Svastika na zastavama finskog vazduhoplovstva nema veze s nacizmom

Iako se uglavnom povezuje s nacističkom Njemačkom, simbol svastike se u različitim kulturama upotrebljavao hiljadama godina prije pojave nacizma. Vazduhoplovne snage Finske su ga tako koristile od 1918. godine, a na društvenim mrežama se netačno tvrdi da to ima veze s nacizmom.

Foto: JIP

Na Facebook profilu Vladimir Savic 15. maja 2022. godine objavljena je fotografija na kojoj se vide osobe u uniformama dok nose zastavu sa svastikom. U opisu se navodi:

Zastava Finske Vojske,sve jasno kao dan zašto Finska hoće u NATO. Udri Putine.🇷🇺🇷🇺🇷🇺

( nije fotomontaža ko neveruje neka izgugla)

Dan kasnije, na Twitter profilu @Vale04187484 objavljen je kolaž koji se sastoji od više slika na kojima se takođe vidi ista zastava. U opisu se tvrdi da su u pitanju “naci simboli”:

Ovo živi u Evropi. Građanstvu ispred nosa kukasti krstevi i drugi naci simboli .Toliko rasprostranjeno ,a medijski pokriveno. Prosto se probudiš u drugom svetu za koji nisi ni znao da postoji. Ne bi ni znali da nije Ruske invazije na Ukrajinu.

 

Isti kolaž pronašli smo i na Facebook profilu Antonio Dragomirov Popović. U opisu se navodi da slike prikazuju smotru finske pješadije “u jeku kampanje NATO”. 

Vjerovatno će me FB na neko vrijeme sankcionisati, ali ovo je postalo ozbiljno. Zapadni svijet se okuplja pod poznatim znamenjem. Smotra finske pješadije u jeku kampanje NATO…

 

Šta su činjenice?

 

Fotografije koje se dijele na društvenim mrežama autentične su, a nastale su prilikom smotri snaga finskog vazduhoplovstva. Međutim, nisu nastale “u jeku kampanje NATO”, kako se tvrdi, već su stare po nekoliko godina, što potvrđuju njihova ranija pojavljivanja na internetu (1, 2, 3). 

Svastika je od 1918. godine korištena kao obilježje finskog vazduhoplovstva, sve do 2020. godine, kada je je iz upotrebe uklonjen stari amblem komande koji je sadržao ovaj simbol. O tome su pisali brojni svjetski, ali i domaći mediji. U članku objavljenom u julu 2020. godine Euronews piše:

Finske vlasti potvrdile su za Euronews da je amblem Komande ratnog vazduhoplovstva ove zemlje izmenjen i više ne sadrži svastiku — simbol koji je u zapadnom svijetu neraskidivo povezan sa nacističkim režimom.

Finsko ratno vazduhoplovstvo koristi plavu svastiku od osnivanja 1918. godine, nakon što je švedski grof Eric von Rosen poklonio zemlji izviđačku letjelicu Thulin Type D.

Von Rosen je naslikao svoj lični simbol sreće, plavu svastiku, na krilima aviona i ovaj je simbol postao nacionalno obilježje svih letjelica finskog ratnog zrakoplovstva od 1918. do 1945. godine.

Kako se navodi u članku, od kraja Drugog svjetskog rata, nakon što je simbol koristila nacistička Njemačka, avioni finskog ratnog zrakoplovstva imaju bijelo-plavo-bijeli okrugli okvir kao nacionalno obilježja, ali je plava svastika ostala na amblemima jedinica, zastavama jedinica i odlikovanjima. Odluka o izmjeni amblema jedinice Komande ratnog zrakoplovstva koji je sadržao ovaj simbol donesena je 2017, a implementirana 2020. godine.

Amblem jedinice Komande ratnog vazduhoplovstva, koji je do tada predstavljao kukasti krst i par krila, 2017. godine je promijenjen tako da podsjeća na amblem službe vazdušnih snaga — zlatni orao i krug krila.

„Pošto se amblemi jedinica nose na uniformama, smatralo se da je nepraktično i nepotrebno nastaviti s upotrebom starog amblema Komande vazduhoplovnih snaga, što je s vremena na vrijeme izazivalo nesporazume“, rekao je portparol finskog vazduhoplovstva za Euronews.

"Međutim, budući da je bila von Rosenov simbol i nacionalno obilježje finskih vojnih aviona, svastika se i dalje nalazi na  nekim zastavama i odlikovanjima jedinica zračnih snaga", dodaje se.

Ipak, svastika koju je koristila Finska nema veze s nacističkom svastikom, kako se implicira i tvrdi u objavama na društvenim mrežama. Pristalice nastavka upotrebe ovog simbola u Finskoj ističu da 1918. nije bilo nacista, tako da upotreba svastike od zračnih snaga ove zemlje nema nikakve veze s nacizmom.

