Foto: Freepik
Na Facebook stranici Forum Antiglobalista 31. jula 2025. godine objavljene su tri tvrdnje o utjecaju ugljendioksida (CO2) na globalnu klimu (1, 2, 3). U sve tri objave navodi se da je CO2 gas koji je neophodan za život, da je netačno da su emisije CO2 koje nastaju sagorijevanjem fosilnih goriva štetne i da ne dovode do klimatskih promjena. Štaviše, insinuira se da su ove emisije vrlo korisne i da ih treba biti više. U jednoj od objava navodi se sljedeće:
Sav život je zasnovan na ugljeniku a ugljenik za sav taj život potiče od ugljen-dioksida u atmosferi. Sav ugljenik u fosilnim gorivima koje danas sagorevamo za energiju nekada je bio u atmosferi kao ugljen-dioksid pre nego što su ga potrošili planktoni u moru i biljke na kopnu. Ugalj, nafta i prirodni gas su ostaci planktona i biljaka koji su transformisani toplotom i pritiskom duboko u zemljinoj kori. Drugim rečima fosilna goriva su 100% organska i proizvedena su solarnom energijom. Zvuči pozitivno zeleno. Da u zemljinoj atmosferi nije bilo ugljen dioksida Zemlja bi bila mrtva planeta. Tačka!
Pričamo o katastrofalnim klimatskim promenama? Oduzmite CO2 i imaćete ih! Pa ipak američka agencija za zaštitu životne sredine smatra da je ovaj suštinski sastojak za život - Zagađivač! Kako nešto što omogućava život može biti loše? (1)
U drugoj objavi tvrdi se da naučnici koji kažu da je nivo CO2 u atmosferi sada previsok nisu u pravu:
Veći deo istorije života na Zemlji ugljen dioksid je bio prisutan u atmosferi na mnogo višim nivoima nego što je danas. Tokom kambrijske eksplozije kada je višećelijski život prvi put došao na scenu, nivoi CO2 su bili i deset puta veći nego što su to danas. Iz perspektive šire slike mi danas živimo u eri sa niskim sadržajem ugljen-dioksida.
U trećoj se objavi tvrdi da je biljkama potrebno više CO2 za optimalan rast te da povećan nivo CO2 u atmosferi, kao rezultat sagorijevanja fosilnih goriva, ima pozitivan efekat na prirodu.
Ove tvrdnje pripisane su izvjesnom Patricku Mooreu, koji je predstavljen kao “suosnivač Greenpeacea s Prager Univerziteta”.
Lažni suosnivač i lažni univerzitet
Tvrdnje o “korisnom” CO2 preuzete su iz videa objavljenog na YouTube kanalu Prager Univerziteta 2015. godine. U videu govori Patrick Moore. Video se dijelio na društvenim mrežama kod nas proteklih godina, s prevodom na naš jezik. Najranija objava videa koju smo pronašli podijeljena je 18. maja 2022. godine na Facebook profilu ovdje. Citati iz ovog videa također se dijele na društvenim mrežama. Na stranici Forum Antiglobalista objavljivani su i ranije.
Patrick Moore je nekadašnji član ekološke i mirotvorne organizacije Greenpeace i nerijetko je pogrešno predstavljen kao njen suosnivač. Greenpeace se još 2010. godine ogradio od njegovog djelovanja, potvrđujući da Moore nije osnovao organizaciju te da eksploatiše svoje nekadašnje članstvo u njoj u pokušajima da dâ kredibilitet svojim antiekološkim tvrdnjama. Raskrinkavanje se već bavilo njegovim tvrdnjama u analizi iz 2022. godine.
Ovaj Kanađanin zapravo već decenijama radi kao konsultant kojeg angažuju razne kompanije iz nuklearne industrije i industrije rudarenja uglja, kao i kompanije koje se bave sječom šuma, da lobira za njihove interese (1, 2, 3). U te svrhe, Moore je osnovao kompaniju Greenspirit Strategies koja se bavi pružanjem komunikacijskih usluga za rudarsku, poljoprivrednu, biotehnološku, farmaceutsku i energetsku industriju. Prema podacima s web stranice njegove kompanije, radili su s klijentima iz Kanade, SAD-a, Australije, Indonezije, Evrope i Južne Amerike.
