Foto: Shutterstock
Na Facebook profilu antivakcinacijske aktivistice i teoretičarke zavjere Slađane Velkov 16. oktobra 2026. godine objavljen je svojevrsni “osvrt” na proteste u Francuskoj, Albaniji, Španiji i nekim drugim zemljama. U objavi se navodi da je riječ o režiranim događajima u kojima učestvuju “dovedeni” migranti.
Ti koji sada protestuju sirom sveta, Francuska, Spanija, Indija, Belgija, Albanija itd. a zovu ih studentima, su migranti i jos poneki, koji su dovedeni da naprave nerede kako bi vojska i policija mogle da uvedu vanredno stanje i digitalni logor. Sve im je spremno, kamere su postavljene, digitalizacija negde kompletno, negde se jos narod opire, mozgovi mladih potpuno isprani, algoritmi, pametni gradovi, samo jos da naprave haos i zavrsili su posao. Eto zasto su im trebali migranti, zasto su svi migranti imali ajfon, zasto su svi dobijali pare, zasto su prelazili granice bez bilo kakvog dokumenta, dok nama uzimaju otiske prstiju kao robijasima. Pamet u glavu ljudi, ne dozvolimo im da upravljaju nasim umovima jeftinom propagandom.
Foto: Screenshot/Facebook
Objava je do datuma pisanja ove analize imala gotovo dvije hiljade reakcija i komentara, a podijeljena je više od 400 puta.
Teorije zavjere o “velikoj zamjeni” i insceniranim protestima
U Francuskoj, Španiji, Belgiji, Italiji i Portugalu u oktobru 2026. godine izbili su masovni protesti zbog ekonomskih prilika koje pogađaju stanovništvo, negdje i zbog mjera štednje koje su uvele vlade, a koje pogađaju kvalitet usluga javnih sektora (1, 2).
Epicentar ovog vala protesta je Francuska, gdje su učenici/e srednjih škola još krajem septembra počeli/e demonstrirati zbog loših uslova i nedostatka osoblja u javnim školama u Parizu. Uskoro su im se pridružili radnički sindikati i mnogobrojni građani/ke širom zemlje, izražavajući nezadovoljstvo sveopćom ekonomskom situacijom u državi. U subotu 17. oktobra više od pola miliona ljudi učestvovalo je u protestima. U više navrata demonstracije su postale nasilne i rezultirale paljenjem i uništavanjem imovine i sukobima s policijom.
Nasilni protesti počeli su sredinom oktobra i u Albaniji. Masovne demonstracije u ovoj zemlji traju još od maja 2026. godine, kada je šira javnost upoznata s planom zeta američkog predsjednika Donalda Trumpa da izgradi luksuzni resort na zaštićenom prirodnom području, što mu je omogućila albanska vlada (1, 2). Nakon višemjesečnih protesta, demonstranti/kinje su pozvali/e premijera Edija Ramu da podnese ostavku, a nakon što je odbio, protesti su radikalizovani u oktobru. Zahtjevima za obustavu izgradnje resorta pridružili su se i zahtjevi vezani za rješavanje teške ekonomske situacije (link).
Indiju također već mjesecima potresaju masovni protesti predvođeni mlađim generacijama. Preko ljeta, studenti su protestovali protiv propusta u obrazovnom sistemu, koji su, između ostalog, doveli do poništavanja prijemnog ispita za medicinske fakultete, koji je polagalo više od dva miliona Indijaca/ki. Nakon poništavanja, 20 kandidata izvršilo je samoubistvo. U oktobru su se protesti proširili nakon što je javnost saznala za nepravilnosti u radu Indijske izborne komisije (1, 2).
Iako su radikalno desničarske organizacije, kao i pojedini strani zvaničnici, proteste u zemljama zapadne Evrope, primarno Francuske, povezali s migracijama, ne postoje nikakvi dokazi da ih zapravo organizuju ili predvode migranti (1, 2, 3, 4). Kako je jasno iz brojnih izvještaja, u svim navedenim zemljama proteste predvode, i u njima dominantno učestvuju, građani i građanke tih zemalja, a zahtjevi upućeni vlastima nemaju nikakve veze s imigracijom, već kvalitetom života svih stanovnika/ca.