O ovome su pisali i drugi mediji (link, link). BBC u svom članku navodi da Eric von Rosen nije imao veze s nacizmom u vrijeme kada je poklonio avion sa simbolom svastike 1918. godine, ali da je kasnije postao vodeća ličnost u švedskom nacional-socijalističkom pokretu 1930-ih. BBC navodi i da je sestra Rosenove supruge bila udata za Hermana Geringa, visokog zvaničnika nacističke Njemačke. 

Fotografije zastave sa svastikom dijeljene su i na drugim jezicima uz slične opise, o čemu je pisala italijanska fact-checking platforama Open u analizi objavljenoj u 8. maja 2022.

 

Upotreba svastike kroz istoriju

 

Iako se uglavnom povezuje s nacističkom Njemačkom, svastika, kao simbol prosperiteta i sreće, široko je rasprostranjena u antičkom i modernom svijetu. Kako se navodi u enciklopediji Britannica, riječ je o simbolu koji je bio široko zastupljen na kovanom  novcu u Mesopotamiji, pojavljuje se u ranohriščanskoj i vizantijskoj umjetnosti, u Skandinaviji, a upotreba svastike zabilježena je i u Centralnoj i Južnoj Americi među Majama, ali i Sjevernoj Americi, u indijanskom plemenu Navaho.

Prema ovom izvoru, u Indiji je svastika i danas najrasprostranjeniji prosperitetni simbol Hindusa, Jainasa i Budista.

Euronews u svom članku navodi da je, prema Memorijalnom muzeju holokausta Sjedinjenih Američkih Država, motiv kukastog krsta u Evroaziji prvi put korišten prije 7.000 godina. Isti izvor piše i i da je svastika u Evropi početkom 20. vijeka bila u širokoj upotrebi. Imala je brojna značenja, a najčešći je bio simbol sreće.

Profesor na Univerzitetu u Helsinkiju Teivo Teivainen rekao je za BBC da se kukasti krstovi  u Finskoj mogu vidjeti na zgradama koje datiraju iz 1920-ih. BBC navodi i da je finski umjetnik Akseli Gallen-Kallela prvi upotrijebio ovaj simbol na slici 1889. godine, ali i da se on nalazi i na zvaničnoj zastavi finskog predsjednika.

Ipak, danas se ovaj simbol uglavnom povezuju s nacističkom Njemačkom. Svastika (njemački: Hakenkreuz), s kosim krakovima okrenutim u smjeru kazaljke na satu, prvo je postala zvanično obilježje Nacionalsocijalističke partije 1919–20,  a 1935. crna svastika na bijelom krugu s crvenom pozadinom našla se na državnoj zastavi Njemačke. Upotrebljavala se do kraja Drugog svjetskog rata i kapitulacije Njemačke u maju 1945.

Fotografije zastava finskog vazduhoplovstva sa svastikom dijele se su u kontekstu aktualnih dešavanja – rata u Ukrajini i finskog zahtjeva za pristup NATO savezu. U analiziranim objavama fotografijama se nastoji pokazati da je nacizam kao ideologija zastupljen u ovoj skandinavskoj zemlji te da je dio i zvanične politike i obilježja.

S obzirom na to da su zastave sa svastikom autentične, ali predstavljene manipulativno i izvan konteksta, sve objave dobivaju ocjenu manipulisanje činjenicama.

Tvrdnju da fotografije pokazuju smotru finske pješadije “u jeku kampanje NATO” na Facebook profilu Antonio Dragomirov Popovic ocjenjujemo kao dezinformaciju.

(Raskrinkavanje.ba)

Autorica: Marija Manojlović Objavljeno: 20. 05. 2022 | Zadnji put osvježeno: prije 1 mjesec

Posljednje objavljene analize

Analiza
Pregled sedmice: Homofobija kao sredstvo političkog obračuna, rat u Ukrajini, i pandemija

Tokom prethodne sedmice raskrinkali smo niz netačnih tvrdnji o Covid-19 i o...

Prenošenje lažnih vijesti
Viralni video eksplozije ruskog projektila je kompjuterska grafika

Društvenim mrežama dijeli se videosnimak za koji se netačno navodi da prika...

Prenošenje lažnih vijesti
Lažna vijest
Lažne nagradne igre na Facebook stranici Vaš Dom

Facebook stranica Vaš Dom u kratkom periodu objavila je nekoliko lažnih nag...

Lažna vijest
Raskrikavanje.rs Istinomjer.ba Analiziraj.ba NewsMavens.com Raskrinkavanje.me