Kako su ruski mediji izvještavali o izborima u BiH?

Foto: Raskrinkavanje.ba

Predizborna kampanja za Opšte izbore u BiH zvanično je trajala od 4. septembra do 3. oktobra 2026. Raskrinkavanje je tokom ovog perioda pratilo informacijsko okruženje unutar BiH, ali i način na koji su o izbornom procesu izvještavali ruski mediji sa sjedištem u Srbiji: Sputnik, RT Balkan i Pravda.

Izvještavanje ovih medija već smo analizirali tokom prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske (RS), održanih početkom 2025. godine, kada su ovi mediji kroz svoje izvještavanje pružali neskrivenu podršku Miloradu Dodiku i vladajućem SNSD-u, dok su opozicioni/e kandidati/kinje i stranke ignorisani ili predstavljani kao „zapadni eksponenti“ i prijetnja za RS.

Isti pristup i narativi zabilježeni su i u kampanji za Opšte izbore 2026, uz jasnu namjeru da se selektivnim i pristrasnim izvještavanjem favorizuju političke opcije bliske Kremlju.

U periodu od 4. septembra do 4. oktobra 2026. tri posmatrana portala zajedno su objavila 5.964 članka. RT Balkan i Sputnik objavili su u tom periodu približno isti broj članaka: Sputnik 2.644, a RT Balkan 2.460. Pravda je tokom kampanje imala značajno manju produkciju i objavila je svega 860 članaka. 

Iz ukupnog uzorka izdvojeni su članci u kojima se spominju Bosna i Hercegovina, institucije BiH, kao i stranke i osobe iz BiH relevantne za kontekst aktuelnih izbora. Na taj je način dobijen uzorak od 342 članka, koja su dalje filtrirana kako bi se izdvojili članci koji se bave konkretno izborima, zatim oni koji obrađuju druge političke teme te članci koji su obilježeni kao kategorija „ostalo“.

Ukupno 40 članaka sva tri medija (0,67% svih objavljenih članaka) odnosilo se direktno na izbore u BiH, uključujući i one koji su se bavili kandidatima/kinjama na tim izborima. U odnosu na sve članke u kojima se spominje BiH, to čini 11,7%.

Već po malom broju objavljenih članaka zaključuje se da Opšti izbori u BiH nisu bili dominantna tema redakcija ruskih državnih medija u Srbiji. RT Balkan objavio je više od polovine članaka vezanih za izbore u BiH (26 od 40), dok je Pravda izbore gotovo ignorisala, s obzirom na to da je imala samo dva teksta – oba objavljena na dan glasanja i oba vezana za rezultate SNSD-a.

Novi izbori – isti pristupi

Pregled svih 40 izbornih tekstova objavljenih na tri ruska medija tokom kampanje za Opšte izbore u BiH pokazuje isti obrazac koji je Raskrinkavanje dokumentovalo i tokom prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske: SNSD i akteri bliski vladajućoj strukturi dobili su značajan prostor i afirmativan okvir, dok su opozicija i drugi kandidati ostali na margini.

S druge strane, institucije koje sprovode izbore i nove izborne tehnologije predstavljene su kao izvor haosa ili političkog pritiska. U člancima je bila prisutna i tema „stranog uplitanja“, koje je koncipirano kao negativno ukoliko se radilo o zapadnim državama, ali se predstavljalo u pozitivnom tonu, kao benevolentna podrška, kada se radilo o zvaničnicima Ruske Federacije. 

Favorizovanje SNSD-a

Kao i u prethodnoj kampanji, izjave zvaničnika/ca SNSD-a na ovim portalima prenošene su uvijek u pozitivnom kontekstu, afirmativno i bez bilo kakvog kritičkog filtera ili otvaranja prostora drugoj strani. RT je tako prenio izjave Milorada Dodika, koji je poručio da Republika Srpska mora nastaviti „putem stabilnosti“, a da su Savo Minić i Željka Cvijanović ljudi koji je mogu voditi „putem pobjede“. Željka Cvijanović je, u tekstu koji prenosi njene izborne poruke, tvrdila da je okosnica rada SNSD-a čuvanje Republike Srpske. Takvi članci nisu sučeljavali tvrdnje s drugim kandidatima ni s činjeničnim kontekstom; SNSD je govorio, a ruski mediji su služili kao platforme za promociju.

