Foto: Raskrinkavanje.ba
Uoči obilježavanja 31. godišnjice genocida u Srebrenici, na portalu Informer je 8. jula 2026. godine objavljen članak o izvještavanju medija povodom ovog događaja, kao i o reakcijama nekih javnih ličnosti.
Bosanski muslimani i njihovi mediji nastavili su sa obeležavanjem godišnjice fiktivnog "genocida u Srebrenici" i ove godine, a podršku im pružaju i neki srpski "borci za pravdu".
U članku se navodi da su mediji poput Slobodne Bosne i Dnevnog avaza objavili tekstove povodom godišnjice, ali genocid u Srebrenici je u članku opisan kao “višedecenijska laž”.
Prozvana je i Nataša Kandić, koordinatorka Koalicije za REKOM.
Udarna pesnica zadužena za širenje ovakih isfabrikovanih priča unutar Srbije, Nataša Kandić, očekivano se oglasila i poručila da "pamti 8.372 stradalih ljudi" u tobožnjem genocidu.
Na njeno mudrovanje stigao je odgovor jednog "tviteraša" koji je u jednoj rečenici jasno podsetio na to o kakvom se "genocidu" radi.
- Rođen u Sarajevu, živim u Nemačkoj, sahranjen u Srebrenici, eto to je taj genocid - naveo je on, što je privuklo pažnju armije muslimanskih botova na "Iksu".
Objava Nataše Kandić na platformi X “embedovana” je u članku, kao i komentar korisnika pod imenom Zaki.
Foto: Screenshot/X
U nastavku članka navodi se da je izvještaj Nezavisne međunarodne komisije za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995. zaključio da nije bilo genocida.
Nezavisna međunarodna komisija za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995. godine objavila je izveštaj u aprilu 2024. godine, a u kom je jasno zaključeno da se u Srebrenici nije dogodio ni pojedinačni zločin genocida niti genocid uopšte.
Međunarodna komisija ukazala je tom prilikom da nalazi Tribunala u Hagu o genocidu neće izdržati test vremena jer je Komisija uverena da se zločini u Srebrenici "ne mogu smatrati genocidom prema odredbi Članu šest Rimskog statuta u kombinaciji sa obrazloženjem da se takvo ponašanje mora dogoditi u kontekstu obrasca sličnih postupaka usmerenih protiv te grupe ili da je to ponašanje samo po sebi moglo prouzrokovati takvo uništenje".
Šta su činjenice?
Raskrinkavanje se u brojnim analizama bavilo različitim tvrdnjama koje negiraju da je u Srebrenici 1995. godine počinjen genocid. U analizi objavljenoj u sklopu “prebunking” serijala “Rasvjetljavanje” dat je pregled poznatih činjenica o događajima u Srebrenici 1995. godine. U ovoj se analizi navodi kako je zločin u Srebrenici okvalifikovan je kao genocid u presudama koje su izrečene u Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju, Međunarodnom sudu pravde i Sudu Bosne i Hercegovine. U tekstu je navedeno i objašnjenje zbog čega je Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ove zločine okvalifikovao kao genocid:
Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju ustanovio je, van razumne sumnje, da je Vojska Republike Srpske u julu 1995. godine ubila između sedam i osam hiljada bošnjačkih muškaraca i dječaka, da je većina njih ubijena u masovnim egzekucijama, da se ubistva nisu desila impulsivno, već da su bila rezultat isplanirane i koordinisane operacije, te da su ona bila čin genocida. Sud je zločin okvalifikovao kao genocid na osnovu dokaza koji jasno pokazuju da je VRS sistematično pogubila hiljade muškaraca i prisilno premjestila oko 25.000 ljudi, znajući da će to dovesti do nestanka bošnjačke populacije s područja Srebrenice. Namjera da se bošnjačko stanovništvo u Srebrenici uništi, prema mišljenju Suda, ogledala se i u činjenici da su uništeni bošnjački domovi i centralna džamija. Sud, je dakle, na osnovu dokaza zaključio da je VRS ubila vojno sposobne muškarce s namjerom da uništi zajednicu Bošnjaka u Srebrenici.
