Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebooku je 1. juna 2026. podijeljeno nekoliko fotografija koje izgledaju kao mikroskopska analiza, uz opis iz kog se može zaključiti da prikazuju grafenov oksid i “nanotehnologiju” u vakcini protiv rotavirusa.
Pod mikroskop:
Vakcina protiv rotavirusa je oralna imunizacija koja štiti dojenčad i malu decu od teškog gastroenteritisa, sprečavajući akutne iscrpljenjenosti, hospitalizacije i smrti. Vakcina se primenjuje isključivo u kapima u dozi od 2 do 3, zavisno od proizvođača. Gota Fresca. Grafenov oksid i nanotehnologija.
Foto: Screenshot/Facebook
U objavi se kao izvor navode “doktorica Liliana Zelada” i datum kad je podijelila ove slike – 26. maj 2026.
Objava je do pisanja ove analize imala više od 200 reakcija, 46 komentara i 66 dijeljenja. Narednih dana, slične su objave podijeljene i na drugim Facebook profilima (1, 2).
Grafenov oksid nije sastojak vakcina
Grafenov oksid je materijal na bazi ugljika koji nastaje hemijskom obradom grafena, pri čemu se na njegovoj površini vezuju atomi kisika. Zbog svoje veoma tanke strukture i mogućnosti hemijske izmjene, istražuje se i koristi u različitim oblastima, poput elektronike, filtracije i biomedicinskih istraživanja.
U medicinskom kontekstu posebno se ispituje njegova moguća upotreba kao nosača za isporuku lijekova, gdje bi mogao pomoći da se aktivne supstance preciznije i efikasnije dopreme do ciljanih ćelija, kao i u razvoju biosenzora i materijala za regeneraciju tkiva. Međutim, iako postoje istraživanja o njegovoj potencijalnoj primjeni, važno je naglasiti da se radi o eksperimentalnoj fazi i da sigurnost njegove primjene za ljudski organizam još uvijek nije u potpunosti razjašnjena.
Grafenov oksid nije sastojak odobrenih vakcina, a to dokazuju i dostupni sastavi vakcina, koji moraju biti navedeni u službenoj dokumentaciji koju pregledavaju regulatorne institucije poput Evropske agencije za lijekove (EMA) i Američke agencije za hranu i lijekove (FDA).
Ko je Liliana Zelada
Online pretraga sadržaja analizirane objave na Facebooku pokazuje da je skoro identičan tekst na španskom jeziku objavljen 27. maja 2026. godine na Facebook stranici “Liliana Zelada“. Na ovoj se stranici često dijele objave o laboratorijskim analizama koje navodno dokazuju prisustvo grafenovog oksida u vakcinama. U toj je objavi podijeljeno više od 50 fotografija i snimaka koji izgledaju kao mikroskopska analiza i navodno dokazuju prisustvo grafenovog oksida u vakcini protiv rotavirusa.
Foto: Screenshot/Facebook
Slične tvrdnje o “kontaminiranim vakcinama” i fotografije navodnih mikroskopskih analiza na istom su profilu podijeljene i 26. i 28. maja.
Iako se Liliana Zelada predstavlja kao doktorica, nismo mogli pronaći nikakve provjerljive dokaze da je zaista riječ o naučnici ili osobi s važećom doktorskom licencom. Njeno se ime uglavnom pojavljuje u kontekstu tvrdnji o prisustvu grafenovog oksida u vakcinama (1, 2). Raskrinkavanje je u više navrata analiziralo tvrdnje koje se pripisuju ovoj osobi i potvrdilo da se radi o pseudonaučnim tvrdnjama i lažnim vijestima (1, 2).
Fotografije za koje se na Facebooku tvrdi da dokazuju prisustvo grafenovog oksida i “nanotehnologije” u vakcini protiv rotavirusa ne pružaju detalje koji bi potvrdili šta se tačno na njima vidi. Nejasno je i kojom su metodom dobijene. Na osnovu opisa objava, može se zaključiti da bi trebale prikazivati mikroskopsku analizu kapi vakcine protiv rotavirusa i prisustvo elemenata poput grafenovog oksida. Međutim, nisu pruženi nikakvi podaci o tehnici, metodama, mjestu i uslovima analize i slično, odnosno nikakvi podaci koje imaju prava naučna istraživanja.
Slične tvrdnje da je “doktorica Liliana Zelada” dokazala prisustvo grafenovog oksida u vakcinama ranije su analizirali fact-checking portali kao što je AFP, koji su utvrdili da tip mikroskopa prikazan na snimcima uz te tvrdnje uopće nema mogućnost detekcije nanomaterijala poput grafenovog oksida.
Rotavirus najčešće uzrokuje infekcije probavnog sistema kod beba i male djece, a može izazvati proljev, povraćanje, temperaturu i dehidraciju. Oralne vakcine protiv rotavirusa, poput Rotarixa i RotaTeqa, daju se obično djeci zbog toga. Na stranici bolnice Children’s Hospital of Philadelphia objašnjeno je da vakcine protiv rotavirusa sadrže oslabljene (atenuirane) sojeve rotavirusa i pomoćne sastojke potrebne za stabilnost vakcine. Ove oralne vakcine primaju se dobrovoljno i nalaze se na listi registrovanih lijekova u BiH. Daju se u formi oralne suspenzije dojenčadi od 6. do 24. sedmice života.
Sastav vakcina naveden je u dokumentaciji, koju odobravaju regulatorne institucije, a te su informacije također dostupne.
S obzirom na navedene činjenice, prvu objavu tvrdnje da slike iz analiziranih objava prikazuju grafenov oksid i “nanotehnologiju” u vakcini protiv rotavirusa ocjenjujemo kao lažnu vijest i pseudonauku. Druge objave ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti i pseudonauku.
(Raskrinkavanje.ba)