Foto: Raskrinkavanje.ba
U više evropskih zemalja u oktobru 2026. godine izbili su masovni protesti zbog ekonomskih prilika koje pogađaju stanovništvo, negdje i zbog mjera štednje koje su uvele vlade, a koje pogađaju kvalitet usluga javnih sektora (1, 2). Raskrinkavanje je u više navrata pisalo o teorijama zavjere o motivima i učesnicima na ovim protestima. U analizi objavljenoj 15. oktobra bavili smo se snimkom na društvenim mrežama u kojem se tvrdilo da proteste organizuje krajnja ljevica u cilju uspostavljanja potpune kontrole nad stanovništvom putem “jedne svjetske vlade”. U analizi objavljenoj 20. oktobra posvetili smo se viralnoj objavi poznate teoretičarke zavjere u kojoj je tvrdila da proteste predvode migranti koji su dovedeni i plaćeni da izazovu haos, kako bi vlade mogle da proglase vanredno stanje.
Tvrdnje da migranti stoje iza protesta, odnosno nereda koji ih prate, dijele se aktivno i na Facebook stranici “Iznenada-Normalno”. One su u nekoliko objava argumentovane tvrdnjom da demonstranti ciljaju kršćanske bogomolje.
Na ovoj stranici, koju prati 15.000 osoba, 18. oktobra objavljen je videosnimak nedavnih protesta u Milanu. Video je praćen opisom u kom se za nerede zabilježene tokom protesta širom Evrope navodi da predstavljaju “početak rata” koji vodi “uvezena vojska migranata”. Kao argument za ovu tvrdnju navodi se da u protestima gore samo katoličke crkve.
Foto: Screenshot/Facebook
Samo nekoliko sati kasnije, na stranici je objavljen status u kome se tvrdi da su neredi početak napada “uvezenih migranata”. U objavi se navodi i da su zapaljene samo crkve te poentira implikacijama da u Mađarskoj i Poljskoj, zemljama koje su zauzele restriktivan stav prema ilegalnim migracijama, nema protesta i paljenja crkava.
Nećete me uvjeriti da su neredi u Europi rezultat protesta zbog visokih cijena stanova, bunt protiv elite i da neredi nisu planirani i da nije početak napada uvezenih migranata na Europu....
Kao prvo, protesti i pljačka nemaju veze jedno s drugim, zanimljivo kako su zapaljene samo crkve kršćana....
I na kraju, u to me nećete uvjeriti sve dok do toga ne dođe u Mađarskoj i Poljskoj....
A znate zašto tamo toga nema, ne zato što su zadovoljni, nego jer nema uvezenih pljačkaša, ubojica, vojnika koji su uvezeni da razore državu..
Na stranici “Iznenada-Normalno” je dan kasnije, 19. oktobra, objavljen još jedan status o aktuelnim protestima u kojem se spominje paljenje i uništavanje isključivo kršćanskih vjerskih objekata i implicira da iza nereda stoje migranti.
Foto: Screenshot/Facebook
Šta su činjenice?
Protesti studenata/tica i učenika/ica srednjih škola u Francuskoj počeli su u septembru 2026. uslijed nezadovoljstva dotrajalom infrastrukturom školskih zgrada, nedostatkom školske opreme i nastavnog osoblja, kao i finansijskim izdvajanjima za obrazovanje u ovoj zemlji. Proteste podržavaju ljevičarska stranka La France Insoumise (LFI) i radnički sindikat Confédération Générale du Travail (CGT), a pridružili su se i mnogobrojni/e građani/ke širom zemlje, izražavajući nezadovoljstvo ekonomskom situacijom u državi. U subotu, 17. oktobra, više od pola miliona ljudi učestvovalo je u protestima širom zemlje. U Parizu, Lyonu, Marseilleu i drugim gradovima izbili su sukobi s policijom, paljene su zgrade i automobili, a trgovine su opljačkane. Zbog nereda je uhapšeno više od 2.000 osoba. U Lyonu je zapaljen turistički ured, dok je u Limogesu izgorio dio gradske vijećnice stare više od 140 godina. U Marseilleu su demonstranti provalili u gradsku vijećnicu. Prema procjenama, oštećeno je ili opljačkano najmanje 3.000 trgovina.
