Foto: Flickr
Na portalu RT, regionalnoj ispostavi ruskog državnog medija ranije poznatog kao Russia Today, objavljen je 30.6.2025. godine članak autora Branka Žujovića pod naslovom “Manje politike, više istorije: Slučaj Nanđinga i kakve veze ima sa Srebrenicom”. Autor je u članku povukao paralele između masakra koje su japanske snage počinile 1937. i 1938. godine u kineskom gradu Nanjingu i genocida u Srebrenici iz 1995. godine. Pozivajući se na rad francuskog akademika Jeana Louisa Margolina, autor navodi da zločini u Nanjingu nisu okvalifikovani kao genocid jer nije dokazana genocidna namjera japanskih snaga. Kaže da je japanska vojska sistemski ubijala muškarce - vojne zarobljenike i mlade ljude, i da je neorganizovano i “stihijski” ubijala i zlostavljala civilno stanovništvo, što navodi na zaključak da im cilj nije bilo sistemsko uništenje naroda.
Autor navodi da je Margolinovo istraživanje važno u kontekstu Srebrenice, a kvalifikaciju genocida počinjenog nakon pada enklave odbacuje kao “političku”.
U vreme kada se težak zločin, koji su srpske snage nesumnjivo počinile u Srebrenici pre 30 godina, politički instrumentalizuje i opet politički, a ne naučno, određuje kao genocid, isključivo radi održavanje negativnih tenzija na Balkanu i onemogućavanja Srba i današnjih Bošnjaka da pronađu bilo kakav zajednički jezik, a ne radi utvrđivanja objektivne naučne istine, naučni rad akademika Margolina, izvesno, predstavlja značajan orijentir i putokaz, ali to više nije pitanje za novinare i srpsku publicistiku, već za srpsku državu i njene institucije.
Dominantan broj ubijenih u Nanđingu bili su muškarci, odnosno mladi ljudi iz tog grada, koji su jednostavno bili pridodati ostalim vojnim zarobljenicima.
U presudi generalu Radislavu Krstiću, podsetimo, piše da je u Srebrenici počinjen zločin genocida, jer su ubijeni pripadnici muškog dela bošnjačkog stanovništva, kao i uništavanje te zajednice kao takve u određenom delu. Pri tom su ubijeni civili i zarobljenici – muškarci i mladići – koji su nakon pada zaštićene zone Srebrenice u julu 1995. sistematski likvidirani.
Članak su prenijeli portali Iskra i Kompas. Zapravo je u pitanju novija verzija članka istog autora koja je objavljena na RT u maju 2024. godine, pod nazivom “Lekcija Nankinga”. U njemu se također govori o Margolinovom istraživanju i porede se Srebrenica i Nanjing, ali uz tvrdnju da je genocidom u Srebrenici netačno nazvano “strijeljanje 3.000 zarobljenika”.
Zločini u Nanjingu
Masakr u Nanjingu odvijao se od polovine decembra 1937. do kraja januara 1938. godine, za vrijeme Drugog kinesko-japanskog rata. Ovaj zločin protiv čovječnosti počinila je Japanska imperijalna vojska nad civilima i vojnicima koji su se predali u kineskom gradu Nanjing. Masakr je započeo 13.12.1937. godine kada su japanske snage zauzele grad po naredbi generala Matsuia Iwanea. U narednim sedmicama, japanski vojnici počinili su masovna ubistva i desetine hiljada silovanja, zbog čega se ovaj događaj naziva i “silovanje Nanjinga”. Broj žrtava bio je predmet debate decenijama, a danas se procjenjuje da je u masakru ubijeno između 100.000 i 300.000 ljudi. Japanske snage su uništile Nanjing i zapalile većinu okolnih gradova i sela.
Po završetku Drugog svjetskog rata, Međunarodni vojni tribunal za Daleki istok sudio je Matsuiu i poručniku Taniju Hisaou, koji je učestvovao u masakru. Obojica su osuđeni na smrt i smaknuti.
U Japanu se ovaj zločin i danas minimizira, opravdava ili, u ekstremnijim desničarskim krugovima, u potpunosti negira.
Karakterizacija zločina u Nanjingu je kompleksna tema. Masakr se odvio deset godina prije nego je donesena Konvencija Ujedinjenih naroda o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida 1948. godine, a suđenja su se odvila 1947. godine. Optuženima je pred Međunarodnim vojnim tribunalom za Daleki istok, azijskom pandanu nirnberškog tribunala, suđeno za zločine protiv mira, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti. Matsui je osuđen i za zločine protiv mira i ratne zločine. Na suđenjima se razmatralo preko 4.000 dokaza, kao i svjedočenja preko 400 ljudi (link). U Kini je 1946. godine također kreiran Tribunal za ratne zločine u Nanjingu.
Optuženim nacistima u nirnberškim suđenjima također se sudilo za ratne zločine, zločine protiv čovječnosti i zločine protiv mira, a ne za genocid, jer zločin genocida još uvijek nije bio definisan međunarodnim zakonom. Termin “genocid” skovan je 1942. godine da opiše zločine počinjene s ciljem uništenja rasne, etničke, vjerske ili nacionalne grupe djelimično ili u cijelosti, i počeo se koristiti u pravu, akademskim istraživanjima i javnom diskursu u godinama nakon Drugog svjetskog rata.
