Foto: Fakenews.rs
Obrušavanje nadstrešnice na tek renoviranoj Željezničkoj stanici u Novom Sadu 1. novembra 2024. godine, kada je stradalo ukupno 16 ljudi, pokrenulo je masovne građanske proteste u cijeloj Srbiji, čiji se talas nastavio i tokom čitave 2025. godine.
Nakon te tragedije, građani i građanke su danima izlazili na ulice u vrijeme nesreće, u 11:52 sati, tiho blokirajući saobraćaj u znak počasti žrtvama. Dalje blokade i masovne građanske proteste podstakao je incident koji se desio upravo na jednoj takvi blokadi. Grupa muškaraca, bliska vladajućoj Srpskoj naprednoj stranci, fizički je napala studente i profesore Fakulteta dramskih umjetnosti (FDU) u Beogradu tokom odavanja počasti za stradale. Zbog nereagovanja institucija, prvo su studenti FDU-a blokirali svoj fakultet, a potom i niz drugih fakulteta iz solidarnosti ulazi u blokadu.
Osim zahtjeva da se pronađu napadači na studente FDU-a, studenti su tražili i da vlast objavi cjelokupnu dokumentaciju o rekonstrukciji Željezničke stanice u Novom Sadu, koja je renovirana nekoliko mjeseci prije pada nadstrešnice, kao i da se pronađu odgovorni za ovu tragediju. Ispostavili su četiri zahtjeva vlasti, a kako oni nisu ispunjeni ni šest mjeseci kasnije, studenti su zatražili raspisivanje vanrednih parlamentarnih izbora u Srbiji.
Sve ovo dovelo je do niza protesta na kojima su učestvovale stotine hiljada ljudi. Policija je na protestima u više navrata bila brutalna, koristila je suzavac, ali i tukla demonstrante.
Prvi masovni studentski protest u Srbiji, decembar 2024/Foto: FakeNews Tragač
Ove činjenice i realnost u kojoj građani i građanke Srbije žive od novembra 2024. godine nisu ovako prikazane u velikom broju mainstream medija u Srbiji, koji imaju izrazito provladinu uređivačku politiku. Godinama predstavljaju ključne saveznike vlasti u očuvanju političke moći. Zauzvrat, ovi mediji dobijaju značajna budžetska sredstva koja im omogućavaju opstanak na izuzetno siromašnom reklamnom tržištu u Srbiji.
Očekivano, ti su uticajni tabloidi i provladini mediji od početka protesta zauzeli negativan stav prema blokadama, studente/ice i građane/ke nazivali „blokaderima“, optuživali ih za saradnju sa stranim obavještajnim službama i tvrdili da su protesti instruisani sa Zapada kako bi se „oslabila Srbija“ koju vodi predsjednik Aleksandar Vučić.
Tokom protekle godine oni su u više navrata tvrdili da se u Srbiji sprovodi Maidan, po ugledu na dešavanja u Ukrajini 2014. godine. Tada je talas protesta doveo do smjene nedemokratske vlasti. Međutim, u ruskim medijima Maidan se predstavlja negativno, kao „zlosretni događaj”, insistira se da je vlast smijenjena nelegitimno, kao i da je „krvavim Maidanom” orkestrirao Zapad.
Šta je Maidan?
Maidan je simboličan naziv za dva talasa protesta koji su se dešavali u Kijevu, u razmaku od jedne decenije, a u kojima je smijenjen proruski orijentisan predsjednik Viktor Janukovič. Maidan je inače naziv za „trg” na ukrajinskom jeziku.
Prvi, takozvani „narandžasti Maidan” desio se 2004. godine u Ukrajini i trajao je dva mjeseca. Tada je nakon uličnih demonstracija umjesto Janukoviča na mjesto predsjednika Ukrajine došao prozapadni političar Viktor Juščenko. On se zalagao za jačanje ukrajinskog jezika i kulture, kao i za ulazak Ukrajine u NATO i Evropsku uniju.
