Foto: Raskrinkavanje.ba
Na portalu Epoha je 8.8.2026. godine objavljen je članak o platformi na internetu koja prati “izumiranje Evropljana”, odnosno navodni proces zamjene bijelaca u zapadnim zemljama stanovništvom koje se doseljava i koje nije bijele puti. Članak je opremljen sugestivnom ilustracijom i sljedećim naslovom:
„Zamjenski sat“: nova web stranica prikazuje zamjenu i izumiranje Europljana
U članku se navodi sljedeće:
To će ljevičare zasigurno uznemiriti: aktivist na novoj internetskoj platformi prikazuje demografske promjene u Europi i drugim zapadnim zemljama – drugim riječima, zamjenu stanovništva za koju, prema službenom narativu, navodno uopće ne postoji.
Identitarni aktivist Leo Pier svojim projektom „Replacement Clock“ želi, kako sam navodi, ponuditi središnji pregled demografskih kretanja u zapadnim zemljama – upravo je takav pregled, naime, i sam tražio prije godinu dana. Stoga je prije šest mjeseci sam počeo razvijati takav alat za praćenje.
Na temelju javno dostupnih demografskih podataka, „Replacement Clock” sada prikazuje povijesne podatke o stanovništvu i modelirane projekcije u interaktivnoj vremenskoj crti. Iz nje proizlazi da je udio stanovništva europskog podrijetla u svjetskom stanovništvu pao s 30,1 posto 1950. godine na 12,2 posto danas. Do 2100. godine sat predviđa daljnji pad na 5,8 posto.
Tvrdnje iz članka dijelile su se i na društvenim mrežama.
Teorija zavjere o “Velikoj zamjeni”
Platforma “Replacement Clock” podsjeća na slične projekte na internetu koji prate globalne prijetnje i rizike, i predstavljaju ih u formatu “sata” koji otkucava i upozorava na vjerovatnoću da se prijetnja ostvari. Najpoznatiji takav primjer je “Doomsday Clock”, ili “sat Sudnjeg dana” kojeg je pokrenuo Bilten atomskih naučnika još 1947. godine i koji je u međuvremenu “prešao” na internet. Ovaj “sat” upozorava na to koliko je planeta blizu uništenju u globalnom nuklearnom ratu.
Ali, za razliku od “sata Sudnjeg dana” koji se bavi stvarnom prijetnjom, “Replacement Clock” se bavi prijetnjom koja postoji samo u teorijama zavjere. Autor platforme je zagovornik desničarske teorije zavjere pod nazivom “velika zamjena” (eng. Great Replacement) koju je u Evropi 2011. godine popularizovao francuski autor Renaud Camus.
Zagovornici ove teorije zavjere vjeruju da elite namjerno i organizirano dovode grupe migranata iz Azije i Afrike u Evropu, ili u druge zapadne zemlje, da bi “zamijenili” lokalno stanovništvo, ili počinili “genocid” nad bijelcima i uništili zapadnu kulturu. Iako se radi o relativno raspostranjenom vjerovanju, ne postoji nikakvi dokazi da se to dešava ili da su stvarne migracije dio takvog plana.
Riječ je o “zavjerološkom” narativu koji koji ima korijene u ksenofobnim i rasističkim predrasudama i koji ih nastoji racionalizovati i opravdati. Stranci i ljudi “stranog porijekla” su u ovom narativu prijetnja opstanku bijelaca, a pad nataliteta u zapadnim zemljama predstavljen kao rezultat proračunatog napada na evropsko porijeklo i naslijeđe.
Motivisani ovom retorikom, pobornici teorije o “velikoj zamjeni” proteklih godina počinili su više nasilnih napada i masovnih ubistava čija su meta bile manjine (1, 2, 3). Ipak, krajnji cilj značajnog broja zagovornika ovog narativa, uključujući i autora stranice “zamjenski sat”, jeste remigracija, prisilno deportovanje ljudi koji nisu evropskog porijekla iz Evrope. Neki čak zagovaraju ovaj pristup i u SAD-u, Kanadi i drugim državama sa bjelačkom većinom koja je rezultat ranijeg doseljavanja iz Evrope.
Šta je “zamjenski sat” i šta zaista kažu podaci?
Stranica “Replacement Clock” navodno prikazuje demografska kretanja bjelačkog stanovništva u svijetu od 1950. do 2100. godine u 45 “historijski bjelačkih” država. Na web stranici se navodi da je 1950. godine stanovništvo evropskog porijekla činilo oko 30% svjetske populacije, da danas čini oko 12.2.%, a da će u 2100. činiti oko 5.8%.
