Manipulativno predstavljanje podataka o dugu Republike Srpske

Portal Glas Srpske netačno je ustvrdio da je ukupni dug Republike Srpske dvaput manji od javnog duga zemalja okruženja, a čak gotovo trostruko manji o duga eurozone i globalnog prosječnog duga.

Ako vam se žuri

Šta se tvrdi?
Republika Srpska ima javni dug koji je, procentualno gledajući, duplo manji od onog koji imaju zemlje u regionu i gotovo tri puta manji od prosječnog na prostorima Evropske unije, ali i onog globalnog, koji se kreće oko 100 posto BDP-a.

Šta su činjenice?
Udio duga Republike Srpske u BDP-u iznosi 38%, što nije duplo manje od duga zemalja regije niti trostruko manje od duga eurozone i prosječnog globalnog duga.

Foto: Amira Skopljak, Fotobaza.ba

Na portalu Glas Srpske je 27. oktobra 2025. godine objavljen tekst o stanju javnog duga u Republici Srpskoj, po kojem je taj entitet manje zadužen od 80 posto ostatka svijeta.

Srpska zadužena manje od 80 odsto zemalja

U uvodu teksta tvrdi se da je dug Republike Srpske u odnosu na bruto društveni proizvod (BDP) procentualno duplo manji od onog koji imaju zemlje regiona, a gotovo tri puta manji od prosječnog duga na prostoru Evropske unije i globalno.

BANjALUKA - Republika Srpska ima javni dug koji je, procentualno gledajući, duplo manji od onog koji imaju zemlje u regionu i gotovo tri puta manji od prosječnog na prostorima Evropske unije, ali i onog globalnog, koji se kreće oko 100 odsto BDP-a.

U tekstu je navedeno da je javni dug entiteta krajem 2024. godine, ako se uračunaju i zaduženja javnih preduzeća, iznosio 6,64 milijarde maraka, odnosno 38,75 posto BDP-a, uz napomenu da je, prema najnovijem izvještaju Fiskalnog vijeća, to daleko od zakonski dopuštenog zaduženja, koji iznosi 55% BDP-a.

No, u tekstu su navedeni podaci o dugovima zemalja regije, eurozone, kao i drugih zemalja u svijetu, što bi trebalo poslužiti kao dokaz tvrdnji da je RS zadužena duplo manje od zemalja regije, odnosno trostruko manje od Evropske unije i svijeta.

Javni dug Srbije krajem prošle godine iznosio je oko 47 odsto BDP-a, Albanije 55, Hrvatske 58, Crne Gore 61, Sjeverne Makedonije 62. Kada je u pitanju Evropa prosjek iznosi 81 odsto BDP-a, dok je u slučaju evrozone, odnosno zemlja članica Evropske unije, on oko 87 odsto. U najgoroj poziciji su Grčka (154 odsto) i Italija (135 odsto).

U tekstu se tvrdi i da je “javni dug” RS tokom prošle godine bio jedno vrijeme na historijskom minimumu.

Iz dokumenta Fiskalnog savjeta, koji je upućen na adresu Narodne skupštine Republike Srpske, vidljivo je i da je rast javnog duga bio postepen i uglavnom kontrolisan, sa fokusom na finansiranje infrastrukture, socijalnih programa i lokalnih investicija. On je čak tokom prošle godine u jedno vrijeme bio na istorijskom minimumu.

Glas Srpske tvrdi i da bi, prema globalnim rang-listama MMF‑a i Svjetske banke, Republika Srpska bila među 40-50 “najboljih“ zemalja po niskom zaduženju, slično kao Estonija ili Bugarska, te da je njen dug manji od duga 80 do 85% zemalja svijeta.

Tvrdnje iz ovog članka prenijeli su portali BLink, Trag media, BL portal i Večernje novosti (.ba).

Šta su činjenice?

Prema Informaciji o dugu Republike Srpske, koja je usvojena u Narodnoj skupštini RS, “ukupan dug” entiteta je 31. 12. 2024. godine iznosio 6.688,30 miliona KM (6,68 milijardi KM), odnosno 38% BDP-a. U izračun ukupnog javnog duga ulaze unutrašnji i vanjski dug entiteta.

U strukturi ukupnog duga, prema Informaciji koju je sačinilo entitetsko Ministarstvo finansija, vanjski dug iznosi 4,01 milijardu KM (59,98% ukupnog duga), a unutrašnji dug 2,67 milijardi KM (40,02% ukupnog duga). Prema podacima Ministarstva finansija i trezora BiH, ukupan dug Republike Srpske u posljednjem kvartalu 2024. godine bio je nešto veći – 6,73 milijarde KM.

U tekstu Glasa Srpske koristi se sintagma “javni dug”, a u smislu Zakona o zaduživanju, dugu i garancijama Republike Srpske iz 2012. godine ustvari se misli na “ukupan dug”, koji uključuje spomenute dugove javnih preduzeća, ali i “javni dug Republike Srpske, Investiciono-razvojne banke Republike Srpske i institucija javnog sektora”.

