Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebook stranici “Boračka organizacija Srbije i Srpske - BORSS” (Борачка организација Србије и Српске - БОРСС) 11. jula 2026. godine objavljen je prevedeni videosnimak intervjua u kojem govori bivši američki obavještajni oficir i bivši inspektor Posebne komisije Ujedinjenih nacija (UNSCOM) za naoružanje Scott Ritter. Na snimku pogrešno predstavljen kao “EU komesar za oružje”, Ritter govori o odnosu NATO-a prema Srbima, iznoseći tvrdnje da su tokom ratova 1990-ih godina bili nepravedno predstavljeni kao glavni krivci za sukobe i da su prema njima primjenjivani dvostruki standardi.
Foto: Screenshot/Facebook
Ritter u prvom dijelu snimka govori da su Sjedinjene Američke Države (SAD) ohrabrile hrvatske zvaničnike da protjeraju ili “istrijebe” Srbe u Hrvatskoj pred kraj rata 1995. godine.
Bože moj, tu je problem kada počnete da precrtavate linije na mapi, to je da postane stvarno ludo, znate, NATO je napravio tu grešku. Mi smo ti koji su uzeli Kosovo od Srba. Nikada nismo trebali to da uradimo. Nikada nismo trebali to da uradimo. Mi smo ti koji smo ohrabrili Hrvate da etnički očisti stotine hiljada Srba sa hrvatske teritorije. To je bila, znate, jedna od posljednjih ofanziva rata koju su podržale SAD, jer su Hrvati rekli, hej ako sada (ne) zaustavimo rat, nasledićemo ovaj ogromni srpski problem. A oni su rekli, pa, zašto ih jednostavno ne istrebite, etnički ih ne očistite. I tako smo im dali svo oružje koje im je bilo potrebno. Iako je to kršilo rezolucije Saveta bezbednosti UN, doveli smo američke vojne instruktore, ovce su potopile civile, i sledeće što se desi, etnički smo očistili Hrvatsku, isterali Srbe.
U nastavku, Ritter relativizuje genocid u Srebrenici navodeći da mu je prethodilo etničko čišćenje Srba koje su počinili Bošnjaci.
Mislim, da, ne želim da idemo u tu zečju rupu, ali samo kažem, mislim da je istorija učinila medveđu uslugu Srbima u smislu celog tog sukoba. Znate, mi smo ih prikazivali kao neke loše momke, zle momke. Znate, Srebrenica. Pa, svi zaboravljaju da su pre Srebrenice bili masovni masakri Srba od strane Bosanaca. Znate, i da se Srebrenica nije dogodila tek tako u vakuumu. Kada jednom započnete posao etničkog čišćenja, stvari postaju ružne veoma brzo. A ako započnete etničko čišćenje i druga strana preuzme prednost, nemojte vrištati kada počnu da vas etnički čiste. A razlika između muslimana i Srba je u tome što su Srbi ubijali muškarce, ubijali muškarce u vojnoj dobi, od kojih su mnogi bili umešani u masakre koji su se dogodili pre toga, nisu ubijali žene i decu, pustili su ih. Bosanci su ubijali muškarce, žene i decu. Ubijali su čitava sela. Zato mislim, niko ne želi da priča o ovome, o ružnoći toga.
Videosnimak na Facebook stranici BORSS-a pregledan je više od 34.000 puta. Najranija objava prevedenog isječka iz intervjua koju smo pronašli podijeljena je na Instagramu 31. jula 2025. godine. Ova je objava ostvarila više od 7.100 interakcija i više od 28.000 pregleda.
Foto: Screenshot/Instagram
Isječak iz intervjua podijeljen je u više objava tokom 2025. i 2026. godine (1, 2, 3, 4).
Šta su činjenice?
Scott Ritter je bivši obavještajni oficir američkih marinaca i nekadašnji inspektor Ujedinjenih nacija za oružje u Iraku (1991–1998). Američki sud ga je 2011. godine pravosnažno osudio za seksualne prijestupe i online vrbovanje maloljetnica, zbog čega je odslužio zatvorsku kaznu od dvije i po godine te je registrovan kao seksualni prijestupnik. Posljednjih godina redovan je gost ruskih državnih medija (RT, Sputnik), gdje promoviše narative Kremlja i negira ruske ratne zločine u Ukrajini. Američke vlasti su mu, prema njegovim tvrdnjama, u junu 2024. oduzele pasoš, a FBI pretresao njegovu kuću u sklopu federalne istrage o kršenju Zakona o registraciji stranih agenata.
Cijeli Ritterov intervju s voditeljem Garlandom Nixonom, iz kojeg je preuzet isječak u analiziranim objavama, objavljen je 24. jula 2025. godine.