Drugi talas protesta, poznatiji kao Euromaidan, desio se deceniju kasnije u Kijevu, 2014. godine. Naime, Viktor Janukovič je 2010. ponovo izabran za predsjednika Ukrajine, nakon čega je prekinuo evropske integracije Ukrajine i okrenuo se ka Moskvi, što je izazvalo velike demonstracije.
Neposredan povod za početak demonstracija bio je Janukovičeva odluka da odloži potpisivanje sporazuma o pridruživanju Ukrajine Evropskoj uniji.
Protesti su trajali nekoliko mjeseci, a za to je vrijeme ukrajinski parlament usvojio paket zakona koji su ograničavali pravo građana/ki na proteste. Demonstracije su u februaru 2014. postale masovne, a nasilje između demonstranata i policije je eskaliralo. Više desetina demonstranata je poginulo. U februaru 2014. Janukovič je pobjegao u Rusiju.
Privremena vlada Ukrajine optužila ga je 24. februara za masovno ubistvo u vezi sa smrću demonstranata na Maidanu i izdala nalog za njegovo hapšenje.
Nakon Janukovičevog bjekstva, ronioci su u jezeru pored njegove luksuzne rezidencije „Mežihirja“ pronašli hiljade odbačenih dokumenata koji su otkrili razmjere korupcije tokom njegove vladavine. Novinari su dokumente spasili, osušili i objavili na stranici YanukovychLeaks, otkrivajući brojne afere, luksuzne nekretnine povezane s Janukovičem i njegovim saradnicima, kao i planove projekata koji bi dodatno koštali građane i građanke Ukrajine. Dokumenti su pokazali i da su krajem 2013. godine državni organi pratili aktiviste i demonstrante.
„Obojena revolucija” i Maidan u srpskim medijima
Upravo ga u tom kontekstu predstavljaju i vlasti u Srbiji s namjerom da delegitimizuju studentski bunt, da studente predstave kao „strane plaćenike”, koji novac dobijaju sa Zapada s namjerom da unište Srbiju i njen razvoj.
U Srbiji se tokom posljednjih godinu i po dana obilato koristi termin „obojena revolucija“, koji se u Rusiji također koristi za delegitimizaciju građanskih protesta. Vladimir Putin je ovaj termin još 2012. godine definisao kao „instrument i metod za postizanje ciljeva vanjske politike bez upotrebe oružja – uglavnom kroz informativne i druge poluge uticaja“, a termin „obojena revolucija“ uključen je 2015. godine i u strategiju nacionalne bezbjednosti Rusije, gdje je opisan kao prijetnja državnoj bezbjednosti.
Trg nezavisnosti u Kijevu tokom Maidana, februar 2014/Foto: Kiyanka/Wikimedia
Međutim, kada vladajuće strukture za građanske proteste koriste termin „obojena revolucija“ ili navode da opozicija i pobunjeni građani i građanke prizivaju novi, srpski Maidan, na šta tačno misle?
Za razliku od Putinove definicije, prema definiciji bloga Cambridge rječnika, termin „obojena revolucija“ nastao je iz potrebe da se riječ revolucija, koja inače podrazumijeva nasilan prevrat, omekša u slučaju promjena vlasti do kojih je došlo nakon nenasilnih protesta u različitim državama.
S druge strane, srpski provladini tabloidi termin „obojena revolucija“ više definišu u skladu s Putinovom formulacijom. Oni ovaj termin shvataju kao pokušaj promjene vlasti putem protesta koje su instruisale zapadne sile. Uz to, uglavnom se, radi širenja straha, dodaje poređenje s ukrajinskim Maidanom, tokom kog je došlo do ubistava više desetina demonstranata.
Da se u Srbiji sprema „obojena revolucija“, inače je i zvanični ruski stav.
U septembru prošle godine Vanjska obavještajna služba Rusije saopštila je da na godišnjicu pada nadstrešnice u Novom Sadu Evropska unija priprema Maidan u Srbiji. Iz Brisela su to demantovali.
