nisu nastale u kontekstu eskalacije sukoba na Bliskom istoku u martu 2026.
Slika iz 2024. godine
Fotografija aviona koji polijeće ne prikazuje evakuaciju nakon izbijanja rata 28. februara 2026. godine. Na fotografiji je avion kompanije Air Serbia koji polijeće s Međunarodnog aerodroma “Rafik Hariri” u Bejrutu, u Libanu. Snimljena je 8. oktobra 2024. godine, a njen autor je Mohamed Azakir. U opisu fotografije koja je objavljena na Reutersu piše da prikazuje dim koji se diže iz južnih predgrađa Bejruta nakon napada, dok avion polijeće s Međunarodnog aerodroma “Rafik Hariri”.
Fotografija je snimljena iz Hadatha, u Libanu, u vrijeme sukoba između Hezbolaha i izraelskih snaga.
Foto: Screenshot/Reuters
Izraelske snage su 1. oktobra izvršile kopnenu operaciju protiv Hezbolaha u južnom Libanu. Tokom oktobra, izraelske su snage izvršile i bombardovanje glavnog grada Bejruta.
Jedini evakuacioni let koji je do sada izveden avionom kompanije Air Serbia, nakon početka sukoba 28. februara, bio je iz egipatskog grada Sharm El-Sheikh. On nije preletio zračni prostor Irana. Drugi evakuacioni let ove kompanije, iz Dubaija, 6. marta je bio u najavi.
Avion iznad Irana
Radarska slika usamljenog aviona koji prelijeće zatvoreni zračni prostor Irana također nije autentična. Koristeći opciju “playback” na stranici FlightRadar24, na kojoj je slika navjerovatnije i nastala, utvrdili smo da nijedan komercijalni avion u prikazanoj konfiguraciji leta nije preletio zračni prostor Irana od početka sukoba 28. februara do 3. marta, kad je podijeljena najranija objava s ovom fotografijom koju smo pronašli.
Jedan avion bez podataka o letu “zadesio” se u zračnom prostoru Irana 2. marta, no s obzirom na to da mu putanja nije bila logična i da je mijenjao “pozivni znak” tokom leta, Flightradar24 navodi da je najvjerovatnije imao neispravan ili loše podešen transponder pa podaci koji su se pokazali na radaru nisu bili tačni.
Foto: Screenshot/FlightRadar24
Istog dana primijetili smo usamljeni avion američkog ratnog vazduhoplovstva, ali u zračnom prostoru Iraka, koji je također zatvoren za civilno letenje.
Foto: Screenshot/FlightRadar24
Detaljnom analizom utvrdili smo da screenshot radarskog prikaza aviona iznad Irana nije mogao nastati krajem februara ili početkom marta 2026. godine. Ključni pokazatelj je položaj granice između dana i noći (tzv. terminator), koja se na mapi vidi kao sjena različitih intenziteta od tamnije (noć) ka svjetlijoj strani (dan). Prema lokaciji ove linije između dana i noći na screenshotu, može se zaključiti da prikazuje sliku iz jutarnjih sati po lokalnom vremenu u Iranu. Položaj terminatora mijenja se tokom godine i zavisi od položaja Zemlje (nagiba njene ose) u odnosu na Sunce. Isto tako, može se primijetiti da linija između dana i noći na slici pada pod oštrim uglom u odnosu na ekvator.
Foto: Položaj granice dana i noći na screenshotu iz objava
Krajem februara i početkom marta, granica dana i noći ima skoro vertikalan položaj u odnosu na ekvator.
Foto: Položaj granice dana i noći na Bliskom istoku 3. marta 2026. godine
Budući da Flightradar24 prikazuje podatke u stvarnom vremenu, uključujući i tačan položaj granice dana i noći, jasno je da screenshot iz analiziranih objava nije nastao početkom marta 2026.
Osim toga, identična slika radarskog prikaza objavljena je još 2025. godine na Instagramu, tada uz tvrdnju da je riječ o sjevernokorejskom avionu iznad Irana.
Shodno navedenom, objave kolaža slika aviona kompanije Air Serbia i radarske slike usamljenog aviona iznad Irana, uz tvrdnje da prikazuje evakuaciju iz regije Bliskog istoka nakon početka sukoba u martu 2026, ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti. Istu ocjenu dajemo pojedinačnim objavama ovih slika koje su podijeljene uz iste tvrdnje.
(Raskrinkavanje.ba)