Opšti izbori 2026: Dezinformacije i manipulacije u kampanji

Foto: Raskrinkavanje.ba

U toku predizborne kampanje za Opšte izbore u Bosni i Hercegovini, koji će biti održani 4. oktobra 2026. godine, analizirali/e smo niz medijskih sadržaja i objava na društvenim mrežama u kojima se promovišu, kritikuju i/ili komentarišu javne aktivnosti političkih stranaka i njihovih kandidata i kandidatkinja.

U analizama su zabilježeni različiti oblici manipulativnog predstavljanja političkog sadržaja i brojne predizborne “taktike” poput izmišljanja izjava političkih kandidata/kinja, zloupotrebe novih tehnologija - uključujući i sadržaje generisane ili izmijenjene pomoću vještačke inteligencije - i neautentičnog ponašanja na društvenim mrežama, odnosno koordinisanog djelovanja naloga koji se ponašaju kao stranački “botovi”.

U nastavku izdvajamo neke od primjera dezinformacija i manipulacija koje je Raskrinkavanje analiziralo tokom predizborne kampanje, a u kojima su putem različitih manipulativnih narativa promovisane ili targetirane različite političke stranke i politički akteri.

1. Izmišljene i manipulisane izjave političkih kandidata/kinja

Izmišljanje i manipulativno predstavljanje izjava u predizbornoj kampanji služi kao sredstvo diskreditacije političkih aktera, stvarajući pogrešnu sliku o njihovim stavovima i postupcima, s namjerom da se tako utiče na percepciju javnosti. U toku aktuelne predizborne kampanje uočili smo da su na ovaj način u javnosti targetirane Socijaldemokratska partija (SDP,) Stranka demokratske akcije (SDA), Narod i pravda (NiP), Demokratska fronta (DF) te Novi front (NF), odnosno njihovi/e kandidat/kinje na izborima.

Više čitajte u analizama:

• Predizborne manipulacije: Izmišljene izjave na Facebooku ciljaju potencijalne Bećirovićeve glasače  

• Željko Komšić nije izjavio da su “Hrvati isti Srbi“

• Izetbegović nije najavio “SDA huntu i građanski rat među Bošnjacima” 

• Manipulativno predstavljanje Izetbegovićeve izjave o Mladiću 

• Konaković jeste podržao Izetbegovića, ali prije 16 godina 

• Iskrivljeno citiranje: Jelena Trivić nije rekla da je NF “jedina stranka koja je iznijela program“  
  

2. Podrška jednima, negativno predstavljanje drugih

Sadržaje kojima se favorizuje jedna politička opcija, uz istovremenu diskreditaciju “konkurentskih” stranaka, uočili smo na stranicama medijskih portala, ali i na nizu stranica na društvenim mrežama. Među strankama čija je kampanja “podržana” na ovaj način nalaze se Savez nezavisnih socijaldemokrata (SNSD), Stranka za BiH (SBiH), Pokret sigurna Srpska, SDA, NiP i druge. 

Više čitajte u analizama:

• Facebook stranica “Bosnia.Time.News”: Kritika za “Trojku” i podrška Stranci za BiH i Semiru Efendiću

• Facebook stranica “vraćena u život” da diskredituje “Trojku” pred izbore 

• Pristrasno u kampanji: Portal Pod lupom otvoreno za SDA  

• Facebook stranica “Narod protiv laži”: Dosljedna promocija NiP-a i obračun sa SDA 

• Prva sedmica izborne kampanje: Anonimni portal Argumenti otvoreno podržava SNSD  

• Suprotno zakonu, anonimni portal Banjaluka 24 izvještava o kampanji i favorizuje kandidate pokreta Sigurna Srpska 
  

3. AI sadržaji u službi politike

U aktuelnoj predizbornoj kampanji i sadržaji generisani pomoću vještačke inteligencije (AI) korišteni su kao sredstvo za afirmaciju, odnosno diskreditaciju političkih stranaka i njihovih kandidata/kinja. Među primjerima su AI sadržaji korišteni za afirmativno predstavljanje SNSD-a, kao i oni kreirani u svrhu diskreditacije SDP-a i PDP-a, odnosno Draška Stanivukovića.

Više čitajte u analizama:

• Privlačenje klikova AI procjenom izbornih rezultata - Raskrinkavanje

• Diskreditacija AI-jem: Snimak Stanivukovića koji “lažira” putovanje kamperom nije autentičan 

• Predizborne manipulacije: Stanivuković “nalijepljen” na AI sliku SDP-ove šetnje 

4. Koordinirani i neautentični nalozi na društvenim mrežama

Društvene mreže uoči izbora postaju prostor intenzivne političke komunikacije, ali i mjesto gdje se sreću različiti oblici koordinisanog i neautentičnog ponašanja. Neautentično ponašanje podrazumijeva korištenje naloga, stranica ili drugih aktivnosti na platformama, najčešće kako bi se “vještački” pojačala vidljivost određenih poruka. Jedan od oblika takvog ponašanja jesu stranački “botovi” – nalozi koji koordinisano objavljuju, dijele ili komentarišu sadržaj u interesu određene političke opcije. U predizbornoj kampanji njihova uloga može biti povećanje dosega političkih poruka, stvaranje privida široke podrške i/ili diskreditacija političkih protivnika/ca. Raskrinkavanje je objavilo analizu takvog djelovanja profila povezanih sa SDP-om, no ne radi se o izolovanom slučaju; u narednim ćete danima na našoj stranici moći pročitati i analize drugih sličnih “mreža” povezanih s drugim strankama.

U toku aktuelne kampanje uočili smo i posebno zanimljiv primjer gdje se na društvenoj mreži X pojavio anonimni profil predstavljen kao “istražitelj” upravo ove vrste neautentičnog koordiniranog ponašanja. Profil BotFinders se, međutim, i sam ponašao “botovski”, jer su na ovom X nalogu objavljivane “istrage” vezane za navodne mreže botova SDS-a i Draška Stanivukovića, ali ne i ostalih partija i/ili političara/ki. Niz medija u RS također je selektivno prenosio “nalaze istraga” objavljenih na ovom nalogu.  

Više čitajte u analizama:

• Botovi u kampanji: Desetine sumnjivih profila u komentarima na Facebook stranici SDP-a BiH

• Od anonimnog profila do javnog servisa: Šta znamo o BotFinders nalogu na X-u?

U periodu do i nakon izbora nastavit ćemo pratiti medijsko izvještavanje o strankama i političkim kandidatima/kinjama, kao i aktivnosti na društvenim mrežama, s posebnim fokusom na manipulativne i obmanjujuće sadržaje koji se pojavljuju u narednim danima, ali i u postizbornom periodu.

(Raskrinkavanje.ba)