Foto: Raskrinkavanje.ba
Na Facebook stranici “Velika Ilirija” je 12. maja 2026. godine je podijeljen video s pozivom na trodnevno gostovanje australijske naturopatkinje i autorice Barbare O’Neill u Novom Sadu. U snimku koji traje jednu minutu, O’Neill iznosi niz tvrdnji o ženskom zdravlju i navodnoj štetnosti niza medicinskih testova i metoda koji, između ostalog, mogu otkriti maligne promjene u ženskom reproduktivnom sistemu i dojkama.
Foto: Screenshot/Facebook
Snimak je preveden na naš jezik. U titlovima se navodi sljedeće:
Molim vas, nemojte ići na Papanikolau test jer on doprinosi problemu. Svaki put kada radite Papa-test, vi oštećujete grlić maternice. I molim vas, nemojte raditi biopsiju. Biopsija uzrokuje štetu, dalju štetu.
Šta je sa mamografima? Da li oni sprečavaju rak dojke? Ne, oni su faktori koji doprinose razvoju. Dozvolite mi da vam opišem mamograf. Dama skine gornji deo odeće, legne na autoput i poluprikolica pređe preko njene dojke. To je otprilike ono što se dešava sa mamografom. I dok je dojka zgnječena između ploča, tada radio-talasi prolaze kroz nju, dodatno je oštećujući.
O’Neill u snimku govori i da “kontraceptivna sredstva uzrokuju endokrine karcinome”.
Snimak je podijeljen i u drugim objavama na Facebooku. Jedna od tih objava do vremena pisanja ove analize je imala preko 20.000 različitih interakcija.
Naturopatkinja bez dozvole
Barbara O’Neill je australijska naturopatkinja, nutricionistkinja i autorica koja ne posjeduje nikakvo obrazovanje iz oblasti medicine, uključujući i naturopatiju. O'Neill već godinama promoviše alternativne i kontroverzne metode liječenja različitih bolesti, zbog čega joj je u Australiji trajno zabranjeno pružanje bilo kakvih medicinskih usluga.
Raskrinkavanje je u proteklom periodu u više navrata pisalo o pseudonaučnim “savjetima” i dezinformacijama Barbare O’Neill koje su dijelile i na našem govornom području. Među njima su i netačne tvrdnje da je ricinusovo ulje lijek protiv karcinoma, da vakcine izazivaju Alzheimerovu bolest i da je cinkov oksid u kremama za sunčanje toksičan.
Raskrinkavanje je o dezinformacijama Barbare O’Neill pisalo i u analizi netačnih tvrdnji da “ultrazvučni pregledi dovode u opasnost trudnice i plod” u maju 2026. godine. Ove su tvrdnje na našem govornom području također podijeljene u svrhu promocije njenog dolaska u Novi Sad u junu 2026. godine. Istakli smo i da je povodom najavljenih predavanja Barbare O’Neill u Srbiji pokrenuta kampanja za prikupljanje sredstava za njen dolazak.
Pseudonaučne tvrdnje o dijagnostičkim metodama otkrivanja raka
Tvrdnje Barbare O’Neill da su Papa test, biopsija i mamografija štetni i da doprinose razvoju malignih bolesti nisu tačne, a dijele se izvan našeg govornog područja već duže vrijeme (1, 2).
Papanikolau test, poznat kao Papa test, neinvazivni je ginekološki postupak u kojem se putem specijalne četkice uzima uzorak ćelija sa površine grlića maternice i okolnog područja. Iako neke žene mogu osjećati manju nelagodu prilikom uzimanja uzorka za Papa test, radi se o brzom, jednostavnom i pouzdanom ginekološkom testu. Papa test prvenstveno služi za otkrivanje promjena na ćelijama grlića maternice ali i prisustva određenih mikroorganizama i infekcija.
Tvrdnje Barbare O’Neill da Papa test oštećuje grlić maternice u maju 2025. godine analizirala je platforma za provjeru činjenica Africa Check. Ove navode je u aprilu iste godine opovrgla i stranica Medical Dialogues. Tri doktorice ginekologije potvrdile su ovim platformama da Papa testovi ne oštećuju grlić maternice, ističući da su tvrdnje Barbare O’Neill o testu lažne i da u procesu uzimanja uzorka ćelija sa grlića maternice ne nastaju nikakva oštećenja.