Međunarodna komisija za nestale osobe (ICMP), organizacija koja radi na DNK identifikaciji pronađenih žrtava, procjenjuje da je broj osoba ubijenih nakon pada Srebrenice nešto veći od 8.000.
Uprkos presudama sudova, u članku portala Informer tvrdi se da je riječ o “fiktivnom genocidu”.
Revizionizam zapakovan kao vic
Nataša Kandić, antiratna aktivistica i pravnica iz Srbije, podijelila je 1. jula 2026. sliku na kojoj je ispisan broj žrtava genocida u Srebrenici i slogan “Ljudi pamte ljude”, na što joj je anonimni korisnik odgovorio 7. jula komentarom: “Rodjen u Sarajevu, zivim u Nemackoj, sahranjen u Srebrenici, eto to je taj genocid”. Profil s kojeg je ostavljen komentar kreiran je u julu 2025. godine. Sadržaj na ovom profilu tiče se političke situacije u Srbiji i karakterišu ga kritike prema studentskim protestima i pozitivni stavovi prema vlastima u Srbiji.
Ipak, nije riječ o originalnom komentaru, kako se može zaključiti iz Informerovog članka. Ova je fraza postala opšte mjesto u kontekstu osporavanja broja žrtava u Srebrenici nakon što je popularizovana u istupima javnih ličnosti i političara koji su negiranje genocida zapakovali u “vic”. Nenad Nešić, predsjednik Demokratskog narodnog saveza (DNS) i bivši ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine, ispričao je taj “vic” u emisiji “Ćirilica” na Happy televiziji u maju 2024. godine: “Pitali malog Muju da kaže osnovne podatke. Rođen u Sarajevu, sahranjen u Srebrenici, živi u Njemačkoj”.
Isto je ispričao srbijanski novinar Milomir Marić u jednoj emisiji iz 2021. godine: “Znaš da postoji crni humor? Rođen u Sarajevu, poginuo sam u Srebrenici, živim u Njemačkoj”.
Tvrdnje da je broj žrtava u Srebrenici falsifikovan nisu nove, ali su aktuelizovane 2024. godine nakon što je bivši predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik na konferenciji za novinare u maju te godine pokazao spisak za koji je naveo da sadrži “slike i imena ljudi koji su uklesani u nadgrobne ploče” u Potočarima, a nalaze se u ažuriranoj evidenciji CIPS-a u BiH. Spisak s 87 imena kasnije su objavili medij, a Okružno javno tužilaštvo u Bijeljini 12. juna 2024. godine formiralo je predmet u vezi sa spiskom.
Detektor je u članku objavljenom 27. juna 2024. godine naveo da je Dodik i 2012. slično tvrdio. Ovaj je medij provjerio imena sa spiska i utvrdio da se nalaze na spomen-zidu u Potočarima, ali ne i na spisku ukopanih. Kako se navodi u članku, spomen-zid u Potočarima napravljen je 2005. godine i na njemu su uklesana 8.372 imena na osnovu spiskova Crvenog križa, udruženja žrtava, pojedinaca te međunarodnih i entitetskih institucija i organizacija, koji su prikupljeni ranije.
Nekadašnji član Kolegija direktora Instituta za nestale osobe BiH Amor Mašović kaže da, u trenutku kada je pravljen spisak nestalih za spomen-zid, nije postojao proces verifikacije. Spiskovi su, prema njegovim riječima, prikupljani u različitim institucijama i organizacijama odmah nakon jula 1995, a proces verifikacije je počeo tek nakon usvajanja Zakona o nestalim osobama 2004. godine.
Mašović pojašnjava da su spiskovi udruženja, vojske, pojedinaca i drugih institucija predati radnoj grupi koja je radila na utvrđivanju nestalih osoba na području Srebrenice u julu 1995. godine, ali da taj konačni spisak nije prošao proces verifikacije.
“Spiskovi su došli s različitih adresa, različite su brojke nestalih. Kod Međunarodnog Crvenog krsta to je bilo negdje oko 7.500, kod Međunarodne komisije nešto više, kod udruženja je taj broj dostizao 10.701 osobu. Kroz pregled tih spiskova ustanovilo se prije 20 godina da su neke osobe žive pa je spisak reduciran na 8.106 imena, i to je bio prvobitni objavljeni spisak nestalih”, kaže Mašović.
