Foto: Wikimedia, Adam Jones, adamjones.freeservers.com
Na portalu beogradske redakcije ruskog državnog medija RT je 10. jula 2026. godine objavljen članak o “Maršu mira” uoči obilježavanja godišnjice genocida u Srebrenici. U članku se navodi da su učesnici “Marša” uzvikivali “ratne pokliče tzv. Armije BiH”, odnosno da su uzvikivali “Allahu ekber” i “Tekbir”, što je protumačeno kao provokacija. Događaj je u članku opisan kao “bošnjački takozvani marš mira” i dio obilježavanja “godišnjice od zločina” u Srebrenici.
Foto: Screenshot
Na kraju članka dat je kontekst uz tvrdnju da je “nezavisna međunarodna istraga” utvrdila broj žrtava u Srebrenici.
Bošnjaci i mentori na Zapadu insistiraju da je ubijeno preko 8.000 Bošnjaka, dok je nezavisna međunarodna istraga pokazala da je u dešavanjima u Srebrenici i oko nje stradalo najviše 3.500 Bošnjaka i više od 2.000 Srba.
Članak RT-a prenijelo je nekoliko portala u regionu (1, 2, 3).
Minimiziranje broja žrtava genocida
Protestni pohod “Marš mira” održava se uoči obilježavanja godišnjice genocida u Srebrenici. Traje tri dana, a učesnici/e prolaze oko stotinu kilometara dugu rutu kojom su muškarci iz Srebrenice nastojali da napuste enklavu nakon što je Vojska Republike Srpske preuzela kontrolu 11. jula 1995. Ove godine pohod je održan od 8. do 10. jula.
RT je članak o “Maršu mira” preuzeo od RTRS-a, osim dijela o brojevima ubijenih Bošnjaka. Članak je objavljen dan prije obilježavanja 31. godišnjice genocida u Srebrenici i ukopa deset žrtava u Potočarima 11. juna.
“Nezavisna međunarodna istraga” koja se spominje u članku odnosi se na izvještaj “Nezavisne komisije za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995”. Ovu je komisiju u februaru 2019. godine formirala i u potpunosti finansirala Vlada Republike Srpske, čiji su funkcioneri/ke usvojili/e negiranje genocida proteklih decenija kao svojevrstan zvanični politički stav. Radom “Komisije” predsjedavao je izraelski historičar Gideon Greif, a drugi članovi bili su Yukie Osa, Steven Meyer, Laurence Armand French, Roger Byard, Adenrele Shinaba, Giuseppe Zaccaria, Walter Manoschek i Markus Goldbach (link).
Nešto više od dvije godine nakon njenog osnivanja, “Komisija” je objavila izvještaj u kojem se tvrdi da u Srebrenici nije počinjen genocid i da je broj žrtava oko 3.000. Navodi izneseni u izvještaju, pak, u suprotnosti su s činjenicama utvrđenim na međunarodnim sudovima i bili su predmet kritika akademske zajednice širom svijeta. Profesor prava i tadašnji potpredsjednik Svjetskog jevrejskog kongresa Menachem Z. Rosensaft okarakterisao ga je kao “sramotu” za akademsku zajednicu, naglašavajući da se u njemu očito ignorišu presude Međunarodnog krivičnog suda Ujedinjenih naroda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ).
U izvještaju se navodi da je u julu 1995. godine nestalo oko 7.000 ljudi, ali da većinu nestalih, između četiri i pet hiljada, čine vojnici Armije Republike Bosne i Hercegovine koji su poginuli u borbama s Vojskom Republike Srpske u okolini Srebrenice. Iz toga je zaključeno da je “samo” 3.000 ljudi ubijeno u masovnim egzekucijama i da to nije dovoljno za kvalifikaciju genocida.
Dokazi koji osporavaju ovakav zaključak su mnogobrojni. Naime, nakon što je Vojska Republike Srpske zauzela Srebrenicu 11. 7. 1995. godine, na hiljade stanovnika/ca potražilo je zaštitu u bazi UN-a u obližnjim Potočarima. Istovremeno, između 10.000 i 15.000 muškaraca i dječaka dobi između 16 i 65 godina kroz šumu se pješke uputilo na put prema Tuzli, gradu pod kontrolom ARBiH, u strahu da će biti ubijeni ukoliko odu u Potočare. Tačno je da je u ovoj koloni bilo pripadnika ARBiH, koji su činili otprilike jednu trećinu grupe, dok su dvije trećine činili civili. Značajan broj vojnika bio je nenaoružan. Ova se kolona u izvještaju “Nezavisne komisije” opisuje kao “vojna formacija” (1, 2).
Nije, pak, tačno da je većina ovih ljudi stradala u borbi. Prema forenzičkim dokazima iz masovnih grobnica i drugim materijalnim dokazima, kao i stotinama svjedočenja, većina muškaraca i dječaka iz kolone su zarobljeni i, zajedno s muškarcima i dječacima koji su izdvojeni u Potočarima, u naredne dvije sedmice odvedeni na niz lokacija, uglavnom u opštinama Zvornik i Bratunac. Tamo su ubijeni u masovnim pogubljenima. VRS je potom u saradnji s lokalnim vlastima premještala njihova tijela iz primarnih u sekundarne masovne grobnice u pokušaju da prikrije zločin (link).
U članku BIRN-a iz 2021. godine objašnjeno je koji dokazi iz haških presuda ukazuju na rasprostranjena masovna pogubljenja civila i vojnika.
Presuda o genocidu u predmetu protiv načelnika bezbjednosti Drinskog korpusa VRS-a Vujadina Popovića utvrdila je niz činjenica o broju ubijenih ljudi na različitim lokacijama.