Osim po negiranju klimatskih promjena, Moore je javnosti poznat i po incidentu u programu emitovanom na francuskoj televiziji Canal+ 2015. godine, kada je tvrdio da je pesticid Roundup, koji proizvodi američka kompanija Monsanto (i koji je Svjetska zdravstvena organizacija proglasila potencijalnim kancerogenom), toliko bezbjedan da bi se mogao piti iz čaše. Nakon što mu je voditeljica ponudila da popije taj pesticid, Moore je kazao da “nije glup” i okončao intervju.
Kredibilitet izvora ovih tvrdnji, pak, upitan je ne samo zbog Moorea već i zbog platforme koja je objavila njegove tvrdnje, Prager Univerziteta. Prije svega, nije riječ o stvarnom univerzitetu, već o američkoj konzervativnoj fondaciji koja se samo tako zove. Nisu akreditovana obrazovna institucija koja nudi bilo kakve diplome, a uglavnom se bave objavljivanjem videa na internetu o raznim temama.
Prager Univerzitet su 2009. osnovali scenarista Allen Estrin i radiovoditelj i kolumnista Denis Prager. Sadržaj koji se objavljuje na njihovim kanalima naišao je na niz kritika kako zbog širenja dezinformacija, tako i zbog širenja historijskog revizionizma i netrpeljivosti prema manjinama (1, 2).
Ova fondacija finansira se višemilionskim donacijama od konzervativnih donatora. Među najvećim finansijerima jesu braća Farris i Dan Wilks, milijarderi koji su se obogatili u naftnoj industriji. Oni su Prager Univerzitetu, kako je ustvrdio The Guardian u članku iz 2023. godine, u periodu od deset godina donirali oko osam miliona dolara, a Prager redovno objavljuje dezinformacije o klimatskim promjenama i nastoji minimizirati posljedice koje industrija fosilnih goriva ima na klimu i okoliš.
Braća Wilks su više puta “uhvaćena” kako investiraju značajne količine novca u kampanje negiranja klimatskih promjena.
Dakle, popularne tvrdnje o tome kako su emisije CO2 bezazlene, pa čak i korisne za okoliš i klimu, iznosi čovjek koji radi PR za fosilnu industriju na platformi koja je dobila milione od lidera američke naftne industrije. Domaći negatori klimatskih promjena na društvenim mrežama, pak, vjerovatno dijele njihovu propagandu besplatno.
Šta su činjenice o CO2 emisijama?
Prvi dio Moorove argumentacije je tačan – ugljendioksid (CO2) zaista jeste neophodan za život ne Zemlji. Riječ je o bezbojnom gasu koji nastaje sagorijevanjem materijala koji sadrže ugljik, kao i fermentacijom i disanjem životinja. Biljke ga koriste u procesu fotosinteze i prirodno se nalazi u Zemljinoj atmosferi. CO2 je staklenički gas, što znači da zadržava i zrači toplotu, i to ga čini neophodnim za održavanje života ne Zemlji, jer bi bez njega bilo previše hladno.
Ipak, od industrijske revolucije, ljudi sagorijevanjem fosilnih goriva (nafta, ugalj i plin) dovode do povećane emisije CO2, kao i drugih stakleničkih plinova u atmosferu. Ugalj, nafta i plin sadrže ugljik nastao zahvaljujući milionima godina fotosinteze. Industrijsko sagorijevanje ovih fosilnih goriva vratilo je, dakle, ove milionima godina nakupljanje naslage u atmosferu za otprilike dva vijeka, narušavajući na taj način prirodnu ravnotežu (link).
Posljedica toga je tzv. efekat staklenika. Staklenički gasovi zadržavaju sunčevu toplotu u atmosferi, što dovodi do povećanja temperature na Zemlji, odnosno do globalnog zagrijavanja. Ovo zagrijavanje dovodi do klimatskih promjena, dugotrajnih promjena vremenskih obrazaca na planeti, koji se, po svemu sudeći, neće pozitivno odraziti na čovječanstvo, kao ni na mnogobrojne životinjske i biljne vrste koje žive na Zemlji.