Međutim, podatak o iznosu duga od 38% BDP-a nije duplo manje od zemalja regije, čak ni prema podacima koji su navedeni u tekstu. Dupli iznos od 38 je 76, a u tekstu su izneseni podaci o javnom dugu Srbije u iznosu 47 posto, Albanije 55, Hrvatske 58 (tačnije 57,6), Crne Gore 61 i Sjeverne Makedonije 62 (tačnije 61,4) posto BDP-a.

Nijedna od navedenih država nema dug koji je duplo veći od duga entiteta Republika Srpska. Zanimljivo je da u tekstu nije predstavljen ukupan javni dug Federacije BiH i Bosne i Hercegovine (zbir dugova entiteta, Brčko distrikta i institucija BiH). Federacija je u 2024. imala sličan iznos duga kao i Republika Srpska (6,87 milijardi KM), no ovaj entitet ima značajno manji udio duga u odnosu na bruto društveni proizvod – 20,51%. Javni dug Bosne i Hercegovine na kraju prošle godine iznosio je 13,73 milijarde KM, odnosno 25,67% BDP-a.

U tekstu Glasa Srpske, eurozona i Evropska unija su u kontekstu duga predstavljene kao sinonimi, iako nisu. Vladin dug u eurozoni (zemljama EU koje koriste euro) u četvrtom kvartalu 2024. godine iznosio je 87,4% BDP-a. Vladin dug računa se kao zbir dugova svih zemalja, podijeljen s BDP-om svih zemalja eurozone. U tom smislu, podatak ne predstavlja prosjek duga u eurozoni. No, ako se poredi s tim podatkom, dug entiteta Republika Srpska je 2,3 puta manji, a ne “gotovo tri puta manji od prosječnog na prostorima Evropske unije”, kako tvrdi Glas Srpske.

S druge strane, Vladin dug svih zemalja članica Evropske unije (one koje koriste euro i one koje koriste vlastite valute) krajem 2024. godine bio je još niži od onog u eurozoni – 81%. U tom smislu, dug Republike Srpske bio bi 2,13 puta manji.

Globalni javni dug je, prema upozorenjima MMF-a, bio na putu da dosegne prosjek od 100% bruto društvenog proizvoda. U tom smislu, dug RS mogao bi se smatrati “gotovo tri puta manjim”, kako se tvrdi, ali stvarni omjer zapravo je 2,63 puta.

Republika Srpska nije imala historijski najniži ukupni dug prošle godine

Pozivajući se na sadržaj nepoznatog izvještaja Fiskalnog vijeća Republike Srpske, Glas Srpske ustvrdio je da je “javni dug prošle godine jedno vrijeme bio i na historijskom minimumu”. S obzirom na to da se u tekstu referišu zapravo na ukupni dug, ova tvrdnja nije tačna.

U analizi takvih tvrdnji od prošle godine naveli smo da je 2003. godine ukupan dug Republike Srpske bio najniži, odnosno za više od 5% niži od iznosa ukupnog duga koji je tada saopštila ministrica finansija RS Zora Vidović, rekavši da je on iznosio 40% BDP-a.

Dodatno, analizom je utvrđeno i to da je najniži dosadašnji iznos javnog duga u odnosu na BDP bio u 2008. godini – 37,11%.

Republika Srpska manje zadužena od 80 posto svijeta?

Za provjeru tvrdnje da je Republika Srpska manje zadužena od 80 do 85 posto svijeta i da se nalazi među 40 i 50 država s najmanjim javnim dugom teško je pronaći pouzdane podatke.

Na stranici Međunarodnog monetarnog fonda postoje podaci o dugu opće države za 88 zemalja u 2024. godini (od 193 članice UN-a). Od ovog broja, 27 država ima udio duga u odnosu na BDP 38% ili manji. Da je RS država i da je ušla u ovu statistiku, značilo bi da je manje zadužena od oko 68 posto država za koje MMF posjeduje podatke o javnom dugu za 2024. godinu.

Bosna i Hercegovina, prema podacima MMF-a (koji se ne slažu sa službenim podacima državnog Ministarstva finansija i trezora), ima ukupan dug u iznosu oko 32,8% BDP-a i nalazi se među 23 zemlje s najmanjim dugom (moglo bi se reći da je manje zadužena od skoro 74 posto država za koje postoje podaci).

Tvrdnju da je dug RS upola manji od duga zemalja regije i da je trostruko manji od prosječnog duga u eurozoni, Evropskoj uniji i svijetu ocjenjujemo kao lažnu vijest. Prenošenja ove tvrdnje dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti.

Tvrdnja da je javni dug Republike Srpske prošle godine jedno vrijeme bio na historijskom minimumu ocjenjujemo također kao prenošenje lažnih vijesti.