O’Neill u viralnom snimku manipulativno tvrdi i da “biopsije uzrokuju dalju štetu”. Biopsija je dijagnostički postupak uzimanja uzoraka tkiva iz različitih organa ili tumora metoda. Najčešće se koristi za utvrđivanje prisutnosti stanica raka, a njome se mogu uspostaviti i dijagnoze za druge bolesti. Sa obzirom na to koji je uzorak tkiva potrebno uzeti u svrhu uspostavljanja dijagnoze, postoje različite vrste biopsija.
Raskrinkavanje se u proteklom periodu u nekoliko analiza bavilo viralnim tvrdnjama da biopsija doprinosi širenju ćelija raka u organizmu (1, 2, 3). Ove tvrdnje se temelje na zabrinutosti da bi tokom biopsije odnosno uzimanja uzorka tkiva moglo doći do širenja ćelija raka. Prema informacijama sa stranice Američkog društva za rak, tokom biopsije je moguće da se igla kojom se vrši biopsija pomjeri i “rasije” kancerogene ćelije. Američko društvo za rak navodi da se radi o vrlo rijetkim slučajevima, te da u nekim studijama koje su proučavale potencijalno širenje tih ćelija na ovaj način nije zabilježen nijedan takav slučaj. Navode i da je korist od biopsije daleko veća od minimalnog rizika od širenja raka ovim postupkom.
Uz navedeno, Barbara O’Neill navodi i da mamograf, rendgenski uređaj pomoću kojeg se obavlja mamografija, doprinosi razvoju raka i da “radio-talasi” u tom postupku “prolaze kroz dojku dodatno je oštećujući”. Ni ove tvrdnje nisu nove, a o njima smo također do sad pisali u nizu analiza. Mamografija je rendgenski pregled grudi koji se koristi za otkrivanje promjena u tkivu dojke i podrazumijeva pritiskanje grudi između dvije ploče na RTG aparatu poznatom i kao mamograf. Radi se o metodi koja, kao i slučaju Papa testa i biopsije, služi za rano otkrivanje potencijalnih malignih promjena te uspostavljanje pravovremene dijagnoze.
U analizi koju je Raskrinkavanje objavilo u oktobru 2023. godine, analizirane su tvrdnje da mamografija uzrokuje rak zbog zračenja, kao i pritiska koji se vrši na grudi prilikom pregleda. Mamografi zaista izlažu dojke malim količinama zračenja, ali doza zračenja koja se koristi za pregled obje dojke otprilike je ista količini zračenja koju bi osoba primila iz prirodnog okruženja tokom sedam sedmica.
Na stranici australijske Nacionalne fondacije za rak dojke, u sekciji o najčešćim mitovima o raku dojke, navedeno je sljedeće:
Mamografija ili rendgenski snimak dojke, trenutno ostaje zlatni standard za rano otkrivanje raka dojke. Tokom mamografije, tkivo dojke se kompresira kako bi se smanjila debljina dojke i dobile visokokvalitetne rendgenske slike. Ni kompresija dojke potrebna za mamografiju, niti količina zračenja koja se koristi u mamografiji ne uzrokuje rak niti širenje raka. Zapravo, prema Nacionalnom institutu za rak, koristi ranog otkrivanja raka dojke putem mamografije daleko nadmašuju sve potencijalne rizike.
Da li kontracepcijska pilula uzrokuje endokrine karcinome?
O’Neill u snimku govori i da “kontraceptivna sredstva uzrokuju endokrine karcinome”. Endokrini karcinomi (karcinomi žlijezda sa unutrašnjim lučenjem) se razvijaju u endokrinim žlijezdama ili ćelijama koje proizvode hormone. U detaljnom pregledu činjenica o ovim vrstama tumora na stranici američkog medicinskog fakulteta na Univerzitetu Yale se navodi da u endokrine tumore spadaju tumori pankreasa, nadbubrežne žlijezde, hipofize te niz drugih tumora među kojima su najčešći tumori štitne žlijezde.
