Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebook, Instagram i TikTok nalozima “Velika Ilirija” je 14. aprila 2026. godine objavljen videosnimak u kom Barbara O’Neill “savjetuje” žene da ne rade ultrazvučne preglede u trudnoći. O’Neill na snimku, prema titlovanom prevodu, govori sljedeće:
Ja sam veoma protiv žena trudnica koje idu na ultrazvuk svakog meseca. Još uvek ne znaju puni učinak tih skeniranja na bebu. Ja nisam imala ni jedno (skeniranje). Vaše telo će samo reći da li imate problem. Jedna dama mi je rekla: Barbara, upravo sam završila ultrazvuk. Još je rekla: Imam još 2 meseca (do poroda). I rekli su joj da se posteljica raspada i da beba nije dovoljno velika. Ja sam joj rekla: Ne verujem im. Pitala sam je: Da li se osećaš dobro u trudnoći? Da li se beba pomera? Rekla sam joj: To je sve što treba da znaš. Tako da nije otišla na sledeći ultrazvuk. Rodila je u terminu, beba je bila savršene težine. I posteljica je bila savršena. Ono što morate zapamtiti je da ponekad skeniranja nisu sasvim tačna. To je razlog zašto im ne možete vjerovati u potpunosti
Foto: Screenshot/Instagram
Na snimku je ispisano sljedeće:
NE RADITE ULTRAZVUK!
Trudnice u opasnosti!?
U opisu snimka najavljen je dolazak Barbare O’Neill u Novi Sad i nabrojani su “razlozi” zašto bi se neka trudnica odlučila da “ipak ne čuje otkucaje sa ultrazvuk mašine”. Između ostalog, navodi se da “ultrazvuk mašine nikada nisu dokazane kao bezbedne”, kako su studije na životinjama ultrazvuk navodno povezale s nizom rizika te kako “tehnologija ultrazvuka dokazano uništava i modifikuje ćelije i menja način na koji se ćelije razvijaju”. Kao dokaz za tvrdnje o navodnoj opasnosti ultrazvuka citirana je knjiga “Kako ljekari manipulišu ženama” Roberta Mendelsohna, u kojoj se govori i o ovoj tehnologiji. Za Mendelsohna se navodi da je “čuveni pedijatar”.
Tvrdnje iz opisa ove objave našli smo i u članku portala Komitet (23. 4. 2026) te u Instagram objavi ove web stranice (22. 4. 2026). U ovom su slučaju one pripisane O’Neill uz svojevrsnu ogradu: navodi se da je O’Neill izazvala “brojne polemike i podjele u javnosti” te da “većina lekara i ginekologa ističe da je ultrazvuk standardna i bezbjedna dijagnostička metoda kada se koristi u skladu s medicinskim protokolima i preporukama stručnih udruženja”.
Foto: Screenshot/Instagram
Šta su činjenice?
Raskrinkavanje se ranije u više analiza bavilo dezinformacijama i psudonaučnim tvrdnjama koje je iznosila Barbara O’Neill (1, 2, 3, 4). Kako smo naveli u ovim analizama, ona se predstavlja kao bivša medicinska sestra, naturopatkinja, nutricionistkinja i medicinska edukatorica, no nema ni formalno ni neformalno obrazovanje iz oblasti medicine, uključujući i naturopatiju. Komisija za žalbe iz oblasti zdravstvene njege australijske države Novi Južni Wales je 2019. godine trajno zabranila O’Neill da pruža bilo kakve zdravstvene usluge.
U izvještaju ove komisije navodi se da je O’Neill priznala da, uprkos tvrdnjama da je radila kao psihijatrijska medicinska sestra, zapravo bila samo na obuci i nikada nije položila finalne ispite i dobila državni certifikat. Takođe, upitna je i autentičnost njenih certifikata i diploma iz oblasti naturopatije i nutricionizma, s obzirom na to da članovi Komisije nisu uspjeli pronaći dokaze da je O’Neill ikada zaista pohađala nastavu u institucijama za koje tvrdi da su joj izdale certifikate.
O’Neill je u septembru prošle godine posjetila Srbiju, gdje je govorila na trodnevnom događaju u Beogradu. Njen dolazak je, prema objavama s društvenih mreža (1, 2), bio povezan s holističkom stomatološkom klinikom sa sjedištem u Londonu “ndu clinic”. Na društvenim nalozima “Velika Ilirija” najavljuje se dolazak O’Neill ove godine u Novi Sad, a trenutno je aktivna i kampanja za prikupljanje novca za njen dolazak. Kako se navodi u pozivu za doniranje na platformi GofundMe, nekoliko vjernika hrišćanske adventističke crkve “organizatori su i inicijatori” događaja.
