Foto: Raskrinkavanje.ba
Na portalu Tanjug Srpske je 5. septembra 2026. godine objavljen članak u kom su predstavljeni rezultati “istraživanja popularnosti političkih partija u Republici Srpskoj”. Članak je opremljen slikom grafikona koji prikazuje navodne rezultate ovog istraživanja, na kom je navedeno da je anketirani uzorak činilo 1.890 ispitanika/ca te da je provedeno u periodu od 22. avgusta do 2. septembra.
Foto: Screenshot
Prema prikazanim rezultatima, najveću podršku među pojedinačnim strankama uživa SNSD, dok su stranke PSS i SDS dobile manju podršku za oko 10%. Najniže kotirana stranka na grafikonu jeste DNS-NPS.
U članku, kao ni na samom grafikonu, nisu dostupne nikakve dodatne informacije o korištenoj metodologiji, načinu provođenja ili eventualnom naručiocu ankete. Isti grafikon objavljen je 5. septembra i na Facebook stranici Tanjug-Srpske, no ni u ovoj objavi nisu navedeni dodatni detalji o istraživanju.
Grafikon je objavljen i na drugim nalozima na različitim društvenim mrežama (1, 2, 3). Objavljen je i na X i Blogspot nalogu Zorana Šarenca, osobe za koju se u sekciji “Impressum” na portalu Tanjug Srpske navodi da obnaša poziciju urednika.
Na portalu Politički (.ba) je 6. septembra objavljen članak u kom se predstavljaju rezultati ovog istraživanja. Članak je opremljen naslovom koji glasi: “Nova anketa u Rs: SNSD prvi, ali udružena opozicija ubjedljivo jača”. U ovom se članku rezultati dodatno tumače, a predstavljeni su kao da potječu iz “novog istraživanja javnog mnijenja u RS”. Navedeno je i poređenje s ranijim istraživanjima koje je navodno provodio Tanjug Srpske. Eventualni metodološki nedostaci ovog istraživanja problematizovani su u dijelu teksta koji glasi:
“Postoji, međutim, važna metodološka ograda. Na grafici posljednjeg istraživanja navedeni su period anketiranja i veličina uzorka, ali nema podataka o metodi izbora ispitanika, načinu anketiranja, teritorijalnoj i demografskoj strukturi uzorka, ponderiranju rezultata, statističkoj grešci niti udjelu neopredijeljenih”.
Ipak, u ostatku članka, ovi su rezultati predstavljeni bez posebnog propitivanja njihove pouzdanosti.
Na Facebook stranici Tanjug-Srpske i istoimenom portalu 12. septembra objavljena je još jedna grafika (1, 2), a 13. septembra još tri na ovoj Facebook stranici (1, 2, 3). Sve su grafike veoma slične, a ni za jednu nije navedeno više detalja o metodologiji. Grafike predstavljaju rezultate navodnih istraživanja u različitim izbornim jedinicama u RS, a rezultati su veoma slični.
Kako se istraživanja javnog mnijenja trebaju predstavljati u medijima?
Način na koji su mediji dužni izvještavati o istraživanjima javnog mnijenja u izbornoj kampanji propisan je Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine. Ovo pravilo definisano je članom 16.5 Zakona koji glasi:
“(1) Mediji će pri objavljivanju rezultata istraživanja javnog mnijenja jasno i nedvosmisleno o tome izvijestiti javnost navodeći:
a) naziv institucije ili ime lica koje je naručilo i platilo istraživanje;
b) naziv i sjedište institucije koja je sprovela istraživanje;
c) ispitni uzorak i mogućnost odstupanja u ishodu istraživanja;
d) period u kojem je provedeno istraživanje.
(2) Rezultati telefonskog anketiranja ili uličnih anketa provedenih među biračima tokom izbornog perioda neće biti prezentirani kao siguran i autentičan stav određene društvene grupe, što je medij, koji provodi anketiranje i objavljuje rezultate, dužan posebno naglasiti.”
Dakle, ukoliko se u medijima izvještava o rezultatima ovakvog i sličnih istraživanja, oni su u obavezi navesti niz podataka koji bi biračima i biračicama trebali olakšati procjenu kredibiliteta provedenog ispitivanja.
U Priručniku o praćenju medija za izborne promatračke misije Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE), u poglavlju “Dodatak: Zbornik standarda i načela o slobodi istraživanja tijekom izbora”, navode se preporuke Vijeća Evrope koje se odnose na izvještavanje medija o rezultatima anketa. Kao i u Izbornom zakonu BiH, naglašava se da mediji trebaju javnosti pružiti dovoljno informacija na osnovu kojih može samostalno procijeniti rezultate istraživanja.
Tanjug Srpske, pak, većinu navedenih podataka nije učinio dostupnim publici. Budući da podaci nisu objavljeni uz rezultate istraživanja, Raskrinkavanje se upitom o metodologiji kojom je najranije objavljeno “istraživanje” provedeno, kao i njegovom naručiocu, obratilo portalu Tanjug Srpske.
Do vremena pisanja ove analize nismo dobili odgovor.
Sam grafikon, koji je vidljiv na prvom grafikonu, vjerovatno je kreiran pomoću vještačke inteligencije. To se može zaključiti po grbu Republike Srpske u njegovom zaglavlju, na kom se jasno vidi niz grešaka. S lijeve strane, gdje je u originalnom grbu vidljiv ispis na ćirilici, u ovom se slučaju navode neprepoznatljiva slova u nejasnom nizu.
Foto: Screenshot
Manipulativno i nepotpuno predstavljanje anketa i istraživanja javnog mnijenja jedna je od najčešćih manipulacija u izbornim kampanjama u Bosni i Hercegovini. Raskrinkavanje je o ovakvim primjerima pisalo u nizu analiza objavljenih tokom ranijih izbornih kampanja (1, 2, 3).
Udruženje građana i građanki “Zašto ne” objavilo je 2021. godine istraživanje o dezinformacijama koje prate izborni proces u BiH. Istraživanje pokazuje da se rezultati ispitivanja javnog mnijenja najčešće mogu zloupotrijebiti na tri načina: izmišljanjem istraživanja i rezultata koji nisu provedeni, primjenom neodgovarajuće metodologije te nepotpunim ili manipulativnim predstavljanjem stvarno dobijenih rezultata.
Budući da osnovne informacije o istraživanju koje je objavio portal Tanjug Srpske nisu dostupne, ne može se sa sigurnošću tvrditi o kojoj je vrsti manipulacije u ovom slučaju riječ. Ono što je, pak, sigurno jeste da u objavama ovog portala nisu navedene osnovne informacije koje bi čitateljima/kama omogućile da kritički sagledaju ove rezultate. Time su, potencijalno, dovedeni/e u zabludu, a prekršene su i odredbe Izbornog zakona BiH kojima se ova oblast definiše.
Ukoliko tokom kampanje u susret izborima 4. oktobra uočite slične primjere, možete nam ih poslati putem forme dostupne na našoj stranici ili putem naših Facebook i Instagram profila.
Analize Raskrinkavanja i Istinomjera o dezinformacijama i manipulacijama objavljenim tokom izborne kampanje čitajte u našem live blogu na linku ovdje.
(Raskrinkavanje.ba)