Što se tiče faktora koji ih uzrokuju, navode da “uzrok većine endokrinih karcinoma obično nije jasan” te da se “genetske promjene koje izazivaju rak mogu naslijediti od jednog ili oba roditelja”, a da se “sporadične mutacije mogu javiti nasumično ili zbog izloženosti faktorima okoline, poput pušenja duhanskih proizvoda ili izloženosti zračenju”. U pregledu činjenica o endokrinim tumorima na ovoj stranici navedeni su i faktori rizika za niz vrsta ovih tumora. Među njima su nasljedni faktori i određena genetska stanja, prethodna oboljenja i poremećaji žlijezda sa unutrašnjim lučenjem, pušenje, konzumacija alkohola pa i dijabetes. Ipak, niti kod jedne vrste ovih tumora oralna kontraceptivna sredstva nisu navedena kao faktor rizika.
Oralni kontraceptivi su hormonska terapija koja se koristi za sprečavanje neželjene trudnoće. Povezanost ove vrste hormonske terapije sa rizikom od obolijevanja od raka, ali i njeni pozitivni učinci na smanjenje tog rizika, nisu nepoznanica. Naime, oralni kontraceptivi, poznati i kao pilule za kontracepciju, smanjuju rizik od nekih vrsta raka, dok potencijalno povećavaju rizik od drugih. U pregledu onoga što je danas poznato o povezanosti kontracepcijske pilule sa nekim vrstama raka, objavljenom na stranici Američkog društva za rak, stručnjaci ističu da “različite vrste raka imaju različite uzroke, a stvari koje povećavaju rizik od jedne vrste raka mogu smanjiti rizik od druge“. Navedeno i da je iz tog razloga kod odabira oblika kontracepcije prvo potrebno prvo razgovarati sa ljekarom te u obzir uzeti brojne faktore.
U analizi manipulativnih navoda da je Svjetska zdravstvena organizacija (SZO) kontracepcijske pilule označila “jednako kancerogenima kao i duhan ili azbest” koju je Raskrinkavanje objavilo u aprilu 2026. godine, naveli smo da je Međunarodna agencija za istraživanje raka (IARC), koja djeluje pri SZO, 2005. godine doista uvrstio kombinovane kontracepcijske pilule u grupu kancerogena za koje postoje dokazi bez sumnje da su izazvali rak kod ljudi, a 2008. godine potvrdio da mogu uzrokovati rak dojke, grlića maternice i jetre, dok istovremeno smanjuje rizik od raka endometrija i jajnika.
Ipak, kontracepcijske pilule su generalno sigurne. Navodi da izazivaju rak ili da su kancerogene mogu navesti žene da zanemare druge, veće rizike. Na stranici Cancer Research UK, u članku o vezi između kontracepcijskih pilula i raka, savjetuje se sljedeće:
Kontracepcijska pilula blago povećava rizik od nekih vrsta raka, a blago smanjuje rizik od drugih. Za većinu, koristi uzimanja pilule vjerovatno nadmašuju rizike. Vaš ljekar može razgovarati s vama o sigurnosti i efikasnosti pilule u vašem slučaju. To će zavisiti od faktora kao što su porodična historija raka i druga zdravstvena stanja.
Dakle, tvrdnje da su Papa test, biopsija i mamografija štetni su obmanjujuće i ne slažu se sa informacijama iz pouzdanih medicinskih izvora. Tvrdnje koje iznosi O’Neill kada javno odvraća žene od ovih testova nisu zasnovane na nauci.
Shodno činjenicama, prve objave tvrdnji da Papa test oštećuje grlić materice i da mamograf može uzrokovati rak ocjenjujemo kao lažnu vijest i pseudonauku. Druge objave ovih tvrdnji dobijaju ocjene prenošenje lažnih vijesti i pseudonauka.
Tvrdnje da biopsija oštećuje tkiva i da kontraceptivna sredstva uzrokuju endokrine karcinome ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama.
(Raskrinkavanje.ba)