Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebooku se tokom 2026. dijelila slika s nizom činjeničnih tvrdnji koje “dokazuju” da su Srbi ili njihove institucije jedinstveni u Evropi kad je u pitanju odgovornost za zločin genocida. Jedna od ovih objava podijeljena je 28. septembra 2026. godine. Na slici je ispisano da su Srbi jedini evropski narod osuđen za genocid, a Srpska pravoslavna crkva jedina u istoriji osuđena za genocid. Takođe se navodi da je Srbija jedina država koja se u Drugom svjetskom ratu proglasila kao “Judenfrei”, odnosno “bez Jevreja”.
Foto: Screenshot/Facebook
Na slikama koje su podijeljene u avgustu i julu 2026. ispisane su još dvije tvrdnje: da u Srbiji nije poginuo nijedan vojnik okupacionih njemačkih snaga do dolaska sovjetskih snaga u Drugom svjetskom ratu i da je Srbija jedina evropska zemlja koje su bombardovale udružene snage NATO-a.
Najranija objava ovakve slike koju smo pronašli podijeljena je 26. februara 2026. godine. Od tada su se ove tvrdnje dijelile ili u formi slike ili kao status na Facebooku (1, 2, 3).
Netačne tvrdnje o kolektivnim osudama
Iako je tačno da su neki visoki politički i vojni zvaničnici Srba u BiH osuđeni za genocid u Srebrenici počinjen u julu 1995, nije tačno da sudovi u ovim slučajevima presuđivali o kolektivnoj krivici.
Zločini počinjeni u Srebrenici u julu 1995. godine okvalifikovani su kao genocid u presudama koje su donijeli Međunarodni sud pravde, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju te Sud Bosne i Hercegovine. Pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju i Sudom Bosne i Hercegovine postupci su se vodili protiv pojedinaca (vojnih, političkih i policijskih zvaničnika, ali i direktnih izvršilaca), a sudovi su utvrđivali individualnu krivičnu odgovornost. Na stranici Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju navodi se sljedeće:
Sud je pokazao da lica osumnjičena da snose najveću odgovornost za počinjena zverstva mogu biti pozvana na odgovornost, kao i da krivica treba da bude individualizovana, štiteći čitave zajednice od toga da budu prozvane kolektivno odgovornim”.
Pred ovim sudom su za genocid i druge zločine na doživotnu kaznu zatvora osuđeni predsjednik Republike Srpske Radovan Karadžić, komandant Glavnog štaba Vojske RS Ratko Mladić, pomoćni komandant VRS-a za obavještajne i bezbjednosne poslove Zdravko Tolimir, načelnik za bezbjednost Drinskog korpusa Vujadin Popović i načelnik sigurnosti Glavnog štaba VRS-a Ljubiša Beara. Radislav Krstić, komandant Drinskog korpusa, i Drago Nikolić, načelnik bezbjednosti u Zvorničkoj brigadi, osuđeni su na po 35 godina zatvora. Sud Bosne i Hercegovine takođe je donio nekoliko presuda za genocid, o čemu detaljnije možete čitati u članku Detektora objavljenom 8. jula 2025. godine. U ovom se članku navodi i da su ukupno 54 osobe osuđene za genocid i druge zločine u Srebrenici na 781 godinu zatvora.
Međunarodni sud pravde je 26. februara 2007. godine donio presudu po tužbi Bosne i Hercegovine protiv Srbije i Crne Gore, kojom je sud utvrdio da je u Srebrenici počinjen genocid, ali da Srbija nije direktno odgovorna za njega i da stoga nije dužna isplaćivati odštetu koju je BiH zahtijevala. Utvrđeno je, pak, da Srbija jeste prekršila obaveze propisane Kоnvеnciјоm o sprečavanju i kažnjavanju zločina gеnоcida jer nije poduzela korake da spriječi genocid i kazni one koji su ga počinili.
Je li Srpska pravoslavna crkva osuđena?
Tvrdnja da je Srpska pravoslavna crkva (SPC) jedina osuđena zbog genocida temelji se na pogrešnom tumačenju ishoda sudskog postupka iz 1995. godine, koji je vođen pred sudom u Francuskoj. SPC je tužila list Libération za klevetu zbog teksta iz oktobra 1994. godine, u kojem je autorka Hélène Despic-Popovic navela da je Srpska crkva podržala etničko čišćenje koje su provele snage Radovana Karadžića u zamjenu za restituciju imovine i vjersku nastavu u školama.
