Foto: Raskrinkavanje.ba
Prijevremeni izbori za predsjednika Republike Srpske održani su 23. novembra 2025. godine. Zakazani su nakon što je Centralna izborna komisija donijela odluku o prestanku mandata Miloradu Dodiku jer je pravosnažnom presudom Suda Bosne i Hercegovine osuđen na godinu zatvora.
Odluka o prestanku mandata donesena je na osnovu drugostepene presude Suda Bosne i Hercegovine u predmetu protiv optuženih Milorada Dodika i Miloša Lukića. Kako se navodi na stranici Suda BiH, Dodik je na zatvorsku kaznu osuđen jer je “oglašen krivim da je počinio krivično djelo neizvršavanje odluka Visokog predstavnika”, a izrečena mu je i “mjera sigurnosti zabrane vršenja dužnosti predsjednika Republike Srpske u trajanju od 6 (šest) godina”.
Građani/ke su na izborima birali između šest kandidata: Siniše Кarana (SNSD), Branka Blanuše (SDS), Dragana Đokanovića (Savez za novu politiku), Nikole Lazarevića (Ekološka partija Republike Srpske) i nezavisnih kandidata Igora Gaševića i Slavka Dragičevića. Pobjedu na izborima odnio je kandidat SNSD-a Siniša Karan.
Raskrinkavanje je tokom izborne kampanje, koja je počela 8. novembra, između ostalog pratilo izvještavanje ruskih medija na našem govornom području, RT Balkan i Sputnik Srbija.
Pored redovnog monitoringa objavljenih sadržaja, za potrebe analize izvještavanja ova dva medija urađene su i pretrage relevantnih ključnih riječi, uključujući i imena svih kandidata za poziciju predsjednika RS, kako bi se osiguralo uvrštavanje svih članaka koji su na neki način povezani s prijevremenim izborima. Osnovni fokus analize bio je na objavljenim člancima, dok su audio i video sadržaji objavljeni na ovim medijima uzimani u obzir za analizu zastupljenosti kandidata/kinja samo u slučajevima u kojima su na portalu objavljeni uz prateći tekst.
U ovoj analizi donosimo pregled nalaza izvještavanja portala RT Balkan i Sputnik Srbija o temama koje su se ticale kampanje za prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske.
Favorizovanje jednog kandidata
Tokom izborne kampanje, Siniša Karan, kandidat SNSD-a, jedini je dobio značajnu pažnju u ovim medijima, koji su u svojim člancima često ponavljali netačne tvrdnje koje su dio političkih narativa Milorada Dodika, poput onih o imenovanju visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini, Dejtonskom mirovnom sporazumu i “nametnutim izborima”.
Sam je Dodik aktivno učestvovao u kampanji Siniše Karana, pojavljujući se na skupovima, dajući izjave za medije i držeći predizborne govore.
Na portalima RT Balkan i Sputnik Srbija učestalo su prenošene izjave političara/ki, u najvećem broju slučajeva onih iz vrha SNSD-a, koje su sadržavale netačne i manipulativne tvrdnje. Tako je, recimo, na portalu RT Balkan prenesena izjava potpredsjednice SNSD-a Željke Cvijanović o tome da su izbori u RS “vještački nametnuti”. Ovaj narativ, koji su gradili Dodik i SNSD, bio je veoma zastupljen tokom kampanje, a o njegovoj utemeljenosti i raširenosti možete čitati u analizi Raskrinkavanja ovdje, kao i u analizi našeg partnerskog portala Istinomjer ovdje.
Na portalima Sputnik Srbija i RT Balkan u više su navrata objavljivani i navodi o izborima kao “referendumu” na kom se bira između Christiana Schmidta i Republike Srpske (1, 2, 3). Ovakvi navodi su takođe u pravilu dolazili od Siniše Karana ili Milorada Dodika.