Uvoženje prokremaljske propagande u Srbiju
Ako prekopamo medijske arhive, pronaći ćemo vijesti u kojima se različiti protesti u Srbiji nazivaju „obojenim revolucijama“ ili novim majdanima. Tokom vladavine Srpske napredne stranke, prvi obimniji protesti, zbog nelegalnog rušenja jednog kvarta u Beogradu, počinju 2016. godine i ubrzo bivaju okarakterisani kao instrumentalizovani sa Zapada. Naredne godine, nakon predsjedničkih izbora, koje osvaja trenutni predsjednik Aleksandar Vučić, izbijaju protesti kolokvijalno nazvani „protesti protiv diktature“. I oni ubrzo u provladinim medijima bivaju proglašeni „obojenom revolucijom“.
Ono što je zanimljivo jeste da među prvim spominjanjima „obojenih revolucija“ u Srbiji i zapadnog uticaja u kontekstu protesta ove riječi nisu dolazile od lokalnih zvaničnika. Portparolka ruskog Ministarstva vanjskih poslova još je 2016. ocijenila da iza protesta u Srbiji stoje SAD pa je provladin tabloid Informer prenio kako je ruska zvaničnica navela da „zapadne službe bezbjednosti“ drsko i planski guraju Srbiju u obojenu revoluciju. Naredne je godine tadašnji ministar odbrane Rusije Sergej Šojgu rekao na sastanku s tadašnjim srpskim ministrom odbrane Zoranom Đorđevićem da „niko ne misli da može da tek tako napada Srbe i da u Beogradu pravi obojene revolucije po ukrajinskom modelu“.
Informer prenosi da se u Srbiji organizuje „obojena revolucija“, pozivajući se na ruske zvaničnike 2016. i 2017. godine
Nakon ovih izjava, spominjanje tzv. obojene revolucije u srpskim prorežimskim tabloidima postaje sve češće. Glavni urednik ozloglašenog Informera u kolumni 2017. navodi da će opozicija u Srbiji pokušati da sprovede „obojenu revoluciju“. Iste godine, predsjednik Aleksandar Vučić navodi da će vladati dok ga neka obojena revolucija ne sruši. Naredne godine, u režimskim novinama, političari bliski vlastima objašnjavaju da opozicija priželjkuje „novu obojenu revoluciju, državne udare i krvave prevrate“. Alo, tabloid naklonjen vlastima, povodom mirnih protesta 2019. godine potom piše da opozicija sprema „ukrajinski scenarij“ i „Maidan u Beogradu“, aludirajući na veliki broj žrtava u ukrajinskim protestima. Da opozicija ili pobunjeni građani i građanke priželjkuju „obojenu revoluciju“, tabloidi i analitičari naklonjeni vlastima, ali i državni zvaničnici, navode i 2020, 2021, 2022. i 2023.
Iz godine u godinu rastao je broj spominjanja „obojene revolucije“ ili Maidana u Srbiji kada se govori o konkretnim protestima, da bi u posljednjih godinu i po dana njegova upotreba eskalirala do neviđenih razmjera. Očigledno je da je ova terminologija u domaći diskurs ušla putem ruskih zvaničnika koji su komentarisali građanske proteste u Srbiji. Kako su u posljednjih deset godina građanski bunt i nezadovoljstvo vlastima u Srbiji rasli, tako se i upotreba prokremaljske propagandističke terminologije povećavala u rječnicima vladajućih struktura i njima naklonjenih medija i analitičara.
Dakle, domaća propaganda „obojenu revoluciju“ predstavlja kao nasilne proteste nastale uslijed djelovanja stranog faktora. Na taj se način demonstranti delegitimišu kao „strani plaćenici“ koji pokušavaju da izazovu haos u zemlji. Poređenjem s Ukrajinom implicira se da bi, ukoliko Srbija krene putem „obojene revolucije“ (u shvatanju vladajućih elita), može doživjeti prvo scenarij demonstracija koje podrazumijevaju žrtve na ulicama, a potom i potencijalni rat. Upotrebom ovih termina i poređenja širi se strah među građanima i građankama i podstiče pasivizacija građanskog aktivizma.
Zašto vlast poseže za narativom o „obojenoj revoluciji“?
