Foto: Shutterstock, KT Stock photos
Na Facebooku je 15. maja 2026. godine podijeljena slika na kojoj piše da se neka neželjena dejstva HPV vakcine prećutkuju roditeljima. Navedena su ozbiljna stanja: srčani zastoj, plućna embolija, miokarditis, perikarditis, paraliza i smrt. Na slici također piše da je prijavljeno 164.900 slučajeva koji se dovode u vezu s HPV vakcinom, od toga 629 smrtnih slučajeva. Ovi podaci pripisani su Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji.
Foto: Screenshot/Facebook
Istu sliku pronašli smo i na drugim Facebook nalozima (1, 2, 3), a dijelila se i na Telegramu i društvenoj mreži X.
Šta su činjenice?
Odobrene vakcine protiv humanih papiloma virusa (HPV) su sigurne, ali dezinformacije o njihovoj štetnosti šire se godinama. Raskrinkavanje se u više navrata bavilo netačnim tvrdnjama o ovim vakcinama (1, 2, 3, 4). Širenje dezinformacija o HPV vakcinama u regionu je intenzivirano nakon što je Odbor za zdravlje i porodicu Skupštine Srbije podržao inicijativu Udruženja građana za borbu protiv raka jajnika i materice "Progovori" za uvrštavanje HPV vakcine u program obavezne imunizacije. Tvrdnje o neželjenim dejstvima ovih vakcina, koja se navodno kriju od roditelja, dio su ovog novog talasa dezinformacija o HPV vakcinama.
Većina stanja ispisanih na slici nisu potvrđene nuspojave vakcine Gardasil 9, koja je preporučena u Srbiji. Ova stanja, međutim, jesu prijavljena kao neželjeni događaji nakon vakcinacije protiv HPV-a.
Postoje različiti sistemi za prijavu neželjenih događaja nakon vakcinacije, kao VAERS u Americi i EudraVigilance u Evropskoj uniji. Podatke iz ovih baza protivnici/e vakcinacije često koriste s ciljem širenja straha od vakcina (1, 2). U viralnim se objavama navodi da je, “prema podacima sa sajta Svjetske zdravstvene organizacije”, prijavljeno 164.900 slučajeva koji se dovode u vezu s vakcinom, od čega navodno 629 smrtnih slučajeva. Svjetska zdravstvena organizacija je 2015. godine napravila web stranicu VigiAcces, kako bi javnosti pružila pristup bazi podataka s prijavljenim potencijalnim nuspojavama lijekova i medicinskih preparata. Na stranici se nalazi napomena da sadrži informacije o potencijalnim nuspojavama, odnosno stanjima koja su prijavljena nakon uzimanja lijeka ili korištenja medicinskog preparata. Ova stanja mogu, ali i ne moraju biti povezana s tim proizvodom ili njime uzrokovana.
Pretragom baze za unos “HPV vaccine” dobije se broj od 147.357 prijavljenih događaja (dakle, ne potvrđenih nuspojava), što je nešto manji broj od onog koji se pominje u objavi. Brojka od 629 smrtnih slučajeva poklapa se s podacima iz baze, jer je prijavljen toliki broj smrti. U bazi smo pronašli sva pobrojana stanja sa slike. Ali to ne znači da je riječ o potvrđenim nuspojavama ili “neželjenim dejstvima” vakcine. Riječ je o događajima koji su se desili nakon vakcinacije i ne podrazumijeva se nužno da imaju uzročno-posljedičnu vezu s vakcinacijom.
Potvrđene nuspojave HPV vakcine uglavnom su blage. U dokumentu Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) iz 2024. godine pod nazivom “Pitanja i odgovori o humanom papiloma virusu” navedeno je da, “kao i druge vakcine i lijekovi, HPV vakcine često imaju blage nuspojave poput bola, crvenila i otoka na mjestu injekcije, glavobolje i blage groznice”, koje obično traju od nekoliko sati do jednog dana. Vakcine rijetko mogu izazvati alergijsku reakciju s otežanim disanjem poznatu kao anafilaktički šok, a ponekad se javlja i nesvjestica, koja je posljedica stresa i anksioznosti, a ne same vakcine.
U dokumentu se navodi da Globalni savjetodavni odbor Svjetske zdravstvene organizacije za sigurnost vakcina (GACVS) redovno procjenjuje naučne dokaze o sigurnosti vakcina protiv HPV-a. GACVS je posljednji put pregledao podatke o sigurnosti HPV vakcine 2017. i nisu utvrđene teške ili ozbiljne neželjene reakcije. Navodi se da, kao i kod svih ostalih vakcina, postoji vrlo rijetka mogućnost anafilaksije (1,7 slučajeva na milion doza) i sinkope (nesvjestica). U dokumentu se navodi i da ne postoje vjerodostojni dokazi koji ukazuju na bilo kakve dugoročne nuspojave.
