Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebooku je 6. septembra 2026. godine objavljen navodni izborni plakat kandidata Stranke demokratske akcije za Skupštinu Kantona Sarajevo Josipa Šimića. Plakat prikazuje muškarca sa šaljivim izrazom lica, neobičnim za političko predstavljanje.
Foto: Screenshot/Facebook
U opisu uz koji je slika objavljena, između ostalog, navodi se sljedeće:
U narodu poznat pod nadimkom „Budala“, a po struci trgovac, Josip Šimić Sadler ove godine osvanuo je na listi SDA za Skupštinu Kantona Sarajevo.
(...)
Zato, dragi glasači, ako želite da SDA dobije upravo ovakvo pojačanje znate šta vam je činiti: ZAOKRUŽITE BROJ 82!
U sličnom maniru, 18. septembra je u jednoj Facebook grupi objavljena slika Elmedina Konakovića, Edina Forte i Nermina Nikšića, uz opis u kom se propituje podrška ovim političarima.
Foto: Screenshot/Facebook
Diskreditacija vještačkom inteligencijom
Obje slike nastale su vještačkom inteligencijom (artificial intelligence – AI). Ipak, za one manje vješte u uočavanju AI-ja, potvrđivanje autentičnosti ovih slika moglo bi biti nešto teže.
Naime, obrnuta pretraga ovih slika, korištenjem pretraživača Google slike (Google Images), korisnicima/ama prvo nudi AI sažetak iz kog se, u oba slučaja, može zaključiti da su slike autentične (1, 2).
U slučaju slike političkog plakata tako je navedeno da je Šimić “u javnosti poznat po specifičnoj kampanji”.
Foto: Screenshot
Za sliku Konakovića, Forte i Nikšića navedeno je da je “zabilježena u sklopu njihovih zajedničkih političkih aktivnosti i druženja”. Dodatno, AI je Edina Fortu “pomiješao” sa Predragom Kojovićem.
Foto: Screenshot
Dakle, kada bi birači/ce za provjeru ovih slika iskoristili/e obrnutu pretragu, Googleov AI sažetak mogao bi ih navesti na potpuno pogrešan zaključak o autentičnosti ovih slika.
Stoga je korisno slike analizirati i korištenjem alata za provjeru vjerovatnoće da je sadržaj kreiran vještačkom inteligencijom. Jedan takav alat je, recimo, Hive moderation.
Pretraga slike navodnog izbornog plakata tako pokazuje da postoji 99,9% šanse da je ona nastala korištenjem AI-ja.
Foto: Screenshot
Isto je i s pretragom slike tri političara.
Foto: Screenshot
Dakle, vještačka inteligencija je u ovom slučaju poslužila i za kreiranje dezinformacije, a otežala je i pokušaje njihove provjere. Stoga je pri provjeri sadržaja korisno kombinovati metode verifikacije, naročito kada je riječ o naprednim tehnologijama poput vještačke inteligencije.
Šta još može ukazati na to da slike nisu autentične
Osim provjere putem alata za verifikaciju sadržaja, korisno je pokušati istražiti informacije sa samih slika i, ako je moguće, pronaći originalnu objavu slike.
U slučaju izbornog plakata, može se provjeriti da li je na kandidatskoj listi SDA za Skupštinu Kantona Sarajevo zaista osoba imena Josip Šimić. Pregledom liste kandidata/kinja koju je objavio SDA za Kanton Sarajevo može se vidjeti da to ime nije na listi. Lista broji 40 kandidata/kinja, pa i broj 82 prikazan na slici može ukazati na to da je plakat lažan.
Josip Šimić, za kog se poređenjem stvarnih slika s AI montažom može zaključiti da je osoba za koju se tvrdi da je kandidat, na svom Facebook profilu otvoreno podržava Stranku demokratske akcije. No, kako je već ustanovljeno, ne nalazi se na kandidatskoj listi koju je ova stranka objavila.
Kada je riječ o slici Konakovića, Forte i Nikšića, pretraga Facebook profila Elmedina Konakovića može dovesti do originalne objave. Na njegovom je profilu ista fotografija objavljena 18. juna 2024. godine, a na njemu političari nemaju facijalne ekspresije kao na aktuelnoj montaži.
Foto: Screenshot/Facebook
Iz svega navedenog postaje jasno da slike koje se u jeku izborne kampanje dijele Facebookom nisu autentične. Kreirane su vještačkom inteligencijom, a iskorištene su za diskreditaciju političkih opcija na izborima.
Stoga, objave ovih slika ocjenjujemo kao lažnu vijest.
(Raskrinkavanje.ba)