Poistovjećivanje protesta u Srbiji s Maidanom nije spontana reakcija, već jasno uhodana akcija. Vlast ovo radi iz više razloga, prije svega da bi nametnula svoj narativ i kontrolisala ono o čemu se govori. Vlast ne želi da se govori o razlozima zbog kojih su ljudi na ulici, već o tome ko navodno stoji iza njih.
Dakle, umjesto da se raspravlja o konkretnim zahtjevima, odgovornosti institucija, medijima i izborima, javnost se usmjerava na priču o „obojenim revolucijama“, stranim centrima moći i mogućem nasilju.
Tabloidi Alo i Informer na naslovnicama proteste nazivaju Maidanom u Srbiji (2025)
Kao što smo već rekli, ovakav okvir preuzet je iz ruske propagandne mašinerije, gdje se već godinama gotovo svaki oblik nezadovoljstva tumači kao spolja dirigovana destabilizacija. Dakle, uglavnom autoritarne vlasti koje koriste ovaj narativ ne polaze od toga da građani i građanke mogu imati autentičan bunt, već da su, kad god protestuju, nečiji instrument.
Ovaj je narativ istovremeno poruka upućena i stabilnom biračkom tijelu vladajuće stranke. U njemu treba da probudi strah od haosa od kog može da ga spasi samo vladajuća partija.
Tabloidni lov na sličnosti studentskih protesta u Srbiji i Maidana u Ukrajini
Gume i kontejneri
Jedan od najmasovnijih protesta u Srbiji tokom 2025. godine desio se u Beogradu 28. juna. Danima nakon njega policija je počela privoditi studente s različitih fakulteta i građane pod sumnjom da su odgovorni za nerede na tim protestima. To je bio povod da građani i građanke u Beogradu u znak podrške privedenima započnu blokade važnih ulica i raskrsnica.
Građani i građanke su tada za postavljanje barikada koristili kontejnere, metalne ograde i automobilske gume. Upravo su zbog toga pojedini provladini tabloidi tvrdili da građani „hoće Maidan u Beogradu”.
Kao glavni argument povezanosti između Euromaidana, koji je kulminirao svrgavanjem Viktora Janukoviča u Ukrajini, i aktuelnih blokada u Srbiji tabloid Srpski telegraf koristio je fotografije na kojima se vide nekoliko automobilskih guma i ograde na ulicama.
„Gomile automobilskih guma na ulicama, barikade, postavljanje ograda već viđeni u prevratu u Ukrajini 2014”,pisao je tabloid Srpski telegraf 1. jula 2025.
Navodni dokazi srpskih tabloida da demonstranti „hoće Maidan u Beogradu“ (2025)
Međutim, korištenje kontejnera i automobilskih guma nije bilo svojstveno samo blokadama u Srbiji i Maidanu iz 2014. godine. Naprimjer, u Libanu su demonstranti 2021. palili automobilske gume na ulicama kako bi blokirali saobraćaj i izrazili nezadovoljstvo ekonomskom krizom.
Tokom protesta u Kataloniji 2019, koji su izbili nakon presuda separatističkim liderima, demonstranti su, naprimjer, palili kontejnere na ulicama, a slične scene mogle su se vidjeti i na fotografijama s masovnih protesta u Atini 2025. prilikom obilježavanja dvije godine od pogibije 57 ljudi u željezničkoj nesreći u Grčkoj.
„Majdanska svadba“
U nastojanju da povežu ukrajinski Maidan i studentske proteste u Srbiji, srpski tabloidi skovali su i termin „Majdanska svadba“. On se odnosi na pojavu da su pojedini mladenci u Srbiji tokom demonstracija izlazili sa sopstvenih svadbi i pridruživali se građanima i građankama koji protestuju, što bi okupljeni obično pozdravili. Tokom Euromaidana 2014. godine nešto se slično dogodilo i u Ukrajini, kada su mladenci došli na barikade.
