Foto: Ernest F, Wikimedia Commons
Na Facebooku je 21. jula 2025. godine podijeljena objava u kojoj se tvrdi da je “mračna istina” da doktori u bolnicama prerano presijecaju pupčanu vrpcu novorođenčadi, jer se vrpca i posteljica prodaju farmaceutskim kompanijama za istraživanje i razvoj vakcina, lijekova i kozmetike. Prema tvrdnjama iz objave, ovo ne samo da nanosi štetu novorođenčetu, koje gubi koristi od krvi iz pupčane vrpce, nego se radi i o “zavjeri” farmaceutskih kompanija.
Zato se zapitajte... zašto je rano stegnuta?
Zašto nam kažu da je vrpca beskorisna nakon rođenja, kad beba nije ni primila sve što je njihovo?
A evo i mračnije istine:
💰Ta krv iz pupčane vrpce vrijedi tisuće na tržištu
💰Posteljica se prodaje za istraživanje matičnih stanica, razvoj cjepiva, njegu kože, kozmetiku i proizvode Big Pharma
💰Cijele biotehnološke tvrtke izgrađene su na laži da su ostaci vaše bebe "medicinski otpad"
Foto: Screenshot/Facebook
Navodi u ovoj objavi pripisani su izvjesnoj dr. Jodi Shabazz.
Do vremena pisanja ove analize objava je imala više od 4.000 reakcija, oko 300 komentara i više od 760 dijeljenja. Identičan tekst dijelio je na Facebooku od 19. jula 2025. godine (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13), a podijeljen je i na Instagramu.
Šta su činjenice?
U decembru 2023. godine pisali smo o sličnim netačnim tvrdnjama o “zavjeri” medicinskih radnika i farmaceutske industrije da se novorođenčadima prerano presiječe pupčana vrpca. Tada se tvrdilo da treba čekati sat prije nego što se vrpca presiječe, ali da se to namjerno ne radi, jer je “drogerijama potrebna svježa posteljica i pupčana vrpca”.
Pupčana vrpca tokom trudnoće služi kao veza između fetusa i posteljice (placente) koja prenosi kiseonik i hranjive materije. Počinje se razvijati u trećoj sedmici gestacije, a razvoj završava do sedme sedmice. Nakon porođaja se presijeca, jer novorođenče više ne zavisi od majčinog krvotoka za disanje i ishranu. Posteljica, privremeni organ koji se razvija u maternici tokom trudnoće, zajedno s pupčanom vrpcom omogućava razmjenu kiseonika, hranjivih materija i otpadnih tvari. Nakon presijecanja, mali dio pupčane vrpce ostaje pričvršćen za bebin pupak dok prirodno ne otpadne u prvim sedmicama života.
Svjetska zdravstvena organizacija ne preporučuje presijecanje pupčane vrpce ranije od 60 sekundi nakon rođenja, jer rano presijecanje može povećati rizik od komplikacija kod novorođenčeta, poput anemije, smanjenih zaliha željeza i poremećaja cirkulacije. Prema informacijama s web stranice Američkog udruženja opstetričara i ginekologa (eng. American College of Obstetricians and Gynecologists), preporučuje se presijecanje pupčane vrpce od 30 sekundi do nekoliko minuta nakon rođenja. Ipak, u hitnim situacijama, poput gušenja novorođenčeta ili potrebe za hitnom reanimacijom, preporučuje se rano presijecanje kako bi se bebi što prije pružila odgovarajuća medicinska pomoć.
Portal za provjeru činjenica AFP na francuskom još je 2020. godine pisao o dezinformacijama o preranom presijecanju pupčane vrpce. Pozvali su se na francusku pedijatricu Caroline Lefebvre iz bolnice Citadelle u Liježu, koja je tad navela da protok krvi kroz pupčanu vrpcu prestaje svega nekoliko minuta nakon rođenja te da nema potrebe ni smisla čekati duže od toga kako bi se presjekla pupčana vrpca.
“Kada je posteljica povezana s maternicom, beba prima krv preko pupčane vrpce, ali kada se posteljica odvoji od majke, protok prestaje nakon nekoliko minuta”, navela je Lefebvre.
Na osnovu analizirane Facebook objave može se steći dojam da je rano presijecanje pupčane vrpce uobičajena praksa u “većini” bolnica. U objavi se navodi da se pupčana vrpca rano podvezuje kako bi se posteljica mogla “ukrasti” i koristiti za istraživanja, proizvodnju kozmetike i razvoj vakcina koje proizvode farmaceutske kompanije.
