Nema dokaza da je ukrajinska vojska koristila bombe sa bijelim fosforom

Pojedini mediji izvijestili su da je rusko Ministarstvo odbrane optužilo ukrajinsku vojsku za upotrebu zabranjene municije punjene bijelim fosforom u predgrađu Kijeva. Za ove optužbe ne postoje nikakvi dokazi ni nezavisne potvrde.

Na portalu Sputnik je 27.2.2022. godine objavljen članak o navodnoj upotrebi zabranjene municije u Ukrajini. Članak je naslovljen:

Ministarstvo odbrane Rusije: Ukrajinske snage upotrebljavaju fosfornu municiju

Kako se u članku navodi, glasnogovornik Ministarstva odbrane Ruske Federacije rekao je da su jedinice ukrajinske vojske koristile municiju punjenu bijelim fosforom.

Ukrajinska vojska, očajnički želeći da obuzda ofanzivu ruskih trupa, počela je masovnu upotrebu municije punjene fosforom u predgrađu Kijeva u blizini aerodroma Gostomelj, saopštio je portparol ruskog Ministarstva odbrane Igor Konašenkov.

U Ministarstvu su istakli da ukrajinske snage upotrebljavaju granate kalibra 122mm za haubice D-30 i rakete sovjetske proizvodnje za sisteme BM-21 „Grad“, uprkos činjenici da je ova municija zabranjena trećim protokolom Konvencije UN o nehumanom oružju iz 1980. godine.

U članku se ne iznose nikakvi dokazi za ovu tvrdnju niti se navodi reakcija ukrajinske strane.

Tvrdnja da je ukrajinska vojska koristila bombe punjene bijelim fosforom objavljena je i u nizu drugih članaka u medijima sa našeg govornog područja, uz komentare različitih vojnih eksperata. Na portalu Novosti je 28.2.2022. godine objavljen članak naslovljen:

JEZIVE "NACISTIČKE METODE" UKRAJINSKE VOJSKE: Vojni ekspert otkriva detalje napada na ruske padobrance

U članku se prenose tvrdnje ruskog vojnog analitičara Viktora Baraneca.

Upotreba fosfornih granata od strane ukrajinske vojske ne samo da svedoči o njihovoj potpunoj bespomoćnosti, već može značiti i da će njenoj komandi biti suđeno na međunarodnim tribunalima, rekao je u intervjuu za PolitEkspert Baranec.

Profesor Momčilo Milinović je 28.2.2022.  za Sputnik komentarisao navodnu upotrebu oružja sa bijelim fosforom. Milinović u članku komentariše potencijalnu snagu ovakvog oružja, a članak je naslovljen:

Profesor Milinović: Ukrajinci posegli za strašnim oružjem koje je – zabranjeno

Takođe je ustvrdio i da „ne treba zaboraviti da je ovo naoružanje Ukrajina izvozila u Izrael“.

Šta je oružje sa bijelim fosforom?

Kako se navodi u dokumentu američke Agencije za registar toksičnih supstanci i bolesti (Agency for Toxic Substances and Disease Registry), bijeli fosfor je bezbojna, bijela ili žuta voštana čvrsta supstanca. Ova supstanca ne nastaje prirodno i proizvodi se od fosfatnih stijena. Kako Agencija navodi, supstanca brzo reaguje sa kiseonikom te je lako zapaljiva na visokim temperaturama. 

“Bijeli fosfor vojska koristi u raznim vrstama municije, za proizvodnju dima za prikrivanje kretanja trupa i identifikovanje ciljeva”, navodi se u pomenutom dokumentu.

Kako Reuters ističe u članku od 8.5.2009. godine, ovakvo oružje smatra se zapaljivim. Zapaljiva oružja definisana su u okviru Trećeg protokola Konvencije o određenom konvencionalnom oružju. Treći protokol, koji se odnosi na zabranu i ograničenje upotrebe zapaljivog oružja, zabranjuje upotrebu ovakvog oružja protiv vojnih ciljeva koji se nalaze među civilima. Ukrajina je potpisnica ove konvencije. 

Da li je u Ukrajini korišteno ovo oružje?

Tvrdnja da je ukrajinska vojska koristila oružje punjeno bijelim fosforom potekla je od ruskog Ministarstva odbrane. Od ovog izvora preuzeli su je uglavnom mediji koji isključivo ponavljaju zvanični ruski narativ, poput ruske novinske agencije Tass i pomenutog Sputnika. 

Kredibilni svjetski mediji nisu objavili ove navode. Međunarodne organizacije koje su aktivne u Ukrajini, kao, recimo, OEBS, takođe se nisu oglašavale o ovim tvrdnjama. 

Organizacija za evropsku bezbjednost i sigurnost (Organization for Security and Co-operation in Europe - OSCE/OEBS) započela je 21. marta 2014. Specijalnu posmatračku misiju OEBS-a u Ukrajini (Special Monitoring Mission to Ukraine - SMM). Kako se navodi na zvaničnoj stranici ove misije, riječ je o civilnoj misiji “koja je prisutna na terenu 24/7 u svim regionima Ukrajine. Njeni glavni zadaci su da posmatra i izvještava na nepristrasan i objektivan način o situaciji u Ukrajini i da olakša dijalog između svih strana u krizi.” Timovi ove misije raspoređeni su u više ukrajinskih oblasti.

