Foto: Raskrinkavanje.ba
Analiza 712 komentara ispod šest objava SDP-a BiH na Facebooku, podijeljenih između 17. i 24. septembra, pokazala je da se značajan dio aktivnosti u komentarima na nekoliko objava može povezati s istom grupom profila. Među 447 identifikovanih profila, većina se pojavila samo jednom, ali se izdvojila manja grupa koja je komentarisala više različitih objava. Posebno se izdvaja 67 profila koji se javljaju u komentarima na iste četiri objave.
Njihovo ponašanje nije povezano samo s ponavljanjem komentara na istim objavama. Komentari ove grupe imaju sličnu funkciju, koja se ogleda u izražavanju podrške, pohvale ili kratkih kampanjskih poruka, dok je njihova aktivnost na pojedinim objavama bila izrazito vremenski zbijena. U nekim su slučajevima gotovo svi komentari najaktivnije grupe objavljeni unutar jednog dvosatnog perioda.
Kombinacijom ovih elemenata, koji uključuju reakcije istih profila, sličan komunikacijski obrazac i vremensku koncentraciju komentara, pokazuje se šablon koji značajno odstupa od ponašanja koje bi se smatralo organskim. Daljnja analiza ovih profila pokazuje na to da oni nisu autentični, da su napravljeni relativno nedavno i da nemaju drugih objava osim onih kojima se SDP BiH predstavlja u afirmativnom svjetlu.
Više od 712 komentara ispod šest objava
Analiza 712 komentara na šest nasumično odabranih objava SDP-a BiH na Facebooku između 17. i 24. septembra pokazala je da se značajan dio aktivnosti na nekoliko analiziranih objava može povezati s istom grupom profila. Set podataka s analiziranim komentarima dostupan je u tabeli na ovom linku.
Objave su nasumično odabrane među onima koje su u vrijeme prikupljanja podataka imale najmanje 30 komentara. Za svaku je analizirano najviše 200 komentara dostupnih putem alata Apify. Tri od šest odabranih objava (link, link, link) imale su više komentara od tog limita, pa analiza u tim slučajevima ne obuhvata cjelokupnu diskusiju ispod objave.
U objavi od 23. septembra, sa stranačkog skupa u Cazinu, SDP BiH građanima/kama predstavlja dosadašnje rezultate i obećava nastavak ekonomskog razvoja, rast plata i penzija, nova radna mjesta te nastavak puta Bosne i Hercegovine prema Evropskoj uniji i NATO-u. Među najavljenim ciljevima su minimalna plata od 1.500 KM i minimalna penzija od 1.000 KM. Dan ranije, u objavi 22. septembra, dvjema slikama prikazan je rast minimalne penzije u Federaciji BiH tokom mandata Vlade FBiH na čijem je čelu Nermin Nikšić.
U videosnimku objavljenom 21. septembra Nikšić govori o napadima čelnika SDA i DF-a i njihovih, kako ih naziva, “botova”. SDP je istog dana objavio i drugi videosnimak, na kojem se Nikšić obraća okupljenima na stranačkom skupu. Analizirana je i objava od 19. septembra, u kojoj je rast minimalne penzije tokom aktuelnog mandata Vlade FBiH upoređen s njenim iznosom u vrijeme prethodne vlasti, kao i videosnimak od 17. septembra, u kojem Nikšić na skupu govori o opstanku sarajevske kompanije Zrak.
Foto: Screenshot/Facebook
Kada su komentari na svih šest objava objedinjeni, vidi se jasna razlika između većine komentatora i manje grupe profila koji se iznova vraćaju. U ukupno 712 komentara, identifikovano je 447 različitih profila. Tristo pedeset i jedan profil pojavio se samo ispod jedne od šest analiziranih objava. Još je 26 profila komentarisalo dvije ili tri objave. Preostalih 70 profila pojavilo se na najmanje četiri od šest analiziranih objava.