Postoje izvještaji o slučajevima koji pretpostavljaju da bi HPV vakcine mogle izazvati niz rijetkih i slabo shvaćenih stanja, poput prijevremene ovarijske insuficijencije (POF), sindroma posturalne ortostatske tahikardije (POTS) i sindroma kompleksne regionalne boli (CRPS). Ovim izvješćima nedostaje naučna i epidemiološka vjerodostojnost i ne pružaju dovoljno dokaza koji bi ukazivali na uzročnu vezu između vakcina i ovih bolesti.
U priručniku koji se bavi raskrinkavanjem mitova o HPV vakcini, objavljenom na stranici Svjetske zdravstvene organizacije, navodi se da su naučna istraživanja utvrdila da ne postoje kauzalne veze između HPV vakcina i neuroloških problema (kao što su paraliza i Guillain-Barréov sindrom), krvnih ugrušaka, neplodnosti i sindroma CRPS (sindrom kompleksne regionalne boli).
Na stranici američkih Centara za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) navodi se da su uobičajene nuspojave HPV vakcine bol, crvenilo ili otok na mjestu primjene, temperatura, glavobolja i osjećaj umora, mučnina, bol u mišićima ili zglobovima. Na stranici CDC-a navedeno je i da vakcina rijetko može izazvati anafilaksiju i sinkopu (nesvjesticu). CDC navodi da nisu otkriveni sigurnosni problemi povezani sa sindromom posturalne ortostatske tahikardije (POTS) te da dokazi ne podržavaju uzročnu vezu između HPV vakcina i CRPS-a, kao ni povećan rizik od mijalgičnog encefalomijelitisa (sindrom hroničnog umora) kod djevojčica koje su primile HPV vakcinu. Kada je riječ o Guillain-Barréovom sindromu, CDC navodi sljedeće: “Rizik od dobijanja GBS-a nakon HPV vakcinacije je izuzetno rijedak”. Prema ovom izvoru, dokazi “ne ukazuju na uzročnu vezu između Gardasila i smrti”.
U Cochranovom pregledu iz 2025. godine, koji je uključio 225 studija, navodi se sljedeće:
U nizu studija, vakcinacija protiv HPV-a nije bila povezana s povećanim rizikom od sindroma posturalne ortostatske tahikardije, sindroma hroničnog umora/mijalgičnog encefalomijelitisa, paralize, sindroma kompleksne regionalne boli, prijevremene insuficijencije jajnika, neplodnosti ili seksualne aktivnosti (svi dokazi umjerene sigurnosti). Postojali su dokazi koji upućuju na to da vakcinacija protiv HPV-a nije povezana s povećanim rizikom od Guillain-Barréovog sindroma (dokazi niske sigurnosti).
U članku objavljenom na stranici MedShadow Foundation 2022. godine takođe se navodi kako nisu identifikovana ozbiljna ili dugotrajna zdravstvena stanja uzrokovana vakcinom. U članku je dat pregled studija koje nisu pronašle povećan rizik nakon HPV vakcinacije od niza stanja, kao što su Guillain-Barréov sindrom, moždani udar, krvni ugrušci, napadi, autoimune bolesti te višestruka stanja autonomne disfunkcije, uključujući sindrom posturalne ortostatske tahikardije, sindrom hroničnog umora i sindrom kompleksne regionalne boli.
Studija iz 2024. godine nije pronašla povezanost između vakcinacije devetovalentnom HPV vakcinom i imunološki posredovanih bolesti, miokarditisa, perikarditisa ili tromboembolijskih ishoda koja bi predstavljala sigurnosni signal. S druge strane, postoje studije koje su pokazale da su osobe s HPV-om imale značajno veću vjerovatnoću da razviju kardiovaskularne bolesti, ali i studije koje upućuju na potencijalnu povezanost između vakcina protiv HPV-a i smanjenog kardiovaskularnog rizika.
Raskrinkavanje se i u ranijim analizama bavilo tvrdnjama gdje se za različita medicinska stanja netačno navode kao potvrđene nuspojave HPV vakcine (1, 2).
Dakle, informacije dostupne na stranici Svjetske zdravstvene organizacije, ali i informacije drugih relevantnih izvora, ne podržavaju tvrdnje iz analiziranih objava o navedenim “neželjenim dejstvima” HPV vakcina. Drugim riječima, doktori ne kriju navedene posljedice vakcinacije od roditelja, jer se te posljedice ne dešavaju.
Shodno navedenom, tvrdnju da je Svjetska zdravstvena organizacija navela stanja poput srčanog zastoja, plućne embolije, miokarditisa, perikarditisa, paralize i smrti kao nuspojave HPV vakcine ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Tvrdnju da se to ne saopštava roditeljima ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)