Međutim, u objavi se ne nude nikakvi dokazi za takve tvrdnje. Internetske pretrage ne daju nikakve rezultate koji bi potvrdili da se takve krađe dešavaju masovno ili organizovano, ili da se za takvo nešto sumnjiče farmaceutske kompanije. Takva jedna operacija u “većini bolnica” podrazumijevala bi koordinisanu saradnju medicinskog osoblja iz različitih ustanova širom svijeta i farmaceutskih kompanija, za što nismo pronašli nikakve kredibilne dokaze. Iako postoje pojedinačni izvještaji o slučajevima nezakonitog uzimanja i prodaje posteljica, oni su rijetki i ne mogu biti povezani s organiziranim aktivnostima, kako se to opisuje na Facebooku.
Ovakve tvrdnje grade narativ o “farmakomafiji” (eng. Big Pharma), teoriji zavjere o kojoj smo pisali i u ranijim analizama (1, 2, 3). Zasniva se na vjerovanju da velike farmaceutske kompanije, vlade, zdravstvene institucije i doktori učestvuju u zavjeri da drže što je više moguće ljudi bolesnim kako bi ostvarili profit ili društvenu kontrolu. Iako su zabilježeni pojedinačni slučajevi kompanija koje su stavljale profit iznad zdravlja, tvrdnje o globalnoj zavjeri hiljada ljudi u farmaciji, zdravstvu i politici da “kriju” jeftine lijekove i rade protiv javnog zdravlja zarad profita nemaju utemeljenje u stvarnosti.
Koristi li se posteljica za razvoj vakcina i proizvodnju kozmetike?
Tvrdnja da se posteljice koriste u razvoju vakcina također nije istinita. Kako se navodi na web stranici Dječije bolnice u Filadelfiji, za razvoj pojedinih vakcina koriste se ćelijske linije uzgojene u laboratoriji koje potječu iz fetalnog tkiva, ali se ne koriste žive fetalne ćelije, pa tako ni ćelije iz posteljice. Fetalno tkivo je opći naziv za ćelije i tkiva koja potječu iz fetusa u ranoj fazi trudnoće, i to može uključivati različite organe ili dijelove tijela. U 1960-im i 1970-im godinama, pojedine vakcine razvijane su pomoću ljudskih ćelijskih linija nastalih iz uzoraka fetalnog tkiva. Ove ćelijske linije izolovane su iz uzoraka fetalnog tkiva i zatim su godinama umnožavane u laboratorijama, bez potrebe za uzimanjem novog fetalnog tkiva.
Proces korištenja laboratorijski uzgojenih ćelija objašnjen je i u analizi dezinformacija o “ćelijama abortiranog fetusa” u vakcinama na portalu za provjeru činjenica AFP iz decembra 2020.
[Ćelijske] linije MRC-5 i HEK-293 koriste se za uzgoj takozvanog aktivnog sastojka vakcine, što je ništa drugo do oslabljeni virus koji je neophodan za pokretanje imunološkog sistema i stvaranje antitela za borbu protiv bolesti. “Nakon što se uzgajaju, virusi se prečišćavaju nekoliko puta kako bi se uklonio materijal od ćelijske kulture. Zbog toga je malo verovatno da u završnoj vakcini ostane bilo koji ljudski materijal,” piše na stranici o vakcinama Univerziteta Oksford.
Dakle, te ćelije služe samo kao “domaćin” za uzgoj virusa, jer virusi ne mogu preživjeti niti se razmnožavati izvan žive ćelije. Virus se na taj način dobija u dovoljnoj količini da bi ga se kasnije oslabilo ili inaktiviralo za upotrebu u vakcini. Danas se u razvoju vakcina ne koristi svježe fetalno tkivo, već se oslanja na te stare, laboratorijski uzgojene ćelijske linije.
