Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebooku je 26. jula 2026. godine podijeljena objava u kojoj su artemisinin i albendazol opisani kao “terapija” protiv leukemije. Ovo je maligno oboljenje u objavi opisano kao “većinom virusna” bolest, uz implikacije da je izaziva Epstein-Barrov virus (EBV).
Foto: Screenshot/Facebook
Tvrdnje da su artemisinin i albendazol učinkoviti protiv leukemije objavljene su istog dana u formi slike na još jednom Facebook nalogu. Ove objave imale su veliki broj “lajkova”, a zajedno su podijeljene skoro 70 puta.
Šta su činjenice?
Osoba iza dva Facebook naloga na kojima su objavljene tvrdnje o učinkovitosti artemisinina i albendazola protiv leukemije često preporučuje pratiocima različite “protokole” za liječenje niza medicinskih stanja – od psorijaze do navodnog “oštećenja izazvanog RNK vakcinama” (1, 2, 3). Dio ovih “protokola” često je i ivermektin.
Jedan od ovih naloga ima 35.000 pratitelja/ki i na njemu nema drugih detalja o vlasniku naloga osim da živi u Beogradu. Drugi ima 13.000 pratitelja/ki.
Leukemija je oblik raka krvi kod kojeg koštana srž (spužvasto tkivo unutar kostiju gdje se stvaraju krvne ćelije) proizvodi obično bijele krvne ćelije koje ne funkcionišu ispravno. Ove abnormalne ćelije, kako je objašnjeno na stranici Univerzitetske bolnice u Cambridgeu, mogu se prebrzo proizvoditi, ne sazrijevati u krvne ćelije koje pravilno funkcionišu ili se nagomilati i spriječiti normalnu proizvodnju krvnih ćelija (uključujući crvene krvne ćelije i trombocite) u koštanoj srži.
S obzirom na vrstu zahvaćenih bijelih krvnih ćelija i brzinu napretka bolesti, kako navodi ovaj izvor, leukemije su grupisane u četiri glavne vrste: akutna limfoblastna leukemija (brzorastuća leukemija koja nastaje iz ranih nezrelih limfoidnih ćelija), akutna mijeloidna leukemija (brzorastuća leukemija koja zahvata mijeloidnu liniju, granulocite/monocite u koštanoj srži), hronična limfocitna leukemija (sporije rastuća leukemija koja nastaje iz limfoidnih ćelija) i hronična mijeloidna leukemija (sporije rastuća leukemija koja pogađa mijeloidna bijela krvna zrnca). Postoje i druge, manje uobičajene vrste leukemija.
Na stranici Zaklade “Ana Rukavina” objavljen je tekst s informacijama o ovoj bolesti i liječenju. Tekst je napisao Mirando Mrsić, dr. med. specijalist internist, hematolog i medicinski direktor Zaklade. U tekstu se navodi da je uzrok leukemije nepoznat, ali je uvijek povezan s oštećenjem DNK.
Još uvijek nije poznato što uzrokuje promjene u DNK, ali je poznato da primjena citostatika ili nekih kemikalija može uzrokovati razvoj leukemije.
Rizični čimbenici
Rizik nastanka leukemije raste s dobi, osim u akutne limfocitne leukemije gdje se bilježi najveća učestalost u dječjoj dobi. Drugi rizični čimbenici su: primjena kemoterapije, izlaganje određenim kemikalijama ili zračenju, razvoj oštećenja koštane srži – mijelodisplazija (raniji naziv preleukemija), neke genetske bolesti kao što je npr. Downov sindrom.