Ponavljane su i tvrdnje o tome da je raspisivanjem izbora “poništena volja birača u RS”, budući da je Dodik bio demokratski izabran predsjednik (1, 2, 3, 4), te da je SNSD na izbore izašao kako bi “odbranio volju birača” iz RS. O utemeljenosti navoda da je CIK “poništio volju” birača/ica odlukom o prestanku mandata Miloradu Dodiku Raskrinkavanje je pisalo u analizi iz avgusta ove godine.
Na oba portala zastupljene su bile tvrdnje o “nelegitimnom” ili “nelegalnom” izboru aktuelnog visokog predstavnika u BiH Christiana Schmidta (1, 2), o kojima je Raskrinkavanje ranije pisalo u više navrata (1, 2).
U sličnom maniru na portalu RT Balkan bez ikakvog otklona ili dodatnog konteksta prenesena je izjava Milorada Dodika da “visokog predstavnika po Dejtonu postavljaju strane potpisnice Aneksa 10”, koju je Istinomjer ocijenio kao neutemeljenu.
U Sputnikovom podcastu, kandidat Siniša Karan netačno je izjavio i da je Bosna i Hercegovina “državna zajednica” koja je nastala “sistemom agregacije” Republike Srpske i Federacije Bosne i Hercegovine.
Na portalu Sputnik Srbija u jeku izborne kampanje objavljene su i tvrdnje o nametanju kolektivne krivice Srbima za genocid u Srebrenici. Za širenje ovog narativa, koji već godinama propagiraju vlasti u Srbiji i RS, ovog je puta iskorišteno otkrivanje spomen-obilježja u znak sjećanja na genocid u Srebrenici, podignuto u sjedištu Ujedinjenih nacija u New Yorku. Raskrinkavanje je o ovim neutemeljenim navodima objavljenim na portalu Sputnik Srbija pisalo u analizi na ovom linku.
Dezinformacije o BiH i prije kampanje
Dezinformacije koje su dio ovih narativa objavljene su u ovim medijima i u sedmici prije početka izborne kampanje, nakon što je 31. oktobra održana sjednica Savjeta bezbjednosti Ujedinjenih nacija posvećena stanju u Bosni i Hercegovini. Na ovoj je sjednici produžen mandat stabilizacijskim snagama Evropske unije (EU) u Bosni i Hercegovini.
Christian Schmidt nije se obratio na sjednici, ali je njegov redovni izvještaj bio predmet rasprave. U ovom se izvještaju, između ostalog, navodi da je kriza u BiH “rezultat poteza vlasti entiteta Republika Srpska i njenog bivšeg predsjednika Dodika protiv države i njenih institucija”. Izvještaj je, dakle, odražavao negativan ton prema Dodiku i vlasti u RS, što je dalje potaklo širenje nekih od pomenutih netačnih tvrdnji.
U podcastu “Sputnik Srbija”, emitovanom 5. novembra, pravnik Goran Petronijević iznio je više neutemeljenih tvrdnji o ratu u BiH, “garantima” Dejtonskog sporazuma, legitimitetu Christiana Schmidta i ruskoj “rezervi” prema njegovom imenovanju, koje je Raskrinkavanje ocijenilo u analizi na ovom linku. U periodu između sjednice Savjeta bezbjednosti UN-a i izborne kampanje u RS u ovim su medijima objavljivani i drugi članci koji su sadržali slične tvrdnje podudarne s narativima na kojima je kandidat SNSD-a, zajedno s bivšim predsjednikom Miloradom Dodikom, zasnovao svoju kampanju (1, 2). U objavama ovih medija, Dodik i SNSD se tako pojavljuju kao “zaštitnici Republike Srpske”, jednako kao i u izjavama i materijalima samih političkih aktera koji su vodili izbornu kampanju.
Portali RT Balkan i Sputnik Srbija i ranije su širili ovakve i slične neutemeljene tvrdnje, koje u najvećem broju slučajeva odgovaraju narativu koji zastupa vlast u Republici Srpskoj, o čemu je Raskrinkavanje pisalo u više navrata (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7).