Dokazi da se globalno zagrijavanje zaista dešava su mnogobrojni: od topljenja glečera i arktičkog leda, povećanja nivoa mora, sve učestalijih prirodnih nepogoda do zabilježenog rasta prosječne globalne temperature.
Mooreova tvrdnja da živimo u eri “s niskim sadržajem ugljendioksida” je apsurdna.
Tačno je da naučnici procjenjuju da je za vrijeme kambrijske eksplozije, prije oko 500 miliona godina, nivo CO2 u Zemljinoj atmosferi bio veći nego što je danas. Naučnici/e smatraju da je ovaj povećan nivo CO2 doveo do zagrijavanja i promjene klime na Zemlji koja je prethodno bila u ledenom dobu, što je omogućilo razvoj prvih višećelijskih organizama i životinja. Dokazi sugerišu da se ovo dogodilo zbog vulkanske erupcije.
To što su nivoi CO2 u atmosferi prije 500 miliona godina bili veći nego danas, pak, ne znači da emisije nisu štetne. Prije svega, Zemlja nije bila u ledenom dobu do prije 200 godina, kada je počelo masovno sagorijevanje fosilnih goriva, i nije joj bilo potrebno “zagrijavanje”. Osim toga, ljudi, kojima su potrebni određeni uslovi da bi mogli živjeti na Zemlji, nisu postojali prije 500 miliona godina. Količina CO2 u atmosferi veća je danas nego u bilo kojem trenutku u cijeloj historiji postojanja ljudske vrste. U suštini, kada se pogleda kompletno postojanje Zemlje, za koju se procjenjuje da je stara oko 4,5 milijardi godina, era u kojoj živimo jeste era “s niskim sadržajem ugljendioksida”. Ipak, ukoliko pogledamo ljudsku historiju, uvidjet ćemo da ljudi nikada nisu živjeli na Zemlji s većom količinom CO2 u atmosferi, i posljedice toga su očigledne.
Postoji i zrno istine u tome da povećani nivoi CO2 imaju pozitivan učinak na rast biljaka, ali ovaj je utjecaj vrlo ograničen i suštinski ne može nadomjestiti štetu koju posljedice klimatskih promjena, kao što su sve učestalije suše, čine biljkama (link).
Patrick Moore u svom izlaganju iznosi tvrdnje koje su tačne, ali predstavljene van konteksta i na manipulativan način. To što se nešto javlja u prirodi i ima svoju funkciju ne znači da ne može biti štetno za ljude u drugačijoj primjeni ili prevelikoj mjeri.
Naprimjer, cijanid je hemijsko jedinjenje koje se prirodno nalazi u nekim biljkama. Može se koristiti u metalurgiji, za pravljenje papira i razvijanje fotografija. Ipak, ako ga unesete u organizam, osjetit ćete bol u prsima, vrtoglavicu, glavobolju i niz drugih simptoma prije nego što umrete od otrovnih svojstava ovog prirodnog jedinjenja ukoliko ne dobijete hitnu medicinsku pomoć.
Dezinformacije o učincima povećanih emisija ugljendioksida dijele se već godinama i Raskrinkavanje je o njima pisalo u analizama koje možete pročitati ovdje, ovdje i ovdje. Suprotno tvrdnjama negatora klimatskih promjena i onih koji ih nerijetko finansiraju, naučni konsenzus je da emisije stakleničkih gasova u atmosferu dovode do klimatskih promjena. Prema istraživanju iz 2021. godine, gotovo 99% posto stručnjaka/inja za klimu zaključuje da Zemlja postaje toplija zbog ljudskih aktivnosti, odnosno sagorijevanja fosilnih goriva.
Shodno činjenicama, tvrdnju da su ljudske emisije ugljendioksida bezopasne ili korisne za život na Zemlji jer je CO2 prirodni gas koji održava život ocjenjujemo kao pseudonauku i manipulisanje činjenicama. Ocjenu manipulisanje činjenicama dajemo i tvrdnji da nivoi CO2 u atmosferi danas nisu opasni za biosferu jer živimo u “eri s niskim sadržajem ugljendioksida”.
(Raskrinkavanje.ba)