Iako rijetko, neke virusne infekcije povezane su s leukemijom. Kako se navodi na stranici dobrotvorne organizacije posvećene borbi protiv raka krvi “Blood Cancer Unit”, virus HTLV-1 povezan je sa specifičnom vrstom leukemije koja se naziva leukemija T-ćelija odraslih. Mali broj ljudi koji nose virus HTLV-1 tokom života razvije bolest leukemija/limfom T-ćelija kod odraslih (ATLL). ATLL se dijeli na više vrsta. ATLL limfomskog tipa je najčešći tip (abnormalne bijele krvne ćelije su u limfnom sistemu, ali ne i u krvi). Kod akutnog (leukemijskog) ATLL-a, abnormalne bijele krvne ćelije su u krvi i limfnom sistemu. Leukemija/limfom T-ćelija kod odraslih je jako rijetka bolest u Evropi i Americi, dok je češća u regijama kao što su Japan, Karipski bazen, Južna Amerika ili Afrika (1, 2).
Dakle, nije tačno da je leukemija virusna bolest ili da većinu leukemija izazivaju virusi.
U viralnoj se objavi implicira i da leukemiju izaziva Epstein-Barrov virus (EBV). Ovaj je virus vrlo čest i ponekad uzrokuje mononukleozu. Riječ je o bolesti koja pogađa krvne ćelije nazvane B limfociti i koju karakteriše vrućica, upala ždrijela (faringitis), povećani limfni čvorovi (limfadenopatija) i umor. Ponekad su zahvaćeni jetra i slezena.
Ovaj virus povezan je s većim rizikom od nekih vrsta raka. Međutim, leukemija nije jedan od njih. U članku portala koji se bavi temama medicine i zdravlja Healtline navodi se da “ne postoji poznata veza između EBV-a i leukemije”, ali postoji veza između EBV-a i nekoliko vrsta limfoma i raka: Hodgkinove bolesti (Hodgkinov limfom), Burkittovog limfoma te raka nazofarinksa. Ovaj izvor dodaje i da nije sasvim jasno zašto EBV povećava rizik od ovih vrsta raka kod nekih ljudi.
U članku portala Medical News Today, koji se takođe bavi temama iz oblasti zdravlja i medicine, navodi se da Epstein-Barrov virus ne uzrokuje leukemiju, ali naučnici istražuju igra li ulogu u napredovanju bolesti.
Termini “leukemija” i “limfom” odnose se na različite oblike karcinoma krvi koji nastaju u različitim dijelovima organizma i razvijaju se na različite načine.
Artemisinin i albendazol – bez čvrstih dokaza o efikasnosti
Artemisinin i albendazol se u analiziranim objavama na Facebooku promovišu kao “terapija” protiv leukemije. Artemisinin je jedinjenje koje se dobija iz biljke slatki pelin (Artemisia annua). Ova biljka potječe iz Azije. Postoji nekoliko derivata artemisinina, uključujući artesunat i artemeter, koji se koriste u liječenju malarije. Za artemisinin se često u krugovima “prirodne medicine” tvrdi da je efikasan u liječenju raka. Raskrinkavanje se ovim tvrdnjama bavilo u analizi iz decembra 2023. godine.
Iako postoje istraživanja s obećavajućim rezultatima kod različitih tipova raka – neka se odnose konkretno na leukemiju (1, 2, 3) – artemisinin nije lijek protiv raka. U članku Healthlinea iz 2018. godine navodi se da je učinak artemisinina na ćelije raka proučavan, ali klinička ispitivanja i istraživanja na ljudima su ograničena:
“Iako je bilo priča o uspjehu s ovim tretmanom, istraživanje artemisinina još uvijek je eksperimentalno, s ograničenim podacima i bez velikih kliničkih ispitivanja na ljudima”.
U članku koji je 2019. godine objavio portal Medical News Today navodi se kako istraživanja pokazuju da bi spoj mogao inhibirati rast tumora i metastaza, ali se napominje da su ona obično imala male uzorke ili koristila životinjske modele umjesto ljudi.
Nijedno snažno kliničko ispitivanje na ljudima ne sugeriše da se te koristi odnose i na nas. Utvrđivanje stvarnih učinaka spoja kod ljudi zahtijevat će daljnja istraživanja.
Ovaj izvor navodi i da ljudi ne bi trebali pokušavati samostalno uzimati artemisinin kao oblik liječenja raka.