Sedamnaesto odjeljenje suda u Parizu odbacilo je u junu 1995. godine tužbeni zahtjev SPC-a. U članku u kom izvještava o presudi, Libération navodi da se sud pozvao na načelo postupanja u dobroj namjeri i oslobodio optužbi Sergea Julyja, glavnog urednika, i Hélène Despic-Popovic, autoricu članka, te oslobodio odgovornosti izdavača. Sud je, navodi se, u odluci o meritumu slučaja istakao novinarkinu dobru namjeru i naglasio „iskrenost” njenog pristupa i poznavanje problematike vezane uz bivšu Jugoslaviju.
Kad je riječ o klevetničkoj prirodi članka, sud je priznao da je zaista riječ o “iznošenju određenih činjenica” klevetničkog karaktera. Sud je također utvrdio da se te činjenice nisu mogle dokazati – konkretno, prisutnost (koju je tužitelj osporavao) patrijarha Pavla na otvorenju bogoslovije u Foči, gradu za koji se u članku navodi da je prije rata imao 90 % muslimanskog stanovništva (iako su advokati Srpske crkve, Nathalie Carrère i Vladimir Vukadinović, tu brojku procijenili na 60%) i u kojem su “sve istorijske džamije sravnjene sa zemljom”. Ipak, sud je naglasio da je autorica govorila o tome kako je Srpska pravoslavna crkva dala svoju “podršku” politici “etničkog čišćenja”, a ne – kako je tvrdio tužitelj – o “aktivnom učestvovanju u zločinima protiv čovječnosti i genocidu”, što predstavlja znatno ozbiljniju optužbu.
Kako se dalje navodi u ovom članku, sud je istakao slobodu komentatora da iznosi svoja zapažanja.
“Iako izraz ‘odobravanje etničkog čišćenja’ prenosi snažnu i uznemirujuću ideju o Srpskoj pravoslavnoj crkvi – koja je bila predmet te tvrdnje – u presudi se zaključuje da taj izraz ne prelazi dozvoljene granice slobode izražavanja koje važe za analizu političkih, socioloških i ideoloških pojava u društvu.”
Dakle, nije se radilo o sudskom postupku u kome se utvrđivala odgovornost SPC-a za genocid niti je tim sudskim postupkom SPC osuđen za genocid. Postupak se vodio na 17. odjeljenju suda u Parizu (fr. 17e chambre du tribunal judiciaire de Paris), koje je, ustvari, specijalizovano za slučajeve koji se odnose na slobodu štampe, slobodu izražavanja i medijsko pravo.
Ovaj se slučaj godinama pominje na društvenim mrežama, ali i u medijima, uz netačne tvrdnje da je francuski sud “potvrdio” ili “presudio” da je SPC odgovorna za zločine genocida i etničkog čišćenja, ili da je “SPC u Francuskoj osuđena za ratne zločine i genocid”.
Portal Kamenjar je još 16. 2. 2019. godine objavio članak u kome je ovaj slučaj predstavljen na sljedeći način:
SPC je odgovorna za zločine genocida i etničkog čišćenja – Sud u Parizu potvrdio je to još 1995. godine
Srpska pravoslavna crkva izgubila je 1995. godine sudski spor u Parizu, nakon što je podnijela tužbu protiv listova Libération, Le Monde, Le Figaro zbog objavljivanja tekstova u kojima ju se optužuje za podržavanje etničkog čišćenja i zločina genocida u Bosni i Hercegovini. To je prvi i jedini slučaj u Europi a vjerojatno i u svijetu da je za jednu crkvenu instituciju službeno, u sudskom postupku praktično potvrđeno sudioništvo u najtežim djelima protiv čovječnosti i ljudskog dostojanstva.
Ovaj su članak sa sličnim ili istim naslovom objavili Maxportal (17. 2. 2019), Glas Gacke (18. 2. 2019), Direktno ( 7. 2. 2023), Tuzla press (27. 6. 2022), Jedinstvena Bosna i Hercegovina (30. 8. 2026), Slobodna Bosna (5. 2. 2023), Crnogorski portal (9. 2. 2023) i Politički (5. 2. 2023).
SPC je odgovorna za zločine genocida i etničkog čišćenja, presudio je 1995. sud u Parizu (Maxportal)
Presudom suda iz 1995. SPC je proglašena odgovornom za podržavanje genocida i etničkog čišćenja u BiH, danas Dodik niječe odgovornost (Direktno)
Presuda Suda u Parizu: SPC je odgovorna za zločine genocida i etničkog čišćenja (Tuzla press)
SPC je odgovorna za zločine genocida i etničkog čišćenja, presudio je 1995. sud u Parizu (Jedinstvena Bosna i Hercegovina)
Presuda u Parizu: SPC je odgovorna za ratne zločine (Politički)
Tekst preuzet iz članka dijelio se i na društvenim mrežama u formi statusa. Pronašli smo ga u objavi od 5. septembra 2026. godine.