Tako se u njoj navodi da je organizovano masovno ubijanje započelo 13. jula 1995. na području Bratunca, u skladištu u Kravici, gdje je ubijeno najmanje 1.000 ljudi, a nastavilo se od 14. do 16. jula 1995. na području Zvornika, u Orahovcu, gdje je ubijeno između 800-2.500 ljudi; potom Petkovcima, gdje je likvidirano više od 800 ljudi; Kozluku, gdje je ubijeno više od 1.000 ljudi; te Ekonomiji Branjevo i Domu kulture u Pilici, gdje je strijeljano između 1.000 i 2.000 Srebreničana.
Prema haškim presudama, nemoguće je precizno utvrditi broj ubijenih, ali svjedočenja koja su potkrijepljena forenzičkim i demografskim dokazima upućuju na to da je znatno više od 7.000 ljudi nestalo nakon zauzimanja Srebrenice.
(...)
U presudi Krstiću se navodi kako Pretresno vijeće ne može isključiti mogućnost da određeni postotak tijela u ispitanim grobnicama potječe od muškaraca poginulih u borbi.
Međutim sveukupni forenzički dokazi slažu se sa svjedočenjima svjedoka koji su pričali o masovnim pogubljenjima hiljada muškaraca Bošnjaka u skladištu u Kravici, u Orahovcu, na Vojnoj ekonomiji u Branjevu, kod brane u blizini Petkovaca i kod Kozluka, stoji u presudi.
U izvještaju “Nezavisne komisije” neki od ovih dokaza i svjedočenja su prosto ignorisani u korist nalaza o “vojnoj formaciji” i “poginulim vojnicima”.
Dakle, nije tačno da je bilo 3.000 “stvarnih” srebreničkih žrtava. Riječ o tvrdnji iz diskreditovanog izvještaja komisije koju je formirala i platila Vlada Republike Srpske.
Šta je utvrđeno na sudu i na osnovu kakvih dokaza?
U članku RT-a ne spominju se sudske presude, već se tvrdi da Bošnjaci i “zapadni mentori” insistiraju da je u Srebrenici ubijeno oko 8.000 ljudi. Taj broj nije nikakva proizvoljna spekulacija koju neko “zagovara”. Proizlazi iz dokaza pronađenih u više dugogodišnjih istraga sprovedenih u okviru sudskih procesa.
Zločini koje je Vojska Republike Srpske počinila u Srebrenici okvalifikovani su kao genocid u presudama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju, Međunarodnog suda pravde i Suda Bosne i Hercegovine. Sudski postupci u prosjeku su trajali po četiri godine. Pred sudovima su prezentovane hiljade forenzičkih i materijalnih dokaza i saslušane stotine svjedoka. Kvalifikaciju zločina kao genocida potvrdile su 34 sudije iz 29 zemalja s pet kontinenata (link).
Osim navedenih dokaza o broju ubijenih (koji iznosi između 7.000 i 8.000 kada se saberu brojevi ubijenih na navedenim stratištima), u sudskim procesima dokazano je i da je političko i vojno rukovodstvo Republike Srpske imalo namjeru da eliminiše bošnjačko stanovništvo iz enklave Srebrenica i da su masovna ubistva isplanirana i sistematski provedena, što direktno proturječi osnovnoj tezi izvještaja diskreditiovane komisije o tome kako je VRS u Srebrenici u julu 1995. provodila standardnu vojnu operaciju u okviru koje se desio spontani zločin iz osvete.
Srebrenica je zauzeta u okviru operacije “Krivaja ‘95”, koja je bila dio šireg plana za eliminaciju bošnjačkog stanovništva iz enklava Srebrenica i Žepa. Plan je iznesen u dokumentu “Direktiva 7”, koji je tadašnji predsjednik Republike Srpske Radovan Karadžić potpisao 8. 3. 1995. godine. Dan nakon što je VRS ušla u grad, 12. 7. 1995. godine, potpukovnik Drinskog korpusa Vujadin Popović kazao je Momiru Nikoliću, pomoćniku komandanta za bezbjednost i obavještajne poslove Bratunačke brigade, da će hiljade žena i djece iz Srebrenice biti uklonjene iz Potočara, a da će vojno sposobni muškarci biti razdvojeni, privremeno zadržani u Bratuncu i potom ubijeni.
Masovna ubistva oko 8.000 Srebreničana počinjena su u, okvirno, dvije sedmice nakon zauzimanja grada. U tu svrhu pripremljene su lokacije za egzekucije, raspoređena je vojska koja će ih izvršiti, organizovan transport zarobljenika te su iskopane masovne grobnice. Nakon što su ubistva završena, pokrenuta je operacija premještanja tijela u sekundarne masovne grobnice, što je također zahtijevalo resurse i organizaciju (1, 2, 3). Organizacija, logistika i resursi koji su potrebni da bi se izveo ovakav poduhvat također ukazuju na to da nije bila riječ o spontanom zločinu.
Uzimajući u obzir dokaze o isplaniranim i sistematski provedenim masovnim ubistvima muškaraca, prisilnom protjerivanju između 25 i 30.000 žena i djece, i uništavanju bošnjačkih domova i centralne džamije, te dokumetovanu namjeru da se zajednica Bošnjaka s područja Srebrenice na ovaj način trajno uništi, Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ustanovio je, van razumne sumnje, da ovi zločini predstavljaju čin genocida prema međunarodnoj pravnoj definiciji (link).
Shodno činjenicama, tvrdnju da je nezavisna međunarodna istraga pokazala da je najviše 3.500 Bošnjaka ubijeno u Srebrenici ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
(Raskrinkavanje.ba)