Posebno ilustrativno u tom pogledu bilo je gostovanje Srđana Mazalice u emisiji „Danas na RT“, pet dana prije izlaska na birališta. Predsjednik poslaničke grupe SNSD-a nije bio samo sagovornik o kampanji; RT mu je dao prostor da u istom nastupu poveže predstojeće izbore, sastanak delegacije RS s Vladimirom Putinom u Kremlju i „konstantu“ dobrih odnosa Banjaluke i Moskve od Putinovog dolaska na vlast. Mazalica je najavio „ubjedljivu“ pobjedu koju „manipulacijama neće moći spriječiti“, osporavao pouzdanost softvera i skenera Centralne izborne komisije BiH (CIK BiH) riječima da je „jedino ručno brojanje verodostojno” te govorio o tome da je Republika Srpska zaslužna što BiH nije uvela sankcije Rusiji. Drugim riječima, državni ruski medij u Srbiji fokusirao je završnicu kampanje za bh. izbore na već ustaljenu legitimaciju i promociju savezništva SNSD-a i Moskve. 

Isti pristup imali su i ruski zvaničnici. Par dana prije izbornog dana, 29. septembra, Vladimir Putin je u Moskvi primio delegaciju Republike Srpske na čelu s Dodikom i Minićem, kandidatom SNSD-a za predsjednika RS. RT Balkan i Sputnik sastanak su pratili afirmativno: Dodik je za RT iz Moskve poručio da Putin „razumije pritisak“ koji se vrši na Srbe iz RS, a portali su najavu i tok posjete uokvirili kao potvrdu strateških odnosa Banjaluke i Kremlja.

Istu podršku nastavio je Dmitrij Medvedev. Na završnom predizbornom skupu SNSD-a u Banjaluci pročitana je njegova čestitka u kojoj je lider Jedinstvene Rusije poželio „ubjedljivu pobjedu“ SNSD-u. Tekst čestitke objavljen je i na Sputniku. Medvedev je SNSD-u pripisao „istinsku svenarodnu podršku“, hvalio partnerstvo s Rusijom na osnovu sporazuma iz 2011. i pozvao na jačanje saradnje protiv „neokolonijalnih praksi“. Dan kasnije, RT i Sputnik izvještavali su o posmatračkoj misiji Savjeta Federacije Rusije, koju je, uz prisustvo ambasadora Rusije Igora Kalabuhova, primio Nenad Stevandić. Nijedan od ovih događaja nije se problematizovao kao „strano uplitanje“ u političke procese u BiH; naprotiv, predstavljani su kao potvrda snage i međunarodnog ugleda SNSD-a.

Na dan izbora taj je pristup zaokružen izvještajima RT-a o pobjedi Minića i Cvijanović, a dva teksta o izbornim rezultatima „prema podacima SNSD-a“ i o tome da je Dodik proglasio pobjedu „na svim nivoima“ objavila je i Pravda, na kojoj se do tada nije moglo naći gotovo nikakvih sadržaja o bh. izborima.

Opozicija i drugi akteri na margini

Raskrinkavanje je u analizi prijevremenih izbora za predsjednika RS zaključilo da o drugim kandidatima na RT-u i Sputniku nije bilo skoro nikakvog pomena. Isti obrazac ponovio se i tokom Opštih izbora. Branko Blanuša, glavni protukandidat Miniću za predsjednika RS, u izbornom korpusu na ruskim medijima gotovo da nije imao prostor – pojavljivao se tek kao broj u izvještaju o Minićevoj pobjedi ili u nabrajanju imena svih kandidata. Nije bilo prenosa njegovih skupova, programa ni izjava, za razliku od prostora koji su redovno dobijali Dodik, Minić i Cvijanović.

Kad su ruski portali izvještavali o drugim političkim akterima, činili su to putem etničkih šablona, a ne praćenjem njihovih kampanja i programa. Sputnik je, naprimjer, tvrdio da će „Bošnjaci forsirati priču o evropskom putu” i „tražiti krivce među Srbima”, Hrvati „igrati na treći entitet”, a „Srbi braniti RS” (1, 2). Konkretni opozicioni akteri u takvim tekstovima ostali su na margini.

Elmedin Konaković bio je među rijetkim političarima koji su se spominjali po imenu, ali ponovo, ne zbog njegove kampanje ili političke platforme, već kao antipod SNSD-u. Konakovićeve kritike Srbije zbog sahrane Ratka Mladića na RT-u su predstavljene kao stvaranje atmosfere sukoba te je optužen da vodi predizbornu kampanju protiv Srbije. Sličan fokus izvještavanja bio je primjetan i na Sputniku.  

Nepovjerenje u CIK i nove izborne tehnologije

Još prije zvaničnog početka izborne kampanje, mediji bliski SNSD-u, kao i ruski državni mediji u Srbiji, počeli su širiti nepovjerenje u nove izborne tehnologije. Tokom septembra taj je narativ postao jedan od dominantnih u kampanji pa je tako, nakon probnog glasanja, RT pisao o „fijasku“ te o „imaginarnim biračkim mjestima“ i „imaginarnim listićima“. Sputnik je istog dana prenio zahtjev SNSD-a da se hitno utvrdi odgovornost CIK-a za propuste.  