Dijagnostička tehnologija
Ultrazvučni pregled ili sonografija predstavlja dijagnostičku metodu za proučavanje unutrašnjosti tijela u kojoj se koristi uređaj koji emituje zvučne talase visoke frekvencije. Kako je objašnjeno na stranici klinike Cleveland, tokom ultrazvuka koji se primjenjuje u trudnoći, zvučni talasi šalju se kroz abdomen ili vaginu pomoću uređaja koji se naziva transduktor. Oni se odbijaju od strukture unutar tijela, uključujući bebu i reproduktivne organe, a zatim se transformišu u slike koje ljekar može vidjeti na ekranu. Dvije glavne vrste ultrazvuka u trudnoći su transvaginalni ultrazvuk (obično se koristi na početku trudnoće) i ultrazvuk abdomena, koji se primjenjuje otprilike nakon 12. nedelje.
Ultrazvuk u trudnoći koristi se kako bi se procijenili zdravlje, rast i razvoj fetusa, ali i otkrile određene komplikacije i medicinska stanja povezana s trudnoćom. Na stranici klinike Cleveland pobrojano je više situacija u kojima se koristi ova dijagnostička metoda: za potvrdu trudnoće, provjeru vanmaternične trudnoće, molarne trudnoće, pobačaja ili drugih komplikacija u ranoj trudnoći, određivanje gestacijske dobi i termina poroda, provjeru rasta, pokreta i otkucaja srca bebe, potvrdu višeplodne trudnoće, pregled zdjeličnih organa, poput maternice, jajnika i vrata maternice, povjeru količine amnionske tečnosti ili provjeru položaja posteljice i položaja bebe u maternici. Koristi se i za otkrivanje problema s organima, mišićima ili kostima bebe, a takođe je i važan alat za otkrivanje urođenih mana. Ultrazvuk se, kako navodi ovaj izvor, nekada koristi i za vođenje igle tokom nekih dijagnostičkih postupaka u trudnoći (npr. amniocenteze ili uzimanja uzoraka korionskih resica), a dio je i biofizičkog profila, testa kojim se procjenjuje dobija li beba dovoljno kiseonika.
Dakle, ovom dijagnostičkom metodom dobija se niz važnih informacija u trudnoći. Nekada su one ključne i za očuvanje zdravlja trudnice. Primjenom ultrazvuka se npr. utvrđuje je li došlo do nepotpunog pobačaja, koji zahtijeva ljekarsku intervenciju kako bi se spriječile teške infekcije (sepsa) i krvarenja.
Koliko se često praktikuje ultrazvučno snimanje tokom trudnoće, zavisi od procjene ljekara, zdravstvenog stanja trudnice te od toga da li je riječ o visokorizičnoj trudnoći.
Je li ultrazvuk u trudnoći siguran?
Raskrinkavanje se ranije bavilo netačnim tvrdnjama da je pregled ultrazvukom tokom trudnoće opasan za plod. Na stranici američke Uprave za hranu i lijekove (FDA) navodi se da se ultrazvučna dijagnostika generalno smatra sigurnom. Ova metoda koristi se više od 20 godina i, za razliku od drugih tehnika snimanja unutrašnjosti tijela, sonografija ne emituje opasno jonizirajuće zračenje (kao rendgensko snimanje ili CT). FDA navodi da ultrazvučni talasi mogu blago zagrijati tkiva, a u nekim slučajevima proizvesti i male džepove plina u tjelesnim tečnostima ili tkivima. Kako dugoročne posljedice ovih efekata još uvijek nisu poznate, preporuka je da se izbjegava korištenje ultrazvučnih pregleda u nemedicinske svrhe.
Iako se ultrazvuk uopšteno smatra sigurnim, s vrlo malim rizicima, oni se mogu povećati nepotrebnim produženim izlaganjem ultrazvučnoj energiji ili kada neobučeni korisnici rukuju uređajem.
FDA je još 2004. godine upozorila na praksu upotrebe ultrazvuka kad za to ne postoji medicinska indikacija, već kad roditelji samoinicijativno, van medicinskih ustanova, žele dobiti detaljniji snimak još nerođenog djeteta, uključujući detalje lica ili otkucaja srca. Američki institut za ultrazvuk u medicini zagovara odgovornu upotrebu dijagnostičkog ultrazvuka i ne preporučuje ultrazvučna snimanja ukoliko nisu medicinski indicirana.