Najmanje 67 neautentičnih profila
Unutar te grupe posebno se izdvaja 67 profila koji su komentarisali iste četiri objave, i to objavu iz Cazina od 23. septembra, objavu s Nikšićevim odgovorom SDA i DF-u, videosnimak o kompaniji Zrak i objavu o rastu minimalne penzije. Devet od navedenih 67 profila komentarisalo je čak pet od šest analiziranih objava.
Foto: Imena profila koji su komentarisali četiri identične objave iz analize
Detaljan pregled ovih profila, kao i njihovih komentara, nalazi se na ovom linku. Jedan od primjera koji pokazuje kako izgleda ovo neautentično ponašanje jeste profil Eldina Spahic Okeric. Riječ je o jednom od 67 profila koji su komentarisali iste četiri od šest analiziranih objava na Facebook stranici SDP-a BiH. Primjeri komentara koje je ovaj profil ostavljao ispod tih objava mogu se vidjeti na slici ispod.
Foto: Screenshot/Facebook
Komentari su prilagođeni temi pojedinačne objave, ali istovremeno imaju izrazito afirmativan i stilizovan ton: podržavaju poruku objave, brane SDP ili njegove zvaničnike, kritikuju oponente i koriste formulacije koje više podsjećaju na pripremljene političke poruke nego na spontanu raspravu među korisnicima/ama. Dodatne sumnje u autentičnost profila proizlaze iz karakteristika samog profila i njegove aktivnosti.
Profil Eldina Spahic Okeric je u vrijeme pisanja ove analize imao više od 2.400 Facebook prijatelja/ki. Na profilu je naveden datum rođenja 1993. godine, a najstarija dostupna aktivnost koju smo pronašli potječe iz maja 2026. Prva pronađena objava, od 12. maja, naslovna je fotografija na kojoj je prikazana tuzlanska Kapija. Profil je pokrenut 2. marta 2026. godine.
Dodatnu pažnju privlače fotografije na kojima je navodno vlasnica profila. Profilna fotografija, kao i još dvije od ukupno tri fotografije ličnog karaktera, napravljene su pomoću vještačke inteligencije, pokazao je alat Hive Moderation (link, link, link).
Foto: Lične fotografije objavljene na profilu
Sličan primjer je i profil Alija Suljaković. Prema podacima navedenim na profilu, rođen je 1987. godine i studirao je na Mašinskom fakultetu u Mostaru. U komentarima ostavljenim ispod četiri analizirane objave profil izražava isključivo afirmativne stavove prema SDP-u BiH i predsjedniku ove stranke Nerminu Nikšiću.
Foto: Screenshot/Facebook
Profil je kreiran 18. decembra 2025. godine, a iz istog perioda potječe i najranija dostupna objava. Dodatne sumnje u autentičnost profila izazivaju profilna fotografija, ali i pojedine objave koje nisu povezane s izbornom kampanjom i kojima se, naizgled, nastoji ostaviti dojam da iza profila stoji stvarna osoba.
Profilna fotografija objavljena je 22. jula 2026. godine. Obrnutom pretragom utvrdili smo da je ista fotografija ranije objavljena na još jednom Facebook profilu, 20. maja 2026. godine. Ista fotografija može se pronaći i na profilu na pornografskoj stranici xHamster.
Sumnju u autentičnost dodatno potkrepljuju i objave koje bi trebale predstavljati privatni život osobe iza profila. Tako su fotografije navodnog porodičnog izleta, objavljene 9. augusta 2026. godine, zapravo preuzete sa stranice Milo Selo. Riječ je o fotografijama porodičnog piknika koje su na toj stranici objavljene još 26. maja 2022. godine.
Foto: Screenshot/Facebook
Foto: Screenshot/Miloselo.ba
Na jednom od profila s ove liste, Ćerima Prasko, koji je kreiran u julu 2026. godine, osim niza objava kojima se otvoreno iskazuje podrška SDP-u BiH, nalaze se i fotošopirane fotografije, čija je svrha, prema sadržaju profila, ostaviti utisak autentičnosti. Jedan od takvih primjera jeste fotografija objavljena 7. septembra, iz koje se može zaključiti da je navodno nastala ispred Sportsko-kulturno-privrednog centra Mejdan u Tuzli, gdje je SDP održao prvi skup u kampanji za izbore 2026. godine. Međutim, na fotografiji se ne vidi dvorana Mejdan, nego stadion na kojem je ispisano “Mejdan” i “Kongres SDP BiH Tuzla“.