I portal za provjeru činjenica Raskrinkavanje (.me) objavio je u januaru 2025. godine analizu tvrdnji o medicinskoj zavjeri u vezi s ranim presijecanjem pupčane vrpce. U ovoj se analizi navodi da je korištenje posteljice u proizvodnji kozmetičkih preparata zakonom zabranjeno u mnogim državama, uključujući zemlje Evropske unije, kao i države koje su svoje propise uskladile sa zakonima EU, poput Srbije i Crne Gore. Prema Uredbi EU o kozmetičkim proizvodima, Aneks II, stav (416), zabranjeno je korištenje “ćelija, tkiva ili proizvoda ljudskog porijekla” u kozmetičke svrhe, kao i distribucija takvih proizvoda na tržište Evropske unije. Korištenje placente u kozmetičke svrhe u Bosni i Hercegovini trenutno nije posebno regulisano zakonom.
Pupčana vrpca i posteljica u medicini se koriste zbog prisustva matičnih ćelija koje mogu pomoći u liječenju različitih bolesti, poput određenih oblika anemije, leukemije i imunoloških poremećaja. Ove matične ćelije mogu se koristiti za autologno liječenje (za liječenje osobe od koje su uzete) ili alogeno liječenje (za liječenje drugih osoba koje su genetski kompatibilne). One se čuvaju u specijaliziranim bankama matičnih ćelija, te mogu biti spašene na zahtjev roditelja.
Ova je oblast u Federaciji BiH uređena Pravilnikom o postupku prikupljanja, pohranjivanja i upotrebe matičnih ćelija periferne krvi. Kako se navodi u članu 6. ovog pravilnika, prikupljanje matičnih ćelija iz pupčane vrpce može se obaviti samo uz prethodni pisani pristanak darivatelja, odnosno roditelja. Dakle, svaka osoba ima pravo da odluči hoće li pristati na prikupljanje i pohranu matičnih ćelija, a pristanak mora biti dobrovoljan. Prema članu 11, matične ćelije mogu se pohraniti u ovlaštenim bankama matičnih ćelija koje su zakonski regulisane i obavezne pridržavati se standardnih operativnih postupaka. U Republici Srpskoj je pravo roditelja na uzimanje krvi iz pupčane vrpce uređeno Pravilnikom o načinu i postupku uzimanja krvi iz pupčane vrpce novorođenčeta radi izdvajanja matičnih ćelija. Prema članu 3, zahtjev za uzimanje krvi iz pupčane vrpce podnosi roditelj najkasnije 15 dana prije poroda, a prema članu 4, roditelj mora biti informisan o cijelom postupku ekstrakcije krvi iz pupčane vrpce i čuvanja matičnih ćelija. Član 9. propisuje da se uzorak nakon uzimanja predaje roditelju ili ovlaštenom licu, koje ga na vlastitu odgovornost transportuje do ovlaštene banke matičnih ćelija u roku od 72 sata.
Zakoni u državama Evropske unije, SAD-u, ali i zemljama regije, naprimjer, u Crnoj Gori i Srbiji, također propisuju da se uzimanje i čuvanje matičnih ćelija iz pupčane vrpce realizuje samo uz pristanak roditelja.
Ko je dr. Jodi Shabazz?
Citat u analiziranoj Facebook objavi pripisuje se dr. Jodi Shabazz, koja se na internetu predstavlja kao naturopatska doktorica za plodnost. Kroz svoj Fallopian Tube Formula program, koji uključuje korištenje biljnih preparata, masaža i dijetalnih proizvoda, ona tvrdi da pomaže ženama s problemima plodnosti, posebno onima s oštećenim ili začepljenim jajovodima. Pretragom baze podataka na web stranici Medicinskog odbora Virginije (savezna država u kojoj je, prema biografiji na Amazonu, prebivalište dr. Shabazz) nismo našli licencu koja bi potvrdila njenu titulu doktorice medicine. Iste rezultate dobili smo i na online platformi Američkog odbora za medicinske djelatnosti (eng. American Board of Medical Specialties) Certification Matters, koja omogućava provjeru da li je ljekar u SAD-u službeno certificiran u svojoj medicinskoj specijalnosti.
Njena se web platforma većinom bazira na anegdotalnim informacijama, a osim dijeljenja teksta koji joj je pripisan na društvenim mrežama, pronašli smo i pouzdan izvor o tome da li je dr. Shabazz zaista iznijela sve ove tvrdnje o presijecanju i prodaji pupčane vrpce i posteljice.
Na osnovu činjenica, tvrdnju da doktori u većini bolnica presijecaju pupčane vrpce prerano kako bi ovaj biološki materijal bio prodan farmaceutskim i kozmetičkim kompanijama ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)