Slične su se poruke nastavile do samog izbornog dana. RT je pitao „šta ako zakaže“ nova tehnologija i na dan izbora upozoravao da su birališta „(ne)spremna“ jer je skenera malo, a Sputnik je govorio o „opštoj konfuziji“ i također problematizovao rad skenera. Čak i kada je CIK potvrdio da je sve spremno za glasanje, RT je saopštenje prenio uz formulaciju da je „sve spremno za prve izbore po Šmitovom receptu“, pretvarajući tehničko pitanje u političku tezu.

Ova institucija i njeni članovi generalno su češće bili predmet sumnje i napada nego neutralnog izvještavanja o izbornim procedurama.

Selektivno „strano uplitanje“

Kad su ovi mediji govorili o stranom uticaju na izbore, smjer je bio uvijek isti. Christian Schmidt i „Zapad“ predstavljani su kao nelegitimni i maliciozni, a RT je izbore opisivao kao „dejtonski galimatijas po Šmitovim pravilima“. Sputnik je prenio zahtjev zastupnice iz američkog Kongresa da OFAC ispita „miješanje Šmita i CIK-a“ u demokratske procese u Republici Srpskoj, dok je Dodik na RT-u i Sputniku poručio da Njemačka „glumata silu“ i da „nije pristojno miješati se u izbore suverenih zemalja“.

Ista logika, međutim, nije važila za poruke i postupke Moskve. Medvedevljeva čestitka SNSD-u i dolazak ruske posmatračke misije nisu dobijali oznaku uplitanja, iako je riječ bila o otvorenoj podršci jednoj stranci i o institucionalnom prisustvu Rusije uoči glasanja. Razlika nije bila u tome da li je strani akter komentarisao izbore, nego s koje je strane dolazio: Zapad se tretirao kao prijetnja suverenosti RS, a Rusija kao njen saveznik.

Isti pristup i pri izvještavanju o drugim temama

Izborne teme bile su samo dio šireg korpusa članaka na ovim portalima koji su se ticali BiH. Od 342 članka koji su spominjali BiH, institucije, stranke ili osobe, i u preostala 302 mogao se prepoznati isti pristup: Dodik i SNSD prikazani su afirmativno, Sarajevo je predstavljeno kao neprijatelj, Moskva kao saveznik, a OHR i Zapad kao prijetnja.

Milorad Dodik bio je daleko najzastupljeniji akter u cijelom uzorku, s obzirom na to da su tri posmatrana portala objavila oko 90 članaka s njim ili SNSD-om u fokusu. Portali su prenosili njegove poruke o „krvavoj liniji odbrane“, o zabrani preleta Macutu kao dokazu da je Sarajevo „prevršilo svaku mjeru“ te o sastancima koji su ga pozicionirali kao predstavnika Srba – od jerusalemskog patrijarha do ruskih diplomata. 

Druga velika tema bila je sahrana i komemoracija ratnog zločinca Ratka Mladića pa su tako objavljene desetine tekstova o odavanju pošte u Beogradu, o ruskoj podršci te o tezi da Sarajevo koristi sahranu kao „okidač“ mržnje prema Srbima. 

Treći blok činili su diplomatski sukobi s institucijama u Sarajevu. Konakovićevo protjerivanje srpskih diplomata, povlačenje osoblja Ambasade BiH i čak protjerivanje diplomate koji više nije radio u BiH prenosili su se kao dokaz neozbiljnosti i neprijateljstva, zajedno s „lekcijama“ koje je ministru „očitala“ Željka Cvijanović. Paralelno, Zukan Helez predstavljen je kao huškač; Vranješ je tvrdio da „poziva na rat dok Evropa ćuti“, a Dodik da Helez neće Srbima govoriti šta smiju. 

I izvan izborne kampanje odnos prema vanjskim akterima ostao je selektivan: ruski ambasador Kalabuhov najavljivao je zatvaranje OHR-a, Dodik i Minić s njim su ponavljali da je prijateljstvo s Rusijom „strateško opredjeljenje“, a Ambasada Rusije podsjećala je na NATO bombardovanje Srpske. Christian Schmidt, nasuprot tome, ostao je meta sumnje – od teza o nenamjenskom trošenju američkog novca do šireg narativa da je OHR politički završen projekat. Isti mediji koji su Zapad tretirali kao uplitanje Moskvu su tretirali kao prirodnog saveznika Republike Srpske.

(Raskrinkavanje.ba)