Objava Slađane Velkov o migrantima koji protestuju sadrži elemente teorije zavjere o “velikoj zamjeni”. Riječ je o teoriji koja je popularizovana u evropskim ekstremno desničarskim krugovima 2011. godine, a prema kojoj neke neimenovane elite organizovano “dovode” migrante iz azijskih i afričkih zemalja kako bi uništili zapadnu kulturu ili počinili “genocid” nad bijelcima. Ne postoje apsolutno nikakvi dokazi da takav plan zaista postoji. Riječ je o ksenofobnoj i rasističkoj teoriji zavjere čiji je cilj prikazivanje svake osobe koja nije evropskog porijekla kao prijetnje i legitimne mete za nasilje i diskriminaciju. Najekstremniji/e pobornici/e teorije o “velikoj zamjeni” zagovaraju tzv. remigraciju, proces koji bi podrazumijevao prisilno deportovanje svih osoba neevropskog porijekla iz evropskih zemalja, bez obzira na to da li imaju državljanstvo, legalni boravišni status i slično.
Ne postoje dokazi da su migranti dobivali novac da bi ušli u evropske zemlje. Štaviše, neki su migranti plaćali krijumčarima da ih ilegalno prevezu preko granice, što je ujedno i pravi odgovor na pitanje kako su neki od njih prelazili granice bez dokumenata. Novac dolazi iz vlastite ušteđevine ili od porodice, a process krijumčarenja uglavnom je vrlo opasan i nerijetko rezultira smrtnim slučajevima, kao i eksploatacijom izbjeglica i migranata od samih krijumčara, koji ih mogu prevariti, ucijeniti ili ih ubaciti u mreže trgovine ljudima (1, 2).
Kada je riječ o pametnim telefonima, terenska istraživanja pokazala su da su oni od presudnog značaja za migrante na njihovom dugom i često opasnom putovanju. Istraživanje provedeno između 2017. i 2019. godine u Fezu u Maroku pokazalo je da migranti često smatraju telefone važnijim od hrane jer je to jedini način da stupe u kontakt sa svojim porodicama i/ili krijumčarima i pristupe informacijama neophodnim za nastavak putovanja. Prema podacima Agencije za izbjeglice UN-a, izbjeglice u prosjeku troše trećinu svog budžeta na internet-konekciju (link). Njihovo posjedovanje prijeko potrebnih pametnih telefona u 21. vijeku nije nikakav dokaz “zavjere”.
Zamjena teza: Bunt protiv vlasti zavjera, a pasivnost pravi otpor
U objavi Slađane Velkov u potpunosti se ignorišu uzroci protesta u navedenim zemljama i tvrdi se da je riječ o insceniranim nemirima koji bi trebali vladama omogućiti uvođenje “digitalnih logora” i “15-minutnih gradova”.
Masovni nadzor građana/ki pomoću brzo napredujuće tehnologije jeste stvarni problem koji se dešava već godinama, a koji bi u bližoj budućnosti mogao postati još veći (1, 2, 3). Taj problem, pak, nema nikakve veze s “15-minutnim gradovima” (urbanistički koncept insipirisan dizajniranjem gradova prije masovne upotrebe automobila), koji su proteklih godina postali predmet teorija zavjera, niti je za implementiranje masovnog nadzora vladama, kako se čini, potreban “izgovor” suzbijanja protesta. Nadzor stanovništva pomoću tehnologije, primarno vještačke inteligencije, tema je koja je proteklih godina vrlo aktuelna u javnom diskursu i o kojoj izvještavaju mediji, dok se mnogobrojne organizacije širom svijeta nastoje izboriti za prava građana/ki na privatnost i strožiju regulaciju tehnologije koja nadzor omogućava (1, 2, 3).
To, pak, ne znači da ne postoje drugi stvarni problemi koji također mogu uznemiriti javnost niti da su sva druga dešavanja izmišljena ili režirana, kako se u “zavjerološkim” krugovima na društvenim mrežama često insinuira.
Svijet se trenutno suočava s vrlo stvarnom energetskom krizom izazvanom američko-izraelskim napadom na Iran. Osim toga, lokalni problemi, poput korupcije i nefunkcionalnosti javnih sistema, prisutni su u mnogim zemljama svijeta. Kako se i ranije dešavalo u vremenima krize, to dovodi do bunta protiv vlasti. Tvrdnje da građani/ke koji/e izražavaju negodovanje zbog nepovoljnih životnih uslova moraju biti plaćenici/e u zavjeri protiv ljudskih sloboda nemaju nikakvo uporište u stvarnosti, kao ni zaključci Slađane Velkov da su studenti na protestima zapravo “uvezeni” migranti.
Shodno činjenicama, tvrdnju da u Francuskoj, Albaniji, Indiji, Belgiji i Španiji protestuju migranti koje su vlasti dovele da bi ograničile lične slobode građana ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)