„Radi se o klasičnom scenariju prisutnom u obojenim revolucijama“, navodi list Večernje novosti u jednom od svojih tekstova o „Majdanskim svadbama“, napominjući da se isto dogodilo i tokom Maidana u Ukrajini, „koji je bio uvod u horor koji Ukrajina i danas preživljava“. U ovim vijestima nedvosmisleno se širi strah od eskalacije sukoba poput onih koji su se u Ukrajini dešavali kako tokom Maidana, tako i tokom ruske invazije na Ukrajinu.
Portal Večernje novosti piše o „Majdanskoj svadbi“ (2025)
Međutim, kao i u slučaju guma i kontejnera, ni svadbe, to jest izlasci mladenaca na proteste, nisu jedinstvene isključivo za ukrajinski Maidan i srpske studentske proteste koji su nastupili nakon pada nadstrešnice u Novom Sadu. Izlasci mladenaca na proteste dešavali su se i u Sjedinjenim Američkim Državama tokom protestnog marša Black Lives Matter u Philadelphiji, ali i prošlogodišnjih protesta No kings usmjerenih protiv Trumpove administracije u Riversideu. Sličnih „protestnih svadbi“ bilo je širom svijeta – u Hong Kongu, Istanbulu, Kairu…
Šatori i pjesmice
Srpski tabloidi pisali su i o tome da demonstranti i opozicija najavljuju „krvoproliće po ukrajinskom receptu“ i da „planiraju Maidan u Beogradu“, glavnom gradu Srbije, zato što je jedan od aktivista predložio na društvenim mrežama da se u blizini Narodne skupštine Srbije podigne 500 šatora. I ovdje izostaje distinktivna poveznica s ukrajinskim Maidanom, s obzirom na to da su protestni kampovi toliko ustaljena praksa širom svijeta da su o njima pisani brojni naučni radovi.
Portal Alo dovodi u vezu srpske proteste i Maidan zbog šatora (2025)
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić pokušao je da aktuelne proteste poveže s Maidanom navodeći i da su Ukrajinci, svojevremeno, poput srpskih demonstranata trenutno na protestima uzvikivali „Ko ne skače, taj je ćaci“. U srpskom protestnom slengu, koji je nastao u prethodnih godinu i po dana, „ćaci„ označava čovjeka lojalnog vladajućoj partiji i predsjedniku Vučiću.
Međutim, osim što Ukrajinci sasvim sigurno nisu mogli pjevati istu pjesmu s istim riječima kao Srbi, iz prostog razloga što riječ „ćaci“ nije postojala 2014, slične pjesmice također su rasprostranjene širom svijeta na različitim protestima i događajima. Meksikanci su vikali „Ko ne skače, taj je gringo“ (Amerikanac iz SAD-a), feministkinje u Barseloni uzvikivale su „Ko ne skače, taj je seksista“, a ovaj usklik popularan je i na stadionima širom Evrope. Ista pjesmica, samo s pogrdnim nazivom za Albance, u Srbiji se pjevala na stadionima i prije Maidana u Ukrajini.
Stvarna sličnost s Maidanom
Sve sličnosti srpskih protesta s Maidanom koje su tabloidi neumorno plasirali zaista postoje, ali su univerzalne pa važe i za druge proteste. Međutim, ona sličnost koju tabloidi prešutkuju, a koja ne ide u prilog vlastima, spada u domen suočavanja vlasti s demonstrantima kakva praktikuju proruski diktatori.
Naime, u Srbiji su, kao i u Ukrajini 2014. godine, tokom Maidana, oformljene grupe mladića čiji je zadatak da se, zajedno s policijom, obračunavaju s demonstrantima. Oni imaju svoje kampove i djeluju kao neformalna policija koju prava policija ne sputava u pravljenju incidenata. U Srbiji su to već spomenuti „ćaci“, dok su Ukrajini postojali takozvani tituški. Nakon Euromaidana i uspostavljanja nove vlade u Ukrajini, neki od ovih parapolicijskih provladinih aktivista završili su u zatvoru zbog napada i incidenata koje su izazivali.
