Foto: Raskrinkavanje.ba
U novoj eskalaciji sukoba na Bliskom istoku, Izrael je 13. juna 2025. godine započeo seriju vojnih napada na Iran, gađajući nuklearne, vojne i druge objekte u ovoj zemlji. Iran je kasnije istog dana uzvratio na napade, lansirajući veliki broj balističkih raketa na Izrael. Sukobi su nastavljeni i u narednim danima, a svjetski i domaći mediji detaljno prate novonastalu situaciju, odnosno sukob između dviju država (1, 2).
Uporedo s brojnim izvještajima o ovoj eskalaciji, u online prostoru su se istog dana pojavile različite fotografije i snimci iz ovih područja. Među njima se našao i snimak raketiranja koji su korisnici/e društvenih mreža i nekolicina portala objavili uz tvrdnje i implikacije da prikazuje iransko raketiranje Izraela u večernjim satima 13. juna 2025. godine (1, 2, 3).
Foto: Screenshot/Facebook
Pozivajući se, između ostalih, na objavu ovog snimka na platformi X na engleskom jeziku, portal Srbija Danas je 13. juna objavio članak u kojem se sugeriše da se radi o aktuelnom snimku probijanja “Željezne kupole”, odnosno izraelskog sistema protuzračne odbrane.
Foto: Screenshot/Srbija Danas
Uz navode da je “Željezna kupola” nadvladana, kadrove iz spomenutog snimka je 13. juna objavio i Dnevni avaz. Navodeći da ovaj sistem protuzračne odbrane nije uspio zaustaviti sve projektile, isti je snimak tog dana objavljen i u članku Jutarnjeg lista.
Kadrove iz ovog snimka objavio je i portal Alo, pozivajući se na objavu s društvenih mreža i navodeći da “X korisnici tvrde da su Iranci gađali nuklearni objekat” u izraelskom gradu Dimona.
Snimak i kadrovi iz njega ovih su dana objavljivani i u člancima drugih portala na našem govornom području (1, 2, 3).
Šta su činjenice?
Viralni snimak dijelio se i izvan našeg govornog područja uz navode da prikazuje aktuelna dešavanja na Bliskom istoku, tačnije prizore iz novih sukoba Izraela i Irana ovih dana.
Već na prvi pogled na objavu s platforme X na engleskom jeziku od 13. juna, koju su u svojim člancima podijelili i neki portali iz našeg regiona, može se vidjeti da sadrži napomenu o kontekstu koji su dodali čitatelji/ke, a u kojoj se navodi da je snimak objavljen znatno ranije.
Foto: Screenshot/X
U napomeni se nalaze i linkovi koji vode na objave s različitih društvenih mreža koje dokazuju da se snimak u javnom prostoru dijeli barem od oktobra 2024. godine (1, 2, 3).
Foto: Screenshot/YouTube
Analize viralnih objava ovog snimka proteklih su dana objavile brojne platforme za provjeru činjenica, redom ističući da snimak nije nastao u junu 2025. godine i da nije povezan s trenutnim sukobom između dviju država (1, 2, 3, 4). Dodatno, analize spomenutih platformi pokazuju da se isti snimak dijelio uz različite tvrdnje, odnosno da se u nekim objavama tvrdilo i da se radi o prizoru izraelskog napada na Iran.
Iako nije moguće utvrditi gdje je snimljen niti kada je tačno nastao, činjenica je da viralni snimak ne prikazuje nedavni sukob Irana i Izraela. Dijelio se u oktobru 2024, odnosno nedugo nakon što je 1. oktobra prošle godine Iran izvršio raketni napad na Izrael.
Mediji su u to vrijeme prenijeli saopštenje Iranske revolucionarne garde da je taj napad odgovor na ubistvo vođe Hezbollaha Hassana Nasrallaha i ubistvo vođe Hamasa Ismaila Haniyjeha. U medijskim izvještajima iz tog perioda objavljene su informacije da su od posljedica raketiranja preminule dvije osobe (1, 2). Izrael je 26. oktobra izvršio zračne napade na Iran, a izraelska vojska tada je objavila da su udari “odgovor na kontinuirane napade režima u Iranu na državu Izrael".
Shodno navedenom, objave na portalima i društvenim mrežama u kojima se snimak iz 2024. godine predstavlja kao raketiranje Tel Aviva ili grada Dimona u junu 2025. ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
Napomena:
20.6. 2025: Sljedeći izvori su nakon objave analize ispravili ocijenjene tvrdnje i dobili ocjenu “Ispravljeno”: Alo (20. 6. 2025) Srbija Danas (24.6.2025)
(Raskrinkavanje.ba)