Foto: Julian Nyča
Na portalu javnog servisa RTRS je 15. jula 2026 godine objavljen članak u kojemm je sumiran prilog iz centralne informativne emisije tog dana o budućnosti Međunarodnog krivičnog suda u Haagu (MKS). Ovaj sud upoređen je s Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju.
Foto: Screenshot
Povod za članak jeste zagovaranje američkog državnog sekretara Marca Rubija protiv Međunarodnog krivičnog suda, koji je predstavljen kao prijetnja političkom i pravnom poretku u Americi. U članku se ističe da su za zvaničnike Republike Srpske potezi američkih zvaničnika potvrda onoga što govore već tri decenije. Istaknuti su i “kontroverzni slučajevi” koji se vezuju za ovaj sud, poput podizanja optužnice protiv ruskog predsjednika Vladimira Putina i protiv izraelskog lidera Benjamina Netanyahua.
Sagovornik RTRS-a bio je advokat Goran Petronijević, koji je rekao da je Međunarodni krivični sud selektivno procesuirao zločine i da su pred njim uglavnom vođeni postupci za događaje u Africi, dok “zločini” NATO-a u BiH i Srbiji “nisu došli na dnevni red”.
- Odmah nakon osnivanja taj sud je u narednih desetak, dvanaest godina imao nekih svega sedam slučajeva koji su bili vezani za događaje u Africi, a u isto to vrijeme NATO i još mnogi faktori su širom svijeta činili strahovite zločine koji nikada nisu došli na dnevni red da se procesuiraju. Počev od onoga šta se događalo 1994-1995. godine na teritoriji BiH protiv srpskog naroda, zatim 1999. bombardovanje ovdje - navodi advokat Goran Petronijević.
U članku se navodi da je Međunarodni krivični sud osnovan po modelu nekadašnjeg Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ).
Međunarodni krivični sud osnovan je po modelu nekadašnjeg tribunala za bivšu Јugoslaviju. Princip rada gotovo isti. Da se podlijegalo pritiscima određenih političkih centara moći, a presude bile ispolitizovane, godinama ukazuju zvaničnici Republike Srpske.
Citirani su Milorad Dodik i Savo Minić, koji su podržali poteze američke administracije prema Međunarodnim krivičnom sudu, uz navode da ni Haški tribunal nije primjenjivao jednake standarde prema svim narodima. Naveli su da je Tribunal bio politički motivisan te izrazili očekivanje kako bi slična sudbina mogla zadesiti i Međunarodni krivični sud u Haagu.
Šta su činjenice?
U članku RTRS-a pokušava se uspostaviti kontinuitet između MKSJ-a i MKS-a tvrdnjom da je “Međunarodni krivični sud osnovan po modelu nekadašnjeg tribunala za bivšu Jugoslaviju” te da je “princip rada gotovo isti”. Na taj su način dugogodišnje kritike koje politički zvaničnici iz Republike Srpske i Srbije upućuju MKSJ-u produžene na MKS, sugerišući da je riječ o instituciji koja dijeli slične ili iste percipirane nedostatke. Među tim kritikama najčešće se ističu tvrdnje da je Tribunal nesrazmjerno procesuirao Srbe u odnosu na pripadnike drugih naroda, da je bio podložan političkom uticaju međunarodnih centara moći te da su njegove presude bile politički motivisane. U kontekstu MKS-a, spočitava se zanemarivanje zločina koje je navodno počinio NATO savez, dok se istovremeno izdaju nalozi za hapšenje šefova država Rusije i Izraela.
Iako su iskustva privremenih međunarodnih tribunala, uspostavljenih nakon Drugog svjetskog rata, kao i za zločine počinjene u bivšoj Jugoslaviji i Ruandi, doprinijela razvoju ideje o osnivanju stalnog međunarodnog krivičnog suda, MKSJ i MKS razlikuju se po institucionalnom trajanju, nadležnostima i načinu osnivanja. Zbog toga se njihove uloge i način funkcionisanja ne mogu poistovjećivati u svakom aspektu.
Osnivanje i nadležnosti
Oba suda procesuiraju međunarodne zločine i koriste određene slične procesne institute, ali riječ je o institucijama različitog pravnog karaktera. MKSJ je bio privremeni, ad hoc tribunal, koji je Rezolucijom 827 1993. godine osnovalo Vijeće sigurnosti UN-a, s vremenski i teritorijalno ograničenom nadležnošću. S druge strane, MKS je stalni međunarodni sud osnovan Rimskim statutom iz 2002. godine, čiju nadležnost države prihvataju pristupanjem tom međunarodnom ugovoru ili, u posebnim okolnostima, odlukom Vijeća sigurnosti. Tvrdnja da je riječ o “gotovo istom principu rada” zanemaruje upravo ono što ih pravno razlikuje.
Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju zatvoren je 31. decembra 2017. godine, a predmeti koji su se vodili pred ovim sudom prešli su u nadležnost Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove (MRMKS). Osim toga, MKSJ (i kasnije MRMKS) je bio tijelo Ujedinjenih nacija. Međunarodni krivični sud, iako sarađuje s UN-om, zasebna je međunarodna organizacija.
Bosna i Hercegovina je, za razliku od Sjedinjenih Američkih Država, članica Rimskog statuta, čime prihvata nadležnost Međunarodnog krivičnog suda za procesuiranje najtežih međunarodnih zločina. Jedan od razloga protivljenja američke administracije Međunarodnom krivičnom sudu jeste činjenica da Sud teoretski može ostvarivati nadležnost i nad državljanima zemalja koje nisu članice Rimskog statuta, uključujući američke državljane, ukoliko su osumnjičeni za međunarodne zločine počinjene na teritoriji države članice Rimskog statuta ili u drugim slučajevima predviđenim Statutom.