Lijevo – „tituški“/Foto: Ivan Bandura, Wikimedia; desno – „ćaci“/Foto: KRIK
Ovakvi narativi koji kruže srpskim medijima često se predstavljaju kao reakcija na konkretne domaće događaje, ali njihovo porijeklo i doseg daleko nadilaze granice jedne države. Riječ je o obrascima koji se godinama prenose regionom, prelaze jezičke i državne granice i lako nalaze plodno tlo u novim kontekstima.
Zemlje nastale raspadom Jugoslavije i danas funkcionišu gotovo kao jedinstveni medijski prostor. Jezička bliskost osigurava da sadržaji objavljeni u Beogradu bez ikakve prepreke dopiru do čitatelja i čitateljki u Sarajevu, Zagrebu, Podgorici ili Skoplju, i obratno.
To je najočiglednije u izvještavanju o ratu u Ukrajini, gdje se isti obrasci koji su korišteni za tumačenje ratova devedesetih u Jugoslaviji danas mobilišu kako bi se opravdala agresija i relativizovala odgovornost za zločine.
Korištenje raspada Jugoslavije kao opravdanje za invaziju na Ukrajinu
Vladimir Putin je u govoru 24. februara 2022, kojim je najavio početak invazije punog razmjera na Ukrajinu, optužio Zapad za laži, licemjerje i kršenje međunarodnog prava. Već je tada napravio poređenje dešavanja u Ukrajini s dešavanjima iz 1990-ih godina u zemljama bivše Jugoslavije. Naime, SFRJ se počela raspadati 1991. godine, a taj je proces praćen nizom oružanih sukoba.
Spomenuo je tada i 1999. godinu, odnosno bombardovanje Savezne Republike Jugoslavije – NATO zračne napade na Srbiju i Crnu Goru 1999. godine – poduzete radi zaustavljanja srpskih vojnih operacija na Kosovu, te ratove u Iraku, Siriji i Libiji kao primjere zapadnog licemjerja i argumente koji opravdavaju ruske vojne akcije.
Da je ovim Putinovim porukama utvrđen pravac djelovanja ruskih i proruskih propagandista, pokazali su kasnije mnogi događaji u ukrajinskom ratu koji su iskorišteni upravo za širenje narativa o „zapadnom licemjerju”. Već je krajem februara 2022. Sputnik uporedio secesiju tzv. LNR i DNR s proglašenjem nezavisnosti Slovenije i Hrvatske 1991. godine, osuđujući zapadne zemlje što podržavaju jedno, ali ne i drugo.
Poređenje ratova u Jugoslaviji i Ukrajini na portalu Sputnik (2022)
Sputnik Srbija je četiri dana nakon početka rata u Ukrajini podvukao eksplicitne paralele između Kijeva i opkoljenog Sarajeva iz '90-ih, tvrdeći da se u Kijevu odvija „specijalna NATO operacija viđena u ratnom Sarajevu devedesetih godina”.
U toj interpretaciji, ukrajinske vlasti navodno svjesno žrtvuju sopstveno stanovništvo kako bi optužile Rusiju za ratne zločine. Kao „dokazi“ za takve tvrdnje navode se raspoređivanje vojske u urbanim zonama, naoružavanje civila i prisustvo zapadnih medija na terenu.
Sputnik Srbija je regionalna ispostava ruske državne medijske kuće Sputnik, osnovane 2014. pod okriljem državnog preduzeća Rosija Sevodnja, koja od 2015. godine iz Beograda objavljuje sadržaj na srpskom jeziku i finansira se iz federalnog budžeta Rusije. Medij je od osnivanja poznat po proruskim i antizapadnim narativima i vrlo je čest akter članaka fact-checking organizacija širom svijeta.
Poređenje rata u Ukrajini s NATO bombardovanjem SRJ 1999. godine postalo je jedan od najrasprostranjenijih propagandnih motiva, naročito u prvim danima invazije. Na društvenim mrežama i u medijima često se moglo čuti da Rusija „radi isto što je radio NATO“, čime se agresija na suverenu državu pokušava relativizovati i predstaviti kao legitimna reakcija (1, 2, 3).