Operaciju “Oluja” planirala je i izvela Hrvatska vojska (HV) u augustu 1995, s ciljem preuzimanja kontrole na teritoriji samoproglašene Republike Srpske Krajine (RSK), kao i proboja višegodišnje opsade Bihaća u BiH. Operacija je dovela do egzodusa srpske zajednice iz regije Krajine u Hrvatskoj i ubistava civila koji nisu napustili taj prostor te spaljivanja i uništavanja njihove imovine. No, SAD nisu naredile ili odobrile etničko čišćenje u sklopu te operacije.
Prije operacije “Oluja”, inicijativa SAD-a, Rusije, Francuske i Njemačke ponudila je Plan Z-4 za završetak rata u Hrvatskoj. Iako je plan Srbima u Krajini nudio široku autonomiju, rukovodstvo RSK-a na čelu s Milanom Martićem nije ga prihvatilo.
SAD su pružile tehničku obuku Hrvatskoj uoči “Oluje” putem privatne vojne kompanije MPRI (Military Professional Resources Inc.). U tekstu britanskog Guardiana iz 2001. godine navodi se da su iz MPRI-ja negirali da su njihovi savjetnici učestvovali na terenu u hrvatskim vojnim operacijama, ali i da pojedini zvaničnici Ujedinjenih nacija nisu vjerovali tim tvrdnjama.
Također, pozivajući se na tadašnje izvore, Guardian navodi da su američke obavještajne službe pružale obavještajnu podršku hrvatskim snagama, dok se kao dodatni argument navodi izvještavanje lista The Observer iz 1995. godine o tvrdnjama pojedinih zvaničnika UN-a da su Sjedinjene Američke Države bile dublje uključene u sukobe u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj te da su prekršile embargo UN-a na oružje. Međutim, tvrdnje o američkom odobravanju ili ohrabrivanju etničkog čišćenja u Hrvatskoj nemaju uporište u dokumentima, svjedočanstvima ili diplomatskim arhivama.
Rukovodstvo RSK-a donijelo je odluku o evakuaciji civila prvog dana operacije “Oluja”. Naredbu o evakuaciji br. 2-3113-1/95 od 4. avgusta 1995. potpisao je Milan Martić. Iako je većina stanovništva napustila teritoriju RSK-a prije dolaska hrvatske vojske, tokom i nakon operacije počinjeni su zločini nad civilima koji su ostali, a njihova imovina je uništavana. Hrvatski generali Ante Gotovina, Mladen Markač i Ivan Čermak optuženi su za zločine počinjene u “Oluji”. U pravosnažnoj presudi Žalbenog vijeća Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) iz 2012. godine, u slučajevima Gotovina i Markač nije utvrđeno postojanje udruženog zločinačkog poduhvata radi etničkog čišćenja, iako je u prvostepenoj presudi Pretresnog vijeća bilo utvrđeno drukčije.
“Srebrenica se nije dogodila u vakuumu”
Genocid u Srebrenici počinjen je u kontekstu šireg ratnog sukoba u BiH, ali pokušaji opravdanja tvrdnjama da nije počinjen “u vakuumu” ili da je bio odgovor na ranije zločine služe relativizaciji. Ovakvim “stavljanjem u kontekst” sugeriše se da su sistematska pogubljenja i protjerivanje stanovnika srebreničke enklave bila logična, ako ne i neizbježna posljedica ranijih dešavanja. Ova je taktika prepoznata kao jedan od načina građenja negatorskih narativa u godišnjim izvještajima o negiranju genocida Memorijalnog centra Srebrenica – Potočari.
Prema historičarima, genocid u Srebrenici je najdokumentovaniji zločin u modernoj historiji. Pravosnažne presude za zločin genocida u Srebrenici donijeli su Međunarodni sud pravde (ICJ), MKSJ i Sud Bosne i Hercegovine.
Od 21 presude MKSJ-a za zločine počinjene u Srebrenici, osam uključuje i presude za zločin genocida (uključujući presude Radovanu Karadžiću i Ratku Mladiću). Sud BiH donio je 25 presuda za zločine počinjene u Srebrenici, od čega je 13 za zločin genocida. U Republici Srbiji doneseno je pet presuda koje se odnose na Srebrenicu, uključujući presude za ratne zločine protiv civilnog stanovništva i kršenje zakona i običaja ratovanja.
Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija proglasilo je enklavu oko Srebrenice sigurnom zonom Rezolucijom 819 iz 1993. godine upravo zbog zabrinutosti usljed kontinuiranih napada jedinica bosanskih Srba na gradove i sela u istočnoj Bosni, uključujući oružane napade i granatiranje civilnog stanovništva u Srebrenici i okolini. U rezoluciji je Vijeće sigurnosti osudilo praksu etničkog čišćenja i naglasilo da je svako zauzimanje teritorije prijetnjom ili upotrebom sile nezakonito i neprihvatljivo. Također je ukazalo na ozbiljnu humanitarnu situaciju u Srebrenici, koju su pogoršali napadi vojske bosanskih Srba, blokiranje humanitarne pomoći i prisilno raseljavanje velikog broja civila, posebno žena, djece i starijih osoba.
U okolini Srebrenice i Bratunca jeste dolazilo do oružanih sukoba i napada jedinica ARBiH (pod komandom Nasera Orića) na srpska sela, pri čemu su stradali i srpski civili i vojnici. Naseru Oriću suđeno je pred MKSJ-om i oslobođen je krivice za komandnu odgovornost za ubistva i uništenje imovine. Te odgovornosti oslobođen je i pred sudom u BiH, ali je Apelaciono vijeće Suda Bosne i Hercegovine početkom 2018. ukinulo oslobađajuću presudu i pozvalo na ponovno suđenje. Srbija je 2014. godine raspisala potjernicu za Orićem zbog sumnje da je počinio krivično delo ratnog zločina nad Srbima u opštini Srebrenica 1992. godine.
Nije bilo optužnica ili pravosnažnih presuda pred međunarodnim ili domaćim sudovima kojima je utvrđena odgovornost za provođenje kampanje etničkog čišćenja srpskog stanovništva u istočnoj Bosni.
Tvrdnje o ubistvima
Kolektivizujući zločine u istočnoj Bosni, Ritter pravi razliku između Srba koji su “ubijali samo muškarce u vojnoj dobi, dok su žene i djecu pustili” i Bošnjaka koji su “ubijali čitava sela”.
No tvrdnja da su srpske snage u Srebrenici ubijale "samo muškarce vojne dobi" nije u skladu s činjenicama utvrđenim u presudama MKSJ-a. Sud je u presudi protiv Radislava Krstića utvrdio da prisilno premještanje žena, djece i starijih osoba nije bio čin milosrđa, već je uz pogubljenje muškaraca i dječaka predstavljao jedinstvenu operaciju usmjerenu na uništenje bosanskih muslimana u Srebrenici. Osim toga, ne treba zanemariti ni zločine seksualnog nasilja nad ženama u Srebrenici. U istom predmetu, MKSJ je utvrdio povezanost silovanja počinjenih u Potočarima nakon pada Srebrenice s kampanjom etničkog čišćenja, ocijenivši ih “prirodnom i predvidljivom posljedicom” te kampanje. Iako ta djela nisu bila dio osude za pomaganje i podržavanje genocida, Žalbeno vijeće je 2004. godine potvrdilo Krstićevu odgovornost za zločine seksualnog nasilja.
MKSJ je također utvrdio da među ubijenima nisu bili isključivo muškarci vojne dobi, već i dječaci koji nisu dostigli vojnu dob (tužilac protiv Vujadina Popovića i drugih) te starije osobe (presuda Žalbenog vijeća protiv Radislava Krstića).
Kada je riječ o zločinima bošnjačkih snaga u istočnoj Bosni protiv civilnog stanovništva, Naseru Oriću sudilo se po optužnici za odgovornost za zločine nad zarobljenicima srpske nacionalnosti u Srebrenici te za nezakonito uništavanje imovine u srpskim selima u okolini Srebrenice u periodu od 1992. do 1993. godine. Iako je je Žalbeno vijeće oslobodilo Orića komandne odgovornosti za ove zločine, potvrdilo je da su ti zločini počinjeni. Međutim, ove činjenice ne potvrđuju da je Armija RBiH kao organizacija provodila kampanju etničkog čišćenja u istočnoj Bosni.
Shodno navedenom, najraniju objavu tvrdnje da su SAD odobrile ili ohrabrile etničko čišćenje u operaciji “Oluja” ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Američka pomoć za vojnu operaciju je dokumentovana, ali nema dokaza o odobravanju ili poticanju na kršenje humanitarnog prava.
Tvrdnju Scotta Rittera da je genocid u Srebrenici počinjen u kontekstu navodnog ranijeg etničkog čišćenja protiv Srba u istočnoj Bosni, pri čemu su ratni zločini protiv Srba predstavljeni kao kampanja etničkog čišćenja, ocjenjujemo kao dezinformaciju. Istu ocjenu dajemo tvrdnji da su snage VRS u Srebrenici ubijale samo muškarce vojne dobi.
(Raskrinkavanje.ba)