Na osnovu dostupnih epidemioloških podataka i trenutnog znanja o interaktivnim mehanizmima, nema dovoljno opravdanja za zaključak o uzročnoj vezi između dijagnostičkog ultrazvuka i prepoznatih štetnih efekata kod ljudi. Neke su studije izvijestile o efektima izloženosti dijagnostičkom ultrazvuku tokom trudnoće, kao što su niska porođajna težina, odloženi govor, disleksija i ljevorukost. Druge studije nisu pokazale takve efekte. Epidemiološki dokazi prvenstveno se zasnivaju na uslovima izloženosti prije 1992. godine, u kojoj su zvučne granice ultrazvučnih aparata znatno povećane za fetalne/akušerske primjene. Osim toga, odsustvo konačnih studija koje pokazuju uzročne veze ne predstavlja dokaz da su štetni efekti nemogući. Stoga, razborita upotreba i sigurnost dijagnostičkog ultrazvuka u trudnoći treba da uključuju konzervativan pristup, gdje se potrebne dijagnostičke informacije dobijaju uz minimalnu izloženost.
Tvrdnjama da su ultrazvučni pregledi tokom trudnoće opasni za fetuse bavio se Reuters u analizi objavljenoj u decembru 2022. godine. Nekoliko stručnjaka tada je za ovu agenciju komentarisalo pomenute navode.
Piero Miloro, viši naučnik u grupi za medicinski ultrazvuk u The National Physical Laboratory, nacionalnoj mjernoj instituciji Ujedinjenog Kraljevstva, rekao je za Reuters da “nema dokaza da je ultrazvuk povezan sa štetnim efektima, uključujući ograničenja rasta, deformacije ili rak, ili bilo koji povećani rizik od perinatalne smrti”. Pojasnio je i da dopler ultrazvuk (ultrazvuk koji se koristi za mjerenje protoka krvi kroz arterije i vene u tijelu) generiše više temperature od standardnog ultrazvuka, ali da su one daleko od opasnih.
Anna McCormick, ginekologinja u Univerzitetskom medicinskom centru Rush u Chicagu, rekla je za Reuters da zapravo ultrazvuk može “doprinijeti smanjenju smrtnosti majki i novorođenčadi, pomažući u identifikovanju komplikacija u trudnoći i praćenju razvoja fetusa”.
Dodala je da su brojne studije tokom godina pokazale da je ultrazvuk siguran i, iako “dopler ultrazvuk može uključivati više nivoe topline kada se koristi na određene načine, važno je istaći da do danas nije bilo studija na ljudima koje povezuju toplotu koju stvara ultrazvuk sa štetnošću za fetus”.
Radiologinja Annie Packard takođe je rekla za Reuters da ne postoje naučni dokazi koji bi potvrdili da ultrazvuk, kada se pravilno izvede, predstavlja rizik za fetuse.
Sistemski pregled i metaanaliza Međunarodnog društva za ultrazvuk u akušerstvu i ginekologiji i Svjetske zdravstvene organizacije iz 2009. godine, koji su uključili podatke iz 61 publikacije, zaključili su da se “izloženost dijagnostičkom ultrazvuku tokom trudnoće čini sigurnom”.
Slično je zaključio i pregled objavljen 2024. godine u časopisu Journal of Clinical Medicine.
Dakle, višedecenijska upotreba, kao i dostupne studije, pokazuje da je primjena ultrazvuka u trudnoći bezbjedna. Ovo je u suprotnosti s tvrdnjom da “ultrazvuk mašine nikada nisu dokazane kao bezbedne”. Važno je napomenuti da se ovo odnosi na situacije kada ultrazvuk izvodi stručno lice, u mjeri u kojoj je to neophodno i na način koji je adekvatan.
Tvrdnje o štetnosti ultrazvuka argumentovane su u opisu viralne objave i pozivanjem na navode iz knjige “Kako ljekari manipulišu ženama” Roberta Mendelsohna, za kog se navodi da je “čuveni pedijatar”. Mendelsohn (1926–1988) jeste bio pedijatar, ali je uglavnom “čuven” zbog neodgovornog kritikovanja medicinske profesije i zdravstvene zaštite zasnovane na nauci. Između ostalog, protivio se fluorisanju vode, imunizaciji, operaciji koronarnog bajpasa, licenciranju nutricionista i skrining pregledima za otkrivanje raka dojke.
Takođe, manipulativno se pominje da “tehnologija ultrazvuka dokazano uništava i modifikuje ćelije i menja način na koji se ćelije razvijaju”. Činjenica je da se visokointenzivni fokusirani ultrazvuk (HIFU) i tehnika zvana histotripsija koriste za razbijanje tkiva i ćelija tumora (1, 2, 3), kao i da u nekim upotrebama ultrazvuk mijenja način na koji ćelije funkcionišu. Ipak, riječ je o potpuno drugačijoj upotrebi ove tehnologije, s drugačijim ultrazvučnim parametrima u odnosu na dijagnostičko snimanje.
Shodno navedenom, tvrdnje da ultrazvučni pregledi u trudnoći predstavljaju opasnost za zdravlje majke i ploda ocjenjujemo kao pseudonauku.
(Raskrinkavanje.ba)