Pojedini predstavnici vlasti su za nerede optužili ljevičarsku stranku La France Insoumise (LFI), koja od samog početka podržava studentski pokret, što je stranka negirala. S druge strane, određene radikalno desničarske organizacije i stranke, kao i neki strani zvaničnici, proteste u zemljama zapadne Evrope, primarno u Francuskoj, povezali su s migracijama (1, 2).
Kako smo naveli u jednoj od prethodnih analiza, ne postoje nikakvi dokazi da ove proteste zapravo organizuju ili predvode migranti (1, 2, 3, 4). Iz brojnih izvještaja jasno je da u svim navedenim zemljama proteste predvode, i u njima dominantno učestvuju, građani i građanke tih zemalja, a zahtjevi upućeni vlastima nemaju nikakve veze s imigracijom, već kvalitetom života svih stanovnika/ca. U analizi objavljenoj 20. oktobra naveli smo da nema dokaza ni da su demonstranti koji su uhapšeni zbog nasilja i uništavanja imovine dominantno migranti (1, 2, 3).
Agencija AP se u analizi objavljenoj 21. oktobra bavila različitim tvrdnjama o tome ko je odgovoran za nerede u Francuskoj i Italiji. AP navodi da, premda su nadležni organi utvrdili da iza nekih djela nasilja stoje radikalni aktivisti krajnje ljevice, “oni nisu isključivi krivci” za obim vandalizma i sukoba. Kada je riječ o tvrdnjama da su za haos odgovorni migranti muslimanskog porijekla, AP navodi sljedeće:
Francuske vlasti ne objavljuju identitete osoba koje su uhapšene i izvedene pred sud. Za razliku od Sjedinjenih Američkih Država, Francuska ne prikuplja podatke na osnovu rase ili etničke pripadnosti, u skladu s nacionalnom doktrinom “sljepila za boju kože”, čiji je cilj podsticanje jednakosti.
Izvještaji o protestima i slike nemira ukazuju na to da oni odražavaju raznolikost francuskog društva, koje generacijama bilježi priliv osoba iz bivših francuskih kolonija u Africi i Aziji.
Sredinom oktobra, u organizaciji pokreta “Italia in Piazza” (Italija na ulicama), održani su protesti u više italijanskih gradova sa zahtjevima za veće plate, bolje uslove zapošljavanja, zdravstvenu zaštitu, obrazovanje i pristup stambenom zbrinjavanju. Nakon mirnih marševa uslijedili su neredi u Torinu, Bolonji i Milanu, gdje su se maskirani izgrednici sukobili s policijom, pljačkali prodavnice i podmetali požare. Tokom dvodnevnih nemira (17. i 18. oktobra) uhapšena je 271 osoba (većinom maloljetnici), a povrijeđeno je 14 pripadnika snaga sigurnosti. U jednoj od viralnih objava koja je predmet ove analize vide se scene zabilježene tokom nereda na gradskom trgu u Milanu 17. oktobra. Agencija AP u spomenutoj analizi o ovim neredima navodi sljedeće:
U Italiji je milanska policija saopštila da je u nasilnim protestima u subotu učestvovao veliki broj naturalizovane djece imigranata, kao i stranih državljana. Ipak, milanski vijećnik zadužen za socijalna pitanja Lamberto Bertolé izjavio je za agenciju Associated Press da je potrebno provesti dodatnu istragu kako bi se utvrdilo porijeklo i motivi mladih ljudi koji su sudjelovali u nasilju.
Šta je s napadima na crkve?
U svim analiziranim objavama teza da su za nerede odgovorni migranti argumentuje se navodima da su “paljene” samo kršćanske bogomolje. Iz tona objava moglo bi se zaključiti da se tokom nereda dešavalo plansko i sistematsko uništavanje ovih objekata. To nije slučaj, premda se spominju pojedini incidenti.