Taj je spisak, kaže Mašović, bio dostupan javnosti i svako je imao pravo da reaguje ukoliko se na spisku nalazi ime osobe koja je živa, ili ako neko od nestalih nije upisan. Nakon intervencija porodica nestalih, spisak je dostigao brojku od 8.372 osobe.
Mašović je za Detektor rekao da je proces verifikacije bio otežan zbog nedostupnosti porodica koje su napustile BiH, nedostatka dokumenata o identitetu osoba, živih članova porodice te da ni do danas nije završen.
Detektor navodi kako je bivši direktor Memorijalnog centra Mersed Smailović rekao da je naknadno utvrđeno da su na spomen-zidu uklesana i imena ljudi za koje se kasnije utvrdilo da su živi.
Dodik je na spomenutoj konferenciji za medije kao primjer osobe sa spiska koja je navodno živa, ali se njeno ime nalazi u Potočarima naveo Jusufa Smajlovića, bivšeg vozača načelnika Opštine Srebrenica. Ipak, nije riječ o istoj osobi, o čemu smo pisali u analizi iz jula 2024. godine. U tekstu smo objasnili da je Jusuf Smajlović, čiji nadgrobni spomenik stoji u Potočarima, ubijen 1995. godine i da nije bio načelnikov vozač.
Za neke od osoba čija se imena nalaze na spomen-zidu u Potočarima jeste naknadno utvrđeno da su živi. Raskrinkavanje je u analizi objavljenoj 14. jula ove godine pisalo o manipulacijama slučajem Bekira Husejinovića, čije ime jeste bilo zavedeno u evidenciji nestalih Srebreničana 1995. godine i našlo se na spomen-zidu, ali je verifikacijom ustanovljeno da je živ. U analizi su detaljno objašnjene okolnosti kako se ovo desilo.
Postojanje ovakvih slučajeva nije nikakav dokaz za tvrdnje da se genocid nije desio i da je riječ o “višedecenijskoj laži”, kao ni dokaz sistemskog i namjernog preuveličavanja broja žrtava.
U članku portala Informer genocid se negira i pozivanjem na izvještaj Nezavisne međunarodne komisije za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995. Riječ je o komisiji čije je članove Vlada Republike Srpske imenovala u februaru 2019. i čiji je zadatak bio “istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995. godine”. Izvještaj ove komisije objavljen je 2021. godine, a u Narodnoj skupštini RS usvojen je 18. aprila 2024. godine. Izvještaj je zaključio da u Srebrenici nije počinjen genocid te da je stvarni broj žrtava manji od broja koji se navodi u presudama Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ).
Ovaj je dokument i ranije korišten u svrhu negiranja genocida, o čemu je Raskrinkavanje pisalo u analizi iz jula 2022. godine. U toj smo analizi naveli da izvještaj Komisije nije međunarodno priznat i da sadrži zaključke koji su u suprotnosti sa zaključcima iz nekoliko presuda Haškog tribunala. O razlikama sa zaključcima vijeća u presudama izrečenim pred Haškim tribunalom detaljno je pisao Detektor u članku iz 2021. godine.
Shodno navedenom, tvrdnje u članku portala Informer da je genocid u Srebrenici fikcija ili “višedecenijska laž”, i narativ koji nije “istinit”, ocjenjujemo kao lažnu vijest. Tvrdnju da je izvještaj Nezavisne međunarodne komisije za istraživanje stradanja svih naroda u srebreničkoj regiji u periodu od 1992. do 1995. godine utvrdio da nije počinjen genocid u Srebrenici, bez konteksta koji bi objasnio da izvještaj nije međunarodno priznat i da sadrži zaključke suprotne zaključcima iz nekoliko presuda Haškog tribunala, ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Istu ocjenu dajemo insinuaciji da je broj žrtava preuveličan, izvedenoj na osnovu prepričanog “vica” iz objave na društvenoj mreži X.
(Raskrinkavanje.ba)