Foto: Screenshot/Facebook
Pregled preostalih 65 profila s liste pokazuje gotovo identičan obrazac: imena i navodna mjesta prebivališta uklapaju se u bosanskohercegovački kontekst, dok profilne fotografije i fotografije iz privatnih objava u brojnim slučajevima nisu autentične. Profili gotovo da nemaju sadržaj koji nije povezan s izbornom kampanjom i SDP-om BiH, a njihova aktivnost uglavnom se svodi na afirmativne komentare i dijeljenje sadržaja kojim se stranka i njeni kandidati predstavljaju u pozitivnom svjetlu.
Sličan komunikacijski obrazac
Komentari profila koji se ponavljaju nisu doslovno identični, ali u nekim su slučajevima iste kratke poruke i slogani, među kojima su “Djela, a ne riječi”, “Do pobjede”, “Podrška” ili “Jedna država, jedan tim”. Doslovno kopiranje teksta u komentarima nije dominantan obrazac. Međutim, uočljivija je sličnost u funkciji komentara. Veliki broj poruka svodi se na opštu podršku, pohvalu, kampanjski slogan ili afirmaciju stranke i kandidata/kinja, često bez stvarne diskusije s kritičnim komentarima drugih korisnika/ca. Međutim, s obzirom na stil jezika u komentarima, može se zaključiti da odstupa od uobičajenih organskih komentara drugih, stvarnih korisnika/ca Facebooka.
Komentari u vremenski zbijenim talasima
Ponavljanje istih profila nije jedini uočeni obrazac. Analiza vremena objave komentara pokazuje da su komentari profila u najaktivnijoj grupi na pojedinim objavama bili snažno koncentrisani u relativno kratkim vremenskim intervalima. Kod ove objave, 67 od ukupno 72 komentara koje su ostavili profili prisutni na najmanje četiri analizirane objave, objavljeno je unutar perioda od dva sata. Sličan obrazac vidi se i na ovoj objavi, gdje je 66 od 70 njihovih komentara objavljeno tokom dvosatnog perioda.
Vremenska koncentracija sama po sebi nije dokaz koordinacije. Veliki broj korisnika/ca može reagovati u sličnom periodu na novu ili posebno interesantnu političku objavu. Međutim, ovdje je relevantno to što se vremensko grupisanje pojavljuje kod profila koji istovremeno komentarišu više različitih objava.
Nisu sve objave pokazale isti obrazac
Dodatno je značajno što analiza ne pokazuje isti nivo preklapanja na svih šest posmatranih objava. Objava snimka od 21. septembra je u vrijeme analize imala 23 komentara koja su ostavila 22 različita profila. Od ta 22 profila, 17 se ne pojavljuje ni na jednoj drugoj analiziranoj objavi, dok se svega pet pojavljuje i na nekoj od drugih pet objava.
Posmatrani odvojeno, nijedan od ovih elemenata nije dovoljan da dokaže organizovanu kampanju. Aktivan korisnik može komentarisati više objava iste političke stranke. Više korisnika može koristiti iste političke slogane. Veliki broj komentara može stići u kratkom periodu. Ono što, ipak, jeste neuobičajeno u ovom slučaju jeste njihova kombinacija: desetine istih profila, vrlo upitne autentičnosti, komentarišu više različitih objava, a na nekima proizvode većinu komentara, dok je značajan dio njihove aktivnosti koncentrisan u istim vremenskim intervalima. Ovi indikatori u kombinaciji jasno ukazuju na koordinisanu mrežu botova. Da li ovim nalozima upravljaju stvarne osobe ili su automatizovani, nije moguće sa sigurnošću potvrditi.
(Raskrinkavanje.ba)