Portal Vigilare je svoj članak o sudskom sporu, objavljen 6. februara 2023. godine, opremio naslovom u kome se netačno navodi da je “SPC osuđena za sudjelovanje u genocidu”. Isto se navodi i u članku stranice Bošnjaci.net objavljenom 13. marta 2024. godine.
Portal Politički je 11. 2. 2023. godine objavio još jedan članak o ovoj temi, to jest prevod teksta lista Liberation u kome se izvještava o ishodu presude, opremivši ga naslovom “Kako je SPC u Francuskoj osuđena za ratne zločine i genocid”.
Članak portala Stav objavljen 13. maja 2025. godine sadrži netačne navode da je “Sud u Parizu još 1995. potvrdio da je SPC odgovorna za genocid i etničko čišćenje”.
Srbija nije “jedina proglasila Judenfrei”
Izrazi Judenfrei (bez Jevreja) i Judenrein (očišćeno od Jevreja) korišteni su u nacističkoj Njemačkoj i satelitskim državama za teritorije na kojima su u potpunosti provedene deportacije ili istrebljenje jevrejskih zajednica.
Poslije kapitulacije Kraljevine Jugoslavije u aprilu 1941. godine, nacistička Njemačka je sa svojim saveznicima rasparčala zemlju. Dio današnje Srbije našao se pod direktnom njemačkom upravom.
Kako je navedeno na stranici posvećenoj stradanju Jevreja u Srbiji, čiji je autor Jovan Byford, docent na Katedri za društvene nauke Otvorenog univerziteta (The Open University) u Velikoj Britaniji, članovi jevrejske zajednice u Srbiji i Banatu su od prvog dana okupacije bili podvrgnuti različitim vidovima diskriminacije po nalogu njemačkih vlasti (registracija, ograničenje slobode kretanja, prinudni rad, ograničen pristup hrani, zabranjeno korištenje javnog prevoza i slično). Tokom narednih mjeseci u okupiranoj Srbiji (uključujući Banat) ubijeno je oko 16.000 Jevreja, što je skoro 90% predratne jevrejske populacije. Prvo su u periodu od jula do novembra 1941. u okviru mjera odmazde strijeljani muškarci, a zatim su u periodu od decembra 1941. do maja 1942. u logor na beogradskom Sajmištu internirani žene i djeca, i na kraju ubijeni gušenjem izduvnim gasovima u pokretnom kamionu – gasnoj komori.
Između marta i maja 1942, svi jevrejski zatvorenici na Sajmištu – oko 6280 žena i dece – ubijeni su trovanjem ugljen-monoksidom, a potom sahranjeni u masovnoj grobnici u Jajincima.
Čim je gasni kamion obavio svoju smrtonosnu misiju i vraćen je u Berlin, Srbija proglasena za 'Judenrein' - "očišćenu od Jevreja".
(...)
Godine 1942., dana 29. maja, šef odseka za Jevreje u nemačkom Ministarstvu inostranih poslova, Fric Rademaher (Fritz Rademacher), ponosno je izjavio da "jevrejsko pitanje u Srbiji vise nije aktuelno”.
U januaru 1942, na konferenciji u Wannseeu na kojoj su čelnici nacističke Njemačke odlučivali o mehanizmima za istrebljenje evropskih Jevreja, Estonija je proglašena “slobodnom od Jevreja”. Do kraja Drugog svjetskom rata, druge okupirane ili satelitske države, oblasti i gradovi proglašavani su kao “Judenrein” ili “Judenfrei” (1, 2, 3, 4, 5).
Dakle, nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije, dio današnje Srbije došao je pod njemačku okupacionu upravu. Na toj teritoriji Jevreji su bili podvrgnuti politikama istrebljenja. Nakon potpisivanja kapitulacije, njemačke vlasti su u Beogradu Milanu Aćimoviću povjerile formiranje Komesarske uprave, a nakon izbijanja ustanka u Srbiji, krajem avgusta 1941. odlučeno je da se formira prava vlada, s ministarstvima, vojskom i drugim strukturama, koja bi trebalo da odgovara njemačkim vlastima. Mjesto predsjednika te vlade ponuđeno je generalu Milanu Nediću. Istoričar Milovan Pisarri u članku objavljenom na portalu Peščanik objašnjava ulogu ove vlade u istrebljenju Jevreja.