Mogu postojati kontraindikacije, interakcije i dugoročne opasnosti koje niko ne može predvidjeti.
Nedostatak istraživanja takođe znači da naučnici, na primjer, ne znaju koja bi bila sigurna doza ovog tretmana artemisininom.
Studije o učincima biljke Artemisia annua za stanja osim malarije su ograničene, navodi se na stranici centra za karcinom ”Memorial Sloan Kettering Cancer Center”. U sažetku koji je posljednji put ažuriran u aprilu 2026. godine navedeno je da su potrebna dalja istraživanja kako bi se utvrdili uslovi pod kojima spojevi dobijeni iz biljke mogu biti sigurni i učinkoviti.
Albendazol je antiparazitski lijek koji se koristi za liječenje neurocisticerkoze, infekcije nervnog sistema uzrokovane svinjskim pantljičarama. Koristi se i za liječenje cistične hidatidne bolesti jetre, pluća i peritoneuma, infekcije uzrokovane psećim pantljičarama. I u slučaju albendazola postoje istraživanja o njegovoj potencijalnoj upotrebi u tretmanima karcinoma, od kojih se neka tiču konkretno i leukemije, ali nije riječ o lijeku čija su efikasnost i bezbjednost dokazane u kvalitetnim kliničkim istraživanjima (1, 2, 3, 4, 6).
AFP Fact Check se u analizi iz 2023. bavio tvrdnjama da jedan drugi antiparazitik, fenbendazol, liječi rak kod ljudi. U analizi se navodi da neki radovi sugerišu da antihelmintici mogu imati antikancerogene efekte, ali i da dokazi još uvijek nisu konačni. Sheila Singh, direktorica Centra za otkrića u istraživanju raka na Univerzitetu McMaster, rekla je za ovu platformu sljedeće:
“Neki od mehanizama koji pokreću parazite aktivni su i u ćelijama raka”, rekla je Singh, što antiparazitike čini mogućim tretmanom protiv raka, ali put od pretkliničkih dokaza do dokazanog tretmana može potrajati i do 25 godina.
Varijacije albendazola i mebendazola započele su klinička ispitivanja, ali još uvijek nije dokazano da su efikasne.
“Lijek je eksperimentalan sve vrijeme. Od laboratorije, od pretkliničkih modela pa sve do kraja – taj lijek još uvijek nije dokazan”, rekla je Singh.
Slično se navodi na Instagram stranici "Aprendiendo sobre el Cáncer" (Učenje o raku,) koju vodi onkolog iz Perua Juan Carlos Samamé Pérez-Vargas (poznat i kao dr. JC Samamé PV).
Kako je objašnjeno na stranici Univerzitetske bolnice u Cambridgeu, liječenje leukemije može uključivati hemoterapiju, ciljanu terapiju, imunoterapiju, transplantaciju matičnih ćelija ili koštane srži, CAR-T ćelijsku terapiju, radioterapiju i aktivno praćenje. Kako navodi ovaj izvor, tretman zavisi od nekoliko faktora: specifične vrste leukemije, stadija i progresije bolesti, genetskih i molekularnih karakteristika leukemičnih ćelija, dobi oboljelog i opšteg zdravstvenog stanja. Ponekad najbolje šanse za dugoročno izlječenje daje kombinacija različitih tretmana.
Shodno navedenom, prva objava tvrdnje da je leukemija “većinom virusna” bolest dobija ocjenu lažna vijest. Leukemija je vrsta raka. Istu ocjenu dobija tvrdnja da ovu bolest izaziva Epstein-Barrov virus (EBV). Druge objave dobijaju ocjenu prenošenje lažnih vijesti. Tvrdnju da su artemisinin i albendazol “efikasna terapija” protiv leukemije, koja se naslanja na tvrdnju o “virusnoj” bolesti, ocjenjujemo kao pseudonauku.
(Raskrinkavanje.ba)