Nakon rata i svih dokaza prezentovanih na nirnberškim suđenjima, postignut je konsenzus da holokaust nesumnjivo predstavlja genocid na Jevrejima. Masakr u Nanjingu, pak, predmet je debate.
Naime, nakon što su ’40-ih i ‘50-ih sprovedena inicijalna istraživanja i skupljanja dokaza, uglavnom fokusirana na državne i sudske dokumente, ovaj zločin je na određen način “zaboravljen” u očima svjetske javnosti i akademskim krugovima, a u Japanu je posrijedi bilo negiranje, historijski revizionizam i osporavanje Međunarodnog vojnog tribunala za Daleki istok (1, 2). Tek ‘70-ih godina nastavlja se podrobno akademsko istraživanja masakra u Nanjingu, kako u Japanu i Kini, tako i u drugim dijelovima svijeta. Mnogi dokazi su, tako, prvi put otkriveni decenijama kasnije, a neki su otkriveni tek 2024. godine.
Kada se danas govori o ovom zločinu, uglavnom se koristi izraz masakr ili “silovanje Nanjinga”.
Neki akademici, kao što je američki sociolog Bradley Campbell, opisuju masakr kao genocid, dok drugi, kao što je u članku RT-a citirani francuski historičar Jean-Louis Margolin, smatraju da zločin ne može biti okvalifikovan kao genocid. Margolin u svom radu “Japanski zločini u Nanjingu 1937 - 1938 - Reevaluacija” iznosi zaključak da masakr u ovom kineskom gradu nije bio ishod genocidne politike, ali nije bio ni neplanirani nasilni ispad japanske vojske. Neke grupe ljudi, kao što su vojni zarobljenici i mlađi muškarci, ubijeni su planirano i sistemski, dok su druge, kao što su žene i djeca, ubijeni neplanirano, tvrdi Margolin i zaključuje da nije postojala genocidna namjera.
U svakom slučaju, sudska presuda u kojoj se masakr u Nanjingu karakteriše kao genocid ne postoji, a tumačenja događaja danas variraju. Da li bi ishod bio drugačiji da su se inicijalna suđenja odvijala nakon donošenja UN-ove konvencije o genocidu i da je istraživačima i pravnicima u to vrijeme bila dostupna današanja tehnologija i forenzika, ostat će nepoznato.
Genocid u Srebrenici
U julu 1995. godine, za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini, ubijeno je preko 8.000 osoba bošnjačke nacionalnosti, uglavnom muškaraca i dječaka, nakon što je Vojska Republike Srpske (VRS) preuzela kontrolu nad Srebrenicom. Ovi zločini su okarakterisani kao genocid u presudama koje su donijeli Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju, Međunarodni sud pravde i Sud Bosne i Hercegovine.
Naime, kako se navodi u publikaciji Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove UN-a pod nazivom “Hronologija jednog genocida”, Vojska Republike Srpske preuzela je kontrolu nad Srebrenicom, koja je ranije proglašena sigurnom zonom UN-a, 11.7.1995. godine u sklopu operacije kodnog imena “Krivaja 95”. Izvršenje ove operacije naredio je tadašnji predsjednik Republike Srpske Radovan Karadžić, a ona je bila dio šireg plana za eliminaciju bošnjačkog stanovništva iz enklava Žepa i Srebrenica, zabilježenog u dokumentu “Direktiva 7”.
Nakon što je VRS ušla u grad, hiljade stanovnika/ca Srebrenice potražilo je utočište u UN-ovoj bazi u Potočarima. VRS je preuzela kontrolu već 12. jula i počela odvajati muškarce od žena i djeca. Žene i djeca su protjerani u Kladanj, koji je bio pod kontrolom Armije Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH). Kada je grad pao, između 10 i 15 hiljada vojno sposobnih muškaraca, civila i pripadnika ARBiH, nisu željeli otići u Potočare u strahu da će biti ubijeni. Umjesto toga, formirali su oko 10 kilometara dugu kolonu i pokušali se probiti kroz šume do Tuzle, koje je također bila pod kontrolom ARBiH. Pripadnici/e VRS-a zarobile su hiljade ovih muškaraca te su ih, zajedno sa muškarcima i dječacima odvojenim u Potočarima, pogubili. Masovne egzekucije trajale su od 13. jula do početka augusta 1995. godine, a u narednim mjesecima je Vojska Republike Srpske u saradnji sa lokalnim vlastima započela iskopavanje tijela iz prvobitnih masovnih grobnica i njihovo premještanje u sekundarne masovne grobnice, u pokušaju da prikriju zločine (link).