Srpska kvislinška vlast, naročito u Beogradu, vršila je nadzor nad Jevrejima, postarala se da oni nose žute trake, da ne ulaze u javne lokale, da ne koriste tramvaje, da ne idu na pijace pre 10 ujutro i tako dalje. Zajedno sa nemačkim vlastima bio je organizovan prinudni rad Jevreja. Do kraja oktobra 1941, jevrejski muškarci su bili internirani u logor Topovske šupe i bili ubijani masovnim streljanjima. Nedićeva Specijalna policija je vodila preciznu evidenciju o raspoloživoj robovskoj jevrejskoj radnoj snazi: kada bi neki Jevrejin iz logora bio streljan, na poleđinu njegovog kartona se upisivalo „LS“, odnosno „Logor Streljan“, kako bi bilo jasno da sutradan neće moći da krene na prinudni rad.
Ista policija je pažljivo popisala sve jevrejske žene i decu između 8. i 12. decembra 1941, radi njihovog interniranja na Sajmište. Te zime su ljudi u ovom logoru umirali od gladi i zime; beogradska opština je kasnila sa isporukom odgovarajuće količine namirnica i drva za ogrev, što je često izazivalo bes i nemačkih komandanata Sajmišta. Nakon ubistva svih jevrejskih žena i dece, srpska Specijalna policija će uspeti da uhvati još nekoliko desetina Jevreja koji su se krili po raznim gradovima Srbije, dok će Nedićeva vlada dobiti na „poklon“ svu jevrejsku imovinu koju Nemci nisu uspeli da prodaju.
Odmazde za njemačke vojnike ubijene u Srbiji
Tvrdnja da u Srbiji nije ubijen nijedan vojnik njemačkih okupacionih snaga prije nego što su sovjetske snage došle krajem Drugog svjetskog rata nije tačna. Ovom se tvrdnjom implicira da nije bilo otpora okupaciji u Srbiji.
Wehrmacht je bio naziv za oružane snage Trećeg rajha. Jedinice sovjetske Crvene armije prešle su Dunav iz pravca Rumunije i Bugarske u septembru 1944. godine.
Nakon kapitulacije Jugoslavije 17. aprila 1941. godine i njemačke okupacije dijela današnje Srbije, na ovom su području ubrzo formirani pokreti otpora protiv Nijemaca. Partizani predvođeni Josipom Brozom Titom vodili su gerilski otpor. Četnički pokret predvođen Dragoljubom Mihajlovićem je u prvim mjesecima rata sarađivao s partizanima u otporu nacistima, ali je poslije sarađivao s Nijemcima. Stradanja njemačkih vojnika u sukobima s ovim pokretima su dokumentovana.
Tačan broj njemačkih vojnika koji su ubijeni u Srbiji teško je utvrditi jer su ovakve statistike uglavnom vođene zbirno za region ili pojedine velike vojne operacije. Ipak jasno je da su ginuli u borbama sa snagama otpora, u zasjedama i diverzijama. Dokaz za to je naredba generala Franca Bemea, opunomoćenog glavnog komandanta u Srbiji, od 10. oktobra 1941. godine, kojom je naloženo da se za svakog ubijenog njemačkog vojnika strijelja 100, a za svakog ranjenog 50 talaca. Ova je naredba primijenjena u više mjesta u Srbiji, u streljanjima u Kragujevcu, Kraljevu, Dragincu i još nekoliko jadarskih sela (1, 2). Osim 1941, značajnija stradanja njemačkih vojnika na području Srbije zabilježena su tokom 1944. godine u operacijama oslobođenja nakon dolaska Crvene armije i povlačenja njemačkih snaga iz ovog dijela Evrope.
Shodno navedenom, prvu objavu tvrdnje da su Srbi jedini evropski narod osuđen za genocid ocjenjujemo kao lažnu vijest. Postoje presude za individualnu odgovornost, ali sudovi nisu odlučivali o kolektivnoj krivici naroda niti takve presude postoje. Ostale objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti.
Ocjenu lažna vijest dobija i prva objava tvrdnje da je Srpska pravoslavna crkva osuđena za genocid. Radi se o netačnoj interpretaciji ishoda suđenja za klevetu u Francuskoj. Druge objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti. Formulacije da je sud u Francuskoj utvrdio odgovornost Srpske pravoslavne crkve za etničko čišćenje i genocid ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
Prvu objavu s tvrdnjama da je Srbija jedina država koja je proglašena kao “Judenfrei” u Drugom svjetskom ratu i da do dolaska sovjetskih jedinica nijedan njemački vojnik nije ubijen u toj zemlji ocjenjujemo kao lažnu vijest. Druge objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti.
(Raskrinkavanje.ba)