Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebook stranici “Živčana Žirafa” 26. oktobra 2025. godine objavljen je videosnimak koji navodno razotkriva da je “Plavi kliker”, poznata fotografija planete Zemlje iz 1972. godine, montaža. U opisu objave tvrdi se da je lako provjerom utvrditi da je ta fotografija “prevara”.
Kuglica in d spejs...
Video izvan svake sumnje dokazuje da je najpoznatija fotografija Zemlje iz svemira, popularni „Plavi kliker“, u stvari prevara.
Proces je veoma lak, brz i jednostavan, da svako može uz pomoć smartfona ili PC da uradi ono što je Jake uradio, da ode na www.timeanddate.com, i da se uveri da odnos dana i noći istog datuma kada je napravljena ova fotografija ne odgovara prikazu na “Plavom klikeru”.
Foto: Screenshot/Facebook
U videosnimku se pokušava osporiti autentičnost fotografije, uz tvrdnju da Zemlja ne bi izgledala tako na slici u momentu kad je fotografija napravljena.
Autor snimka koristio je alat za prikaz smjene dana i noći u određenom vremenu (https://www.timeanddate.com/). Podesio je datum i vrijeme snimanja fotografije, to jeste 7. decembar 1972. godine u 10:38 sati po koordinisanom svjetskom vremenu (UTC). Na osnovu područja koja su prema rezultatu za to vrijeme bila osvijetljena Suncem, tvrdi da bi se, osim Afrike, dijela Arabijskog poluotoka i Antarktika, na fotografiji trebali vidjeti i dijelovi Rusije, Evrope, Južne Amerike i zapadne Australije.
Foto: Screenshot/Facebook
Najraniju objavu ovakvog videosnimka pronašli smo na društvenoj mreži YouTube, gdje je podijeljen 17. aprila 2017. godine. U međuvremenu se dijelio i na drugim platformama za objavljivanje videosadržaja (1, 2).
Šta su činjenice?
Fotografija poznata kao “Plavi kliker” (eng. Blue Marble) snimljena je 7. decembra 1972. tokom misije “Apollo 17”, posljednje misije u kojoj su astronauti bili na Mjesecu. Član posade Harrison Schmitt je fotoaparatom s filmom marke Hasselblad iz svemira zabilježio osunčani disk Zemlje u jednom kadru. Kako bi se dobio ustaljeni prikaz planete s Antarktikom na jugu, originalna fotografija je djelimično isječena i zarotirana 180 stepeni.
U tekstu koji potpisuje NASA-in stručnjak Arthur Frederick Fritz Hasler detaljno je objašnjeno zašto je takav snimak naše planete bio moguć. Sunce se u trenutku snimanja nalazilo gotovo tačno iza kamere, a Zemlja je bila nagnuta za 23,5 stepeni, dok se Sjeverni pol nalazio “suprotno” od objektiva. To znači da je fotografija morala biti snimljena u decembru, jer je cijeli Antarktik bio potpuno osvijetljen, dok su sjeverne širine i Sjeverni pol bili “skriveni”.
Ivica Zemlje na fotografiji oštro je definisana, osim u donjem desnom dijelu, gdje je blago zamućena, što dodatno potvrđuje položaj Sunca u odnosu na kameru, naveo je Hasler.
Značaj ove fotografije ogleda se u tome što je jedina visokokvalitetna fotografija u boji koju je snimila osoba kamerom i na kojoj se prikazuje potpuno osvijetljen Zemljin disk. Prije ove fotografije, prethodne misije “Apollo” napravile su fotografije Zemlje s djelimičnom sjenom.
Takav uspjeh nije ponovljen ni kasnije. Prema pisanju magazina Space, specijalizovanog za vijesti iz astronomije, NASA je od devedesetih godina kreirala digitalno obrađene slike cijele Zemlje pod nazivom “Plavi kliker: Sljedeća generacija” u čast originalne misije “Apollo 17”.
To su kompozitne slike sastavljene od podataka spojenih iz hiljada pojedinačnih snimaka koje su sateliti zabilježili u različitim periodima.
Zašto mapa osvijetljenosti planete nije dokaz protiv autentičnosti fotografije?
Jedan od osnovnih problema kartografije jeste projekcija i nastaje kada se sferični oblik planete Zemlje pokušava prikazati na ravnoj mapi. Zbog toga svaka projekcija ima distorzije i ne uspijeva u potpunosti prikazati površinu Zemlje onakvom kakva je na sferi. Stranica dateandtime.com za prikaz smjene dana i noći koristi kartu s Mercatorovom projekcijom.
Foto: Prikaz osunčanih dijelova planete u trenutku kada je 7. decembra 1972. godine snimljena fotografija “Plavi kliker”
No, činjenica da su Sunčevom svjetlošću bili osvijetljeni i dijelovi planete koji se ne vide na fotografiji u trenutku kada je snimljen “Plavi kliker” ne dokazuje da fotografija nije autentična. Zbog zakrivljenosti Zemlje, kao i položaja s kojeg je snimljena, na fotografiji je bilo moguće obuhvatiti samo dio osunčane površine, a ne sve regije koje su u tom trenutku bile obasjane Suncem.
Foto: Lijevo: Prikaz planete Zemlje u programu Google Earth u položaju koji je približan onom koji je na fotografiji “Plavi kliker” (1972) desno.
Osporavanje autentičnosti slike “Plavi kliker” koristi se za dokazivanje teorije zavjere da nije bilo letova s ljudskom posadom na Mjesec ili u svemir. Ova teorija zavjere, opet, gradi i širi narativ o Zemlji kao ravnoj ploči, odnosno zavjeri da se ta “istina” sakrije od ljudi.
No, upravo argumentacija koja se u ovom primjeru koristi dokazuje da je fotografija “Plavi kliker” autentična – zbog zakrivljenosti planete, na fotografiji se ne vide sve kopnene površine koje su u tom trenutku bile osvijetljene.
Prvu objavu tvrdnje da fotografija “Plavi kliker” iz 1972. godine nije autentična ocjenjujemo kao lažnu vijest i teoriju zavjere. Druge objave ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti i teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)