Ova misija OEBS-a objavljuje dnevne izvještaje o sigurnosnoj situaciji u Ukrajini. Vijest o navodnom korištenju municije sa bijelim fosforom u blizini aerodroma Gostomelj objavljena je 27.2.2022. godine u ruskim medijima. Dnevni izvještaji OEBS-a za 25.2, 26.2, 27.2 te 28.2. ne pominju fosfornu municiju niti aerodrom Gostomelj. 

Navodi da ukrajinska vojska koristi ili izvozi fosforne bombe pojavljivali su se i ranije. Tokom maja 2015. godine su takođe postojale tvrdnje da je Ukrajina koristila bombe punjene bijelim fosforom u Donbasu. Ipak, pomenuta misija OEBS-a je u izvještaju od 20. maja 2015. godine ustvrdila da “nije bila u mogućnosti da potvrdi” upotrebu fosforne municije “na osnovu dostupnih dokaza i analiza na licu mjesta”.

U novembru 2020. godine pojavile su se tvrdnje da je Ukrajina prodavala bombe punjene bijelim fosforom Azerbejdžanu, za vrijeme rata ove zemlje sa Jermenijom. Predsjednik Ukrajine Volodimir Zelenski negirao je tada ove navode, istakavši da ova zemlja nije izvozila municiju s bijelim fosforom “nikada i nikome”. Kako Fondacija Civilnet navodi u članku od 1.3.2022. godine, “Istraga #CivilNetCheck otkrila je da do sada nema informacija o tome da je Ukrajina isporučivala Azerbejdžanu bilo kakvu municiju sa bijelim fosforom, prije ili tokom rata 2020.” Fondacija Civilnet za cilj ima da “doprinese jačanju demokratskog razvoja Jermenije”, 

Ranije tvrdnje o korištenju municije sa bijelim fosforom u Donbasu, koje su se pojavile u ruskim medijima, analizirao je ukrajinski fact-checking portal StopFake u članku od 21.2.2022. godine. Vojni ekspert Oleksi Zinčenko je za ovaj portal analizirao snimke predstavljene kao bombe punjene bijelim fosforom, koje su navodno korištene u Donbasu, te utvrdio da oni zapravo prikazuju drugu vrstu municije. 

Dakle, tvrdnje da je ukrajinska vojska koristila municiju sa bijelim fosforom pojavljivale su se u više navrata, ali bez ikakvih dokaza. U slučaju tvrdnji o korištenju ove municije u predgrađu Kijeva, navodi su potekli od ruskog Ministarstva odbrane, ali nisu potkrijepljeni nikakvim dokazima i nisu ih potvrdili nezavisni izvori. 

Shodno činjenicama, tvrdnju da su ukrajinske snage koristile municiju punjenu fosforom u predgrađu Kijeva, koju je iznijelo rusko Ministarstvo odbrane, prenijetu bez informacije da se radi o navodima za koje ne postoje dokazi i potvrde iz nezavisnih izvora, ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama

Napomena:

9.3.2022: Portali Srpska info, Republika, Srbija danas, Glas Srpske i Alo ispravili su netačne navode u svojim člancima, te dobijaju i ocjenu ispravljeno. 

Portal Novosti ispravio je netačne navode u jednom od svojih članaka, te za njega dobija i ocjenu ispravljeno. 

10.3.2022: Portal Novosti ispravio je netačne navode u preostalim člancima, te za njih dobija i ocjenu ispravljeno. Portali Nezavisne i Jutarnji ispravili su netačne navode u svojim člancima, te dobijaju i ocjenu ispravljeno. 

Napomena 9.3.2022.

Unijeta je ispravka u pasus koji je glasio: "Tvrdnja da je ukrajinska vojska koristila oružje punjeno bijelim fosforom potekla je od ruskog Ministarstva odbrane. Od ovog izvora preuzeli su je mediji koji isključivo ponavljaju zvanični ruski narativ, poput ruske novinske agencije Tass i pomenutog Sputnika."

Pasus sada glasi: "Tvrdnja da je ukrajinska vojska koristila oružje punjeno bijelim fosforom potekla je od ruskog Ministarstva odbrane. Od ovog izvora preuzeli su je uglavnom mediji koji isključivo ponavljaju zvanični ruski narativ, poput ruske novinske agencije Tass i pomenutog Sputnika."

(Raskrinkavanje.ba)

Autorica: Marija Ćosić Objavljeno: 08. 03. 2022 | Zadnji put osvježeno: prije 6 mjeseci

Posljednje objavljene analize

Lažna vijest
Lažna vijest o hapšenju predsjednika biračkih odbora u Trebinju

Na dan održavanja Opštih izbora u Bosni i Hercegovini portal Trebinje 24 ob...

Lažna vijest Prenošenje lažnih vijesti
Analiza
Koji mediji su tokom kampanje najviše trošili na oglašavanje na Facebooku i Instagramu?

Kako pokazuje izvještaj kompanije Meta, tokom kampanje pred Opšte izbore u...

Razabiranje
Manipulisanje činjenicama
Oružane snage Ukrajine nisu zarobile sedam studenata iz Šri Lanke

Izvještavajući o grupi studenata iz Šri Lanke u Ukrajini, nekoliko portala...

Manipulisanje činjenicama Ispravljeno
Raskrikavanje.rs Istinomjer.ba Analiziraj.ba NewsMavens.com Raskrinkavanje.me