Kardinal Jean-Marc Aveline, nadbiskup Marseillea, spomenuo je u saopštenju objavljenom 18. oktobra na internetskoj stranici Nadbiskupije Marseille da je tokom nereda “provaljivano u crkve”. U saopštenju se ne spominje tačan broj crkava, ali ni detalji o šteti. O napadima na crkve izvijestili su pojedini, uglavnom konzervativni mediji (1, 2, 3). U ovim se izvještajima prenosi spomenuta kardinalova izjava i spominje se crkva Saint-Louis u Grenobleu, za koju se ipak utvrdilo da nije pretrpjela nikakvu štetu ni akte vandalizma. U nekim je člancima nabrojano još nekoliko incidenata koji su se desili tokom septembra i oktobra, s nejasnim motivima i vezom s protestima. Dva požara izbila su u ponedjeljak, 19. oktobra, u crkvi Svetog Petra i Pavla u Plubalayju. Na stranici nevladine neprofitne organizacije “Opservatorij za netoleranciju i diskriminaciju kršćana” (Observatory on Intolerance and Discrimination against Christians), na kojoj se dokumentuju incidenti usmjereni protiv kršćana, spominju se tri incidenta koja su se desila u Francuskoj u posljednjih mjesec dana. Osim spomenutog požara, koji se desio 19. oktobra u crkvi Svetog Petra i Pavla u Plubalayju, spominje se i slučaj hapšenja 19-godišnjaka zbog navodnog pokušaja izazivanja požara unutar katedrale Notre-Dame u Dieu 8. oktobra.
Tvrdnja da su muslimani u Francuskoj odgovorni za paljenje pet crkava tokom protesta 17. oktobra dijelila se van našeg govornog područja. O ovome je pisao France 24 u članku objavljenom 30. oktobra 2026. Maxime Cumunel, potpredsjednik Opservatorija za vjersku baštinu (udruženje koje bilježi svaku štetu na vjerskim objektima), rekao je za ovaj medij kako 17. oktobra nije zabilježen nijedan požar koji bi se mogao pripisati osobi muslimanske vjeroispovijesti. Kako navodi France 24, udruženje je u tom razdoblju zabilježilo samo jedan požar, u crkvi Saint-Médard u Fenouilletu, selu nedaleko od Toulousea. Tačan uzrok požara nije utvrđen.
Osim kršćanskih bogomolja, kao meta vandala tokom protesta spominjana je i jedna sinagoga u Parizu. Ubrzo je ova informacija upotrijebljena za širenje teorija zavjere da su francuski izgrednici ciljali sinagoge i jevrejske poslovne objekte, a poštedjeli one u vlasništvu muslimana. Ovom se tvrdnjom bavio Snopes. Ova američka platforma za provjeru činjenica navodi da je provala u sinagogu Ohaley Yaakov vjerovatno bila obična krađa koja nije povezana s protestima.
Prema navodima SPCJ-a, jevrejske neprofitne organizacije koja pruža usluge obezbjeđenja mnogim sinagogama, jevrejskim školama i društvenim centrima te prikuplja podatke o antisemitskim napadima, provala u sinagogu Ohaley Yaakov vjerovatno je bila obična krađa koja nije povezana s protestima.
Portparol policije u Marseilleu za Snopes je rekao da pljačke u tom gradu “nisu imale nikakve veze” s mržnjom prema Jevrejima i da su “objekti bili na meti bez ikakvog posebnog razlikovanja”.
Protesti u Francuskoj jesu sa sobom donijeli uništavanje velikih razmjera: opljačkane su hiljade prodavnica i uništavana je javna imovina, uključujući i nacionalne spomenike. Nismo uspjeli pronaći izvještaje o napadu na džamije u neredima tokom protesta u Francuskoj 17. oktobra. U Francuskoj ima oko 45.000 crkava, 2.500 džamija i 500 sinagoga.
Kada je riječ o protestima u Milanu, zabilježenim na videu koji je podijeljen u jednoj od analiziranih objava na Facebooku, bilo je nereda u blizini crkava. Ali u medijskim izvještajima o njima ne spominje se da su crkve bile meta izgrednika (1, 2, 3). Opservatorij za netoleranciju i diskriminaciju kršćana nije dokumentovao slučajeve napada i paljenja crkava u periodu koji se poklapa s održavanjem protesta u ovoj zemlji.