O drugim kandidatima ništa
Pregled članaka objavljenih na ovim portalima od početka izborne kampanje 8. novembra do održavanja izbora 23. novembra pokazuje jasnu dominaciju kandidata SNSD-a Siniše Karana u odnosu na ostalih pet kandidata.
Od ukupno 40 članaka objavljenih od 8. do 23. novembra na portalu RT Balkan, Dodik i/ili Karan se spominju u svih 40. Od toga, 24 članka odnose se na same izbore, dok se u preostalim ovi akteri spominju van tog konteksta. Članke karakteriše neutralan ili pozitivan ton prema Karanu i Dodiku, kao i prema stavovima koje zastupaju. Tvrdnje predstavnika SNSD-a su u svim člancima prenošene bez kritičkog osvrta i predstavljene kao činjenice čak i ako su bile netačne.
Sa druge strane, pretraga za isti period za prezimena Blanuša i Radulović (predsjednik stranke SDS) daje 5 rezultata. Za razliku od aktera iz SNSD, njihova imena spominju se samo u opštim člancima o izborima, zajedno sa svim ostalim kandidatima, ili u člancima koji su zapravo o SNSD-u. RT Balkan nije objavljivao članke u kojima su prenošene njihove izjave, ili informacije o održanim skupovima i drugim aktivnostima u kampanji.
Isto je i sa drugim kandidatima na izborima. Niti jednom od njih nije posvećena gotovo ikakva pažnja na portalu RT Balkan - spominju se tek usputno u nabrajanjima svih kandidata na izborima, u ukupno 5 članaka.
Na portalu Sputnik Srbija situacija je veoma slična - SNSD je bio nesrazmjerno zastupljeniji od svih drugih političkih opcija, kojih gotovo da i nema. Dodik i Karan spominju se u 30 članaka objavljenih u periodu od 8. do 23. novembra. Od toga, izbori su bili tematizovani u 16, dok su se u ostalim uglavnom prenosile izjave koje nisu eksplicitno vezane za izbore. Kao i u slučaju portala RT Balkan, na Sputniku su njihove tvrdnje predstavljane kao činjenice, a članci su imali neutralan ili pozitivan ton. Drugi kandidati kao da nisu ni postojali. Spomenuti su tek u opštim člancima o izborima ili člancima o Karanovoj pobjedi, njih ukupno 4. Ni u ovom slučaju nije bilo članaka sa njihovim stavovima ili izvještaja sa održanih skupova.
Tabela sa linkovima na relevantne članke ovih portala, objavljene tokom predizborne kampanje, dostupna je na ovom linku.
Pored samog perioda kampanje, akteri iz SNSD kontinuirano su prisutni na oba portala i u periodu nakon sjednice Savjeta bezbjednosti UN, a prije početka izborne kampanje (31.10-7.11). Spominju se u još 29 članaka na stranici RT i 23 članka objavljena na stranici Sputnik Srbija u ovom periodu. Ostali kandidati se u tom periodu ne pojavljuju u člancima ovih medija.
Iz navedenog je jasno da je u dva ruska medija na našem govornom području SNSD bio nesrazmjerno favorizovan tokom kampanje za Prijevremene izbore za predsjednika Republike Srpske.
Portal Sputnik Srbija ima kontinuitet pružanja otvorene podrške Miloradu Dodiku. Raskrinkavanje je u susret Opštim izborima u BiH 2018. godine analiziralo izvještavanje Sputnika, utvrdivši da Dodik nije bio samo kvantitativno najzastupljeniji, već je uživao i “vidnu podršku uredništva Sputnika, koja posebno dolazi do izražaja kada se uporedi s izvještavanjem o njegovom protivkandidatu za Predsjedništvo BiH na oktobarskim izborima Mladenu Ivaniću”.
Takva praksa, pokazala je ova analiza, prisutna je i ove godine. Ruski mediji koji djeluju u regionu, jasno je, naklonjeni su vladajućem SNSD-u u Republici Srpskoj.
(Marija Ćosić i Tijana Cvjetićanin, Raskrinkavanje.ba)