Foto: Screenshot
Autor “sata” je Leo Pier, o kojem ne internetu nema puno podataka osim toga da je protivnik migracije u evropske države i da zagovara “remigraciju”, odnosno prislinu deportaciju svih osoba koje nisu evropskog porijekla iz Evrope i zemalja Sjeverne Amerike, uključujući i ljude sa stalnim boravišnim dozvolama i državljanstvima.
Iako se “zamjenski sat” predstavlja kao pouzdana statistička platforma, metodologija na osnovu koje je prati podatke manjkava. Na stranici nisu jasno istaknuti konkretni izvori podataka, a procjene globalnog bjelačkog stanovništva zasnivaju se na praćenju samo 45 država koje su bile ili jesu dominantno bjelačke. Iz procjene su izostavljene Afrika, gotovo cijela Azija i Južna Amerika, iako i na tim kontinentima žive milioni ljudi evropskog porijekla.
Ustanoviti tačan broj ljudi evropskog porijekla u svijetu je teško, jer različite države imaju različite kriterije za takvo porijeklo. Ovi kriteriji mogu biti etnički, geografski i slično. Procjene se uglavnom kreću od 14% do 20% (1, 2, 3, 4). Evropa je drugi najmanji kontinent na svijetu, odmah iza Australije. Ipak, stanovništvo evropskog porijekla čini većinu populacije na čak tri kontinenta - u Evropi, Sjevernoj Americi i Australiji (1, 2, 3). Najveći i najmnogoljudniji kontinent je Azija, sa 4.7 milijarde stanovnika. Iza njega, i po veličini i po mnogoljudnosti, je Afrika sa oko 1.5 milijardi stanovnika. Evropa, iako šesta po veličini, je treća po mnogoljudnosti sa oko 741 miliona stanovnika, a iza nje su Sjeverna Amerika sa oko 600 miliona i Južna Amerika sa oko 440 miliona (link).
Populacije SAD-a i Kanade postale su dominantno bjelačka tek u 18. vijeku, kao i populacija Australije. Argentina i Urugvaj, jedine dvije države iz Južne Amerike koje prati “zamjenski sat”, postale su dominantno bjelačke u 19. i početkom 20. vijeka. U slučajevima Kanade, SAD-a i Australije, demografska dominacija bila je rezultat gotovo potpunog istrebljenja autohtonih naroda. Procjenjuje se da su autohtoni američki narodi činili 10% svjetske populacije prije evropske kolonizacije (1, 2).
Tačno je da postotak ljudi evropskog porijekla u svjetskoj populaciji opada i da se predviđa da će nastaviti opadati u narednim decenijama. Ipak, to nema nikakve veze sa nekom “zamjenom”, već sa opadajućim natalitetom i starenjem populacije koje pogađa većinu razvijenih država u svijetu, od kojih su mnoge upravo u Evropi i Sjevernoj Americi. Ovaj problem imaju i razvijene i srednje razvijene države koje nisu dominantno bjelačke, poput Japana, Južne Koreje, Kine, Singapura, Čilea, Ujedinjenih Arapskih Emirata, Malezije i mnogih drugih (1, 2). Globalna stopa fertiliteta pala je sa oko 5-oro djece po ženi 1950-ih godina, na 2.3 djece po ženi danas. Procjenjuje se da će do 2050. godine ova stopa globalno pasti na ispod 2.1, što je brojka koja osigurava smjenu generacija, te da će ukupno svjetsko stanovništvo doseći 10.3 milijarde ljudi sredinom 2080-ih, nakon čega će krenuti da opada.
Riječ je, dakle, o globalnom trendu, a ne problemu koji pogađa isključivo ljude evropskog porijekla ili znaku da će evropsko nasljeđe, genetsko ili kulturološko, nestati. Čak i prema pesimističnim (i nepouzdanim) predviđanjima autora web stranice Replacement clock, i 2100. godine će ljudi evropskog porijekla činiti ubjedivu većinu stanovništva u Evropi.
Dakle, “velika zamjena” je teorija zavjere i platforma “Replacement Clock” ne dokumentuje nikakav proces zamjene ili izumiranja bijelaca u zapadnim zemljama. Radi se o stranici koja tendenciozno predstavlja demografske podatke i procjene kao “dokaz” da se takvo nešto dešava. Shodno činjenicama, tu tvrdnju ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)