Iz navedenog je jasno da tokom nereda koji su pratili nedavne proteste u Francuskoj i Italiji nisu zabilježeni sistematski i ciljani napadi na crkve, kako se to može zaključiti iz viralnih objava. Bilo je izvještaja o incidentima, ali uglavnom bez konkretnih informacija o motivima, eventualnim počiniocima, a često i bez jasne veze s protestima. Čak i kad bi se ispostavilo da iza nekih od njih stoje migranti, to svako ne bi bio dokaz “zavjeroloških” tvrdnji o “neredima kao početku napada migranata” i slično.
Napadi na kršćanske, ali i druge vjerske objekte i imovinu vjerskih zajednica u Francuskoj nisu nešto što se rijetko dešava. U parlamentarnom izvještaju koji su 2022. godine premijeru podnijeli poslanici Isabelle Florennes i Ludovic Mendès spomenuto je 857 djela usmjerenih protiv kršćana počinjenih u Francuskoj 2021. godine, od čega su 752 napada na bogomolje i groblja. Radi poređenja, zabilježeno je 589 djela antisemitizma i 213 djela protiv muslimana. Kada je riječ o požarima na crkvama u Francuskoj, godišnje se bilježi nekoliko desetina. U većini slučajeva oni su slučajni. Govoreći o mogućim motivima napada usmjerenih protiv imovine Katoličke crkve u Francuskoj, list Le Parisien u članku iz septembra 2025. godine navodi da su oni raznoliki:
Prema podacima Ministarstva pravde, u 2024. godini vođeno je 29 sudskih postupaka, a u 23 slučaja donesene su osuđujuće prvostepene presude za nanošenje štete ili uništenje počinjeno na vjerskim objektima u vezi sa svim vjerama. S obzirom na tako mali broj uhapšenih počinilaca, teško je precizno definisati obrise fenomena, koji se vrti oko tri motiva: čisto antikršćanska djela, sitne krađe, a ponekad i djela mentalno nestabilne osobe ili dokone omladine.
Poljska i Mađarska nisu dokaz da iza protesta stoje migranti
U jednoj od objava tvrdi se da Mađarska i Poljska nisu zahvaćene protestima u oktobru ove godine jer u ovim zemljama nema “uvezenih migranata”. Ovim se implicira da su aktuelni protesti u Italiji i Francuskoj djelo migranata koji su “uvezeni” s ciljem izazivanja haosa. Ova je tvrdnja manipulativna. Kako smo prethodno naveli, ne postoje nikakvi dokazi da ove proteste zapravo organizuju ili predvode migranti niti da su migranti uvezeni s ciljem izazivanja nereda. Sličnih protesta u oktobru nije bilo u Mađarskoj i Poljskoj, ali nije ih bilo ni u nekim drugim zemljama koje imaju značajnu imigrantsku populaciju, kao što su npr. Norveška, Švedska i Velika Britanija. Dakle, radi se o selektivnom prikazivanju činjenica koje idu u korist tezi, što je poznato i kao cherry-picking.
Poljska i Mađarska protive se migracionoj politici Evropske unije. Mađarska odbija provođenje obaveznih kvota Evropske unije za preraspodjelu migranata u okviru novog Pakta o migracijama i azilu. Ova je zemlja 2015. godine izgradila žičanu ogradu na granici sa Srbijom i Hrvatskom kako bi spriječila ilegalni ulazak migranata tokom migrantske krize. Poljska je, nakon protivljenja provođenju obaveznih kvota za 2026. godinu, dobila izuzeće iz mehanizma solidarnosti na osnovu toga što je već primila velik broj izbjeglica iz Ukrajine. Ova je zemlja izgradila čelični zid za blokadu migranata na granici s Bjelorusijom.
Shodno navedenom, tvrdnju da su evropski protesti u jesen 2026. zapravo “pobuna” migranata koji su “uvezeni” s tim ciljem ocjenjujemo kao teoriju zavjere. Navode da to dokazuju sistematski napadi na crkve ocjenjujemo kao dezinformaciju. Navode da izostanak takvih protesta u Poljskoj i Mađarskoj dokazuje da su odgovorni migranti ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
(Raskrinkavanje.ba)