Odbacivanje odgovornosti: Metode iz '90-ih u službi novih zločina
Kako je rat odmicao, poređenje s Jugoslavijom postajalo je sve intenzivnije, ali je dobilo i novu funkciju, ne samo opravdavanja rata već i negiranja zločina.
Kada su počeli da se gomilaju dokazi da Rusija gađa civilne mete, počele su da se šire i tvrdnje da zapadni mediji lažiraju ili insceniraju izvještaje o zločinima, kako bi se ruska strana neopravdano optužila.
Takva taktika negiranja realnosti, razvijena i usavršena tokom ratova devedesetih na Balkanu, postala je primarni alat ruske ratne propagande.
Centralni primjer ove strategije jeste negiranje masakra u Buči u aprilu 2022. godine. Odmah nakon objavljivanja snimaka stradalih civila, ruski zvaničnici, institucije i mediji poput Sputnika pokrenuli su široku kampanju tvrdeći da su tijela na ulicama zapravo glumci ili lutke, direktno reciklirajući narativ koji su srpski mediji i zvaničnici koristili decenijama za masakr na pijaci Markale u Sarajevu (1, 2, 3).
Ruska propaganda o masakru u Buči na portalu Sputnik (2022)
Ovaj narativ „insceniranog zločina“ korišten je još i mjesec ranije, kada je u martu 2022. godine bombardovano porodilište u Mariupolju. Tada je ruska ambasada u Londonu čak tvrdila da je povrijeđena trudnica zapravo blogerica koja „glumi“ žrtvu.
Ovakva vrsta paralele i negiranja odgovornosti viđena je i 2024. godine, kada je u jutarnjim satima 8. jula pogođena dječija bolnica u Kijevu. Tada je u medijima u regionu Zapadnog Balkana objavljen niz članaka u kojima se direktno negira zločin na Markalama time što se tvrdi da je bio insceniran.
Slično poređenje ruski zvaničnici i mediji uradili su i nakon što je u septembru 2025. godine poljska vojska oborila nekoliko dronova koji su narušili zračni prostor te zemlje, uz tvrdnju da je riječ o ruskim dronovima. Uskoro su na društvenim mrežama i u nekim medijima počele kružiti tvrdnje da je riječ o napadima „pod lažnom zastavom”. Riječ je o terminu koji označava operaciju ili napad izveden tako da izgleda kao da je druga strana počinilac. Tada je na portalu regionalne ispostave ruskog državnog medija Sputnik 25. septembra 2025. godine objavljen članak pod naslovom „Dronovi kao Markale: Hoće li i Poljska u rat s Rusijom”.
Na ovaj se način negiranje zločina u Ukrajini direktno hrani lokalnim revizionizmom, stvarajući zatvoreni krug u kojem se jedna laž koristi kako bi potvrdila drugu.
Uspjeh prokremaljske propagande nije slučajan i direktno zavisi od slabosti institucija i spremnosti političkih aktera da je aktivno podstiču. Tamo gdje vladajuće strukture plaćaju i nagrađuju medije koji šire ovakve narative, propaganda nije prijetnja sistemu; ona je njegov stub. A takvim sistemima medijska pismenost, kritičko mišljenje i provjerene činjenice nisu tek neka neugodnost, već pravi neprijatelj.
(Milica Ljubičić (Raskrikavanje.rs), Ivan Subotić (Fakenews.rs) i Emir Zulejhić (Raskrinkavanje.ba))
Ovo istraživanje, koje vodi Maldita.es (Španija), uključuje i Fake News Tragač, Raskrikavanje (Srbija) i Raskrinkavanje (Bosna i Hercegovina). Istraživanje je dio projekta ATAFIMI. Stvaranjem pionirskog tehnološkog alata za proučavanje FIMI-ja i prekograničnih dezinformacijskih kampanja, sistem centralizuje i funkcioniše kao repozitorijum za dezinformacije otkrivene u ovim zemljama. Upotreba zajedničke metodologije omogućava nam da identifikujemo prekogranične dezinformacijske kampanje, kao i narative koji istovremeno kruže u Evropi i Latinskoj Americi.