Pristrasni sudovi?
Kritike koje se godinama iz Srbije i Republike Srpske upućuju Tribunalu za bivšu Jugoslaviju, uključujući optužbe za navodnu antisrpsku pristrasnost, političke presude i selektivnu pravdu, gotovo neprimjetno se prenose i na Međunarodni krivični sud, bez argumentacije da su iste primjedbe primjenjive i na taj sud. Čitateljima/kama se sugeriše da, ako je jedan sud bio politički instrument centara moći, onda je i drugi takav, jer je navodno nastao “po istom modelu”.
RTRS je među sagovornike uvrstio samo one koji svojim stavovima zastupaju jednu, kritičku stranu u odnosu prema međunarodnim krivičnim sudovima. Jedan od njih je i Goran Petronijević, srbijanski advokat i bivši sudija, poznat po zastupanju optuženih za ratne zločine pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju, uključujući Radovana Karadžića i Veselina Šljivančanina. Bio je potpredsjednik pokreta “Za Srbiju”, predstavljao se kao “lični biograf Ratka Mladića” i “ekspert za dešavanja u Srebrenici”, a učestvovao je i kao posmatrač na ruskim izborima u okupiranim dijelovima Ukrajine.
Kao netačne ili manipulativne, Raskrinkavanje je ocijenilo više Petronijevićevih tvrdnji. Među njima su tvrdnja da su Srbija i Hrvatska garanti Dejtonskog mirovnog sporazuma, iako su one zapravo njegove strane potpisnice; tvrdnja da je Rusija osporila imenovanje Christiana Schmidta zbog njegove navodne povezanosti s neonacizmom, iako je zvanični razlog bio izostanak konsenzusa u Upravnom odboru PIC-a i nepostojanje potvrde Vijeća sigurnosti UN-a, te tvrdnja da su Sjedinjene Američke Države dovele u pitanje legitimitet Christiana Schmidta, iako takva poruka nije upućena na sjednici Vijeća sigurnosti UN-a.
Petronijević je u izjavama za RTRS govorio o izostanku angažmana Međunarodnog krivičnog suda na procesuiranju “strahovitih zločina”, među koje je smjestio kampanje zračnih udara koje je NATO proveo u BiH i tadašnjoj SR Jugoslaviji devedesetih godina.
NATO u BiH
Prvi borbeni angažman u historiji NATO saveza izveden je 28. februara 1994. godine, kada su, u okviru operacije “Deny Flight” i na osnovu mandata Vijeća sigurnosti UN-a za provođenje zone zabrane letenja iznad Bosne i Hercegovine, NATO avioni oborili četiri aviona Vojske Republike Srpske (VRS) koji su izvodili borbene operacije u srednjoj Bosni. NATO je tokom 1994. i 1995. godine, na zahtjev UNPROFOR-a i u skladu s ovlaštenjima Vijeća sigurnosti UN-a, izvodio ograničene zračne udare na vojne ciljeve VRS-a s ciljem zaštite zaštićenih zona UN-a i podrške mirovnim snagama na terenu. Najveća NATO zračna kampanja u BiH, operacija “Deliberate Force” (Namjerna sila), provedena je od augusta do septembra 1995. godine nakon drugog masakra na sarajevskoj pijaci Markale, s ciljem smanjenja vojne sposobnosti VRS-a i prisiljavanja srpske strane na prekid napada na Sarajevo i druge zaštićene zone UN-a. Operacija je doprinijela stvaranju uslova za mirovne pregovore koji su okončani Dejtonskim mirovnim sporazumom. Za razliku od intervencije NATO-a u BiH, NATO kampanja zračnih udara u SR Jugoslaviji 1999. godine izvedena je bez izričitog mandata Vijeća sigurnosti UN-a, što i danas predstavlja predmet rasprava o legitimnosti te akcije.
Međutim, Petronijević je izostavio činjenicu da MKS nije nadležan za ove događaje, jer je osnovan tek 2002. godine i nadležan je za krivična djela počinjena nakon 1. jula te godine.
Za zločine počinjene tokom ratova na prostoru bivše Jugoslavije bili su nadležni Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju i domaći sudovi. Takvim povezivanjem nepovezanih slučajeva stvara se pogrešan utisak da je riječ o istom sudu i istom pravnom okviru, čime se izjednačavaju razlike u nadležnostima dviju potpuno različitih međunarodnih pravosudnih institucija.
Shodno navedenom, tvrdnje da je Međunarodni krivični sud osnovan po modelu Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju, da im je princip rada isti te da navodni nedostaci u radu jednog suda automatski impliciraju nedostatke u radu drugog ocjenjujemo kao pristrasno izvještavanje. Oba se suda bave procesuiranjem najtežih međunarodnih krivičnih djela, no njihovi pravni temelji, način osnivanja, teritorijalna i vremenska nadležnost, kao i priroda njihovih mandata, nisu isti. Tvrdnje o pristrasnosti oba suda zasnivaju se prvenstveno na političkim interpretacijama, a ne na pravnim činjenicama.
Tvrdnju da se Međunarodni krivični sud nije bavio NATO kampanjama u BiH i SR Jugoslaviji ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Ovim se implicira da je Sud pristrasan jer se nije bavio ovim slučajevima, ali činjenica je da Sud ima nadležnost za slučajeve koji nisu stariji od 1. jula 2002. godine.
(Raskrinkavanje.ba)