U dokumentima Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju jasno je objašnjeno zbog čega je ovaj zločin okvalifikovan kao genocid. Raskrinkavanje je o tome pisalo u našoj analizi o činjenicama o genocidu u Srebrenici ovdje:
Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ustanovio je, van razumne sumnje, da je Vojska Republike Srpske u julu 1995. godine ubila između 7 i 8.000 bošnjačkih muškaraca i dječaka, da je većina njih ubijena u masovnim egzekucijama, da se ubistva nisu desila impulsivno, već da su bila rezultat isplanirane i koordinisane operacije, te da su ona bila čin genocida. Sud je zločin okvalifikovao kao genocid na osnovu dokaza koji jasno pokazuju da je VRS sistematično pogubila hiljade muškaraca i prisilno premjestila oko 25.000 ljudi, znajući da će to dovesti do nestanka bošnjačke populacije s područja Srebrenice. Namjera da se bošnjačko stanovništvo u Srebrenici uništi, prema mišljenju Suda, ogledala se i u činjenici da su uništeni bošnjački domovi i centralna džamija. Sud, je dakle, na osnovu dokaza zaključio da je VRS ubila vojno sposobne muškarce s namjerom da uništi zajednicu Bošnjaka u Srebrenici.
Iako se u članku RT-a tvrdi da je određivanje zločina u Srebrenici “političko”, a ne naučno, ove presude donesene su na osnovu mnogobrojnih prezentovanih dokaza, a ne proizvoljno. U članku BIRN-a objavljenom 29. jula 2021. godine objašnjeno je:
U jednoj od najvećih presuda, kojom su osuđeni članovi Glavnog štaba VRS-a, Drinskog korpusa, Zvorničke brigade i MUP-a RS-a u predmetu “Popović i ostali”, saslušano je ili su na drugi način uvedeni iskazi 315 svjedoka te je predočeno više od 5.300 materijalnih dokaza.
Više od 180 svjedoka je saslušano tokom suđenja Zdravku Tolimiru, bivšem komandantu za obavještajno-bezbjednosne poslove Glavnog štaba VRS-a koji je zbog genocida osuđen na doživotnu kaznu zatvora, te je predočeno oko 3.500 materijalnih dokaza.
Sudski postupci u Haagu su u prosjeku trajali po četiri godine, sa izuzetkom Karadžića i Mladića, koji su u konačnici, osim za genocid, osuđeni i za druge zločine počinjene u ostalim gradovima i općinama u BiH.
Tokom svog obraćanja na godišnjicu genocida 11. jula ove godine, predsjednik Međunarodnog mehanizma za krivične sudove (MMKS) Theodor Meron je kazao da su činjenice utvrđene u Haagu “toliko blizu pojmu naučno utvrđenog stanja koliko je to ljudski moguće”.
“Svaki zaključak je donesen van razumne sumnje a donijeli su ga iskusni pravnici sa svih strana svijeta. Poslije nedavnog izricanja drugostepene presude u predmetu ‘Mladić’, genocid u Srebrenici sada je kao takav potvrdilo čak 34 sudija iz 29 zemalja na pet različitih kontinenata”, rekao je Meron, koji je naglasio kako su činjenice mukotrpno istraživane, rigorozno provjeravane te potvrđene u brojnim predmetima u kojima se došlo do zaključka da se u Srebrenici desio genocid, “što je zaključak do kojeg je došao i Međunarodni sud pravde”.
Masakr u Nanjingu je bez sumnje stravičan zločin sa početka 20. vijeka o kojem debate traju do danas. Činjenice o tome šta se dešavalo u Srebrenici u julu 1995. godine temeljito su utvrđene na sudu i, kako je gore objašnjeno, zaključak da su zločini počinjeni nakon pada enklave bili čin genocida nad bošnjačkim stanovništvom u Srebrenici donijeli su pravnici iz cijelog svijeta, na više međunarodnih sudova.
Iako postoje određene historijske sličnosti između ova dva zločina, riječ je o dva različita događaja u različitim historijskim okolnostima i na različitim krajevima svijeta. Zaključci iz jednog istraživanja o jednom od ovih zločina ne mogu se “preslikati” na činjenice o drugom zločinu. Korištenje zaključaka iz istraživanja o masakru u Nanjingu za negiranje genocida u Srebrenici je manipulativno.
U članku RT-a genocid se negira suptilno, kroz izbjegavanje upotrebe adekvatnog termina i tvrdnje o navodnim “političkim” upotrebama. Suptilno ili implicitno negiranje genocida u Srebrenici je relativno česta pojava u mnogim medijima, o čemu je Raskrinkavanje već pisalo u analizi ovdje. Načini negiranja genocida, kao i kako ih prepoznati, opisani su u publikaciji Memorijalnog centra Srebrenica pod nazivom Smjernice za tačno izvještavanje i govorenje o genocidu u Srebrenici, objavljenoj u junu 2025. godine.
Shodno činjenicama, negiranje genocida u Srebrenici tvrdnjom da je ova kvalifikacija počinjenih zločina “politička” a ne “naučna” ocjenjujemo kao lažnu vijest. Sva prenošenja ove tvrdnje ocjenjujemo kao prenošenje lažnih vijesti. Tvrdnju da strijeljanje 3.000 zarobljenika u Srebrenici netačno proglašeno genocidom ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
(Raskrinkavanje.ba)