Foto: Freepik
Na Facebooku je 1. novembra 2025. godine objavljen reel koji prikazuje nešto što izgleda kao paukova mreža na ogradi, uz tvrdnju da se radi o “morgelon” vlaknima koja avioni namjerno ispuštaju. Muškarac u reelu izgovara sljedeće:
Teroristički napad. Evo, čudna neka paučina. Tačno se vidi da su vlakna. Jer ovde gore iznad je avio-koridor i znači da je moja kuća napadnuta k’o i ovaj deo Srbije. Nanotehnologija je u pitanju. Morgelonsova vlakna. Mislio ko šta hoće, ali zapravo radi se o teroru.
Foto: Screenshot/Facebook
Reel je u vrijeme pisanja ove analize bio podijeljen više od 500 puta.
Šta su činjenice?
Objave o “morgelon” vlaknima na Facebooku predstavljaju spoj raširenih teorija zavjere o “chemtrailsima”, odnosno zaprašivanju stanovništva iz aviona, i o “morgelonima”, misterioznim stvorenjima koja se uvlače pod kožu i uzrokuju bolest.
Raskrinkavanje se ranije bavilo ovim teorijama zavjere u nekoliko analiza (1, 2, 3, 4).
Pobornici/e teorije zavjere o “chemtrailsima” (hemijski tragovi, engl. chemical trails, chemtrails) vjeruju da se komercijalni avioni koriste za zaprašivanje stanovništva raznim otrovima, teškim metalima ili čak virusima i bakterijama. Dokaz za to pronalaze u bijelim tragovima koji se nekada vide na nebu nakon preleta aviona.
Ne postoje nikakvi dokazi da se takvo što zaista dešava. Bijeli tragovi koji ostaju iza aviona su kondenzacijski tragovi koji nastaju kao rezultat susreta toplog vazduha iz ispuha motora s hladnim i vlažnim vazduhom iz atmosfere. Riječ je pojavi koja nastaje iz istih razloga zbog kojih možemo vidjeti svoj dah ako boravimo vani kada je hladno.
Osim toga, ova teorija zavjere ima logičke nedostatke, kao što je, naprimjer, navodna mogućnost da se zrak u određenom području “zapraši” otrovima, ali da samo pojedini/e stanovnici/e dobiju simptome. Naučna zajednica saglasna je da “chemtrailsi” ne postoje, o čemu je Raskrinkavanje već pisalo u analizi koju možete pročitati ovdje.
Studija iz recenziranog časopisa Environmental Research Letters iz 2016. godine otkrila je da se 98,7% najutjecajnijih naučnika/ca iz relevantnih polja nikada u svom radu ili privatnom životu nije susrelo s dokazima koji bi upućivali na postojanje “nekog velikog tajnog programa atmosferskog zaprašivanja”.
“Morgelonova bolest” je rijetko i kontroverzno zdravstveno stanje. Osobe koje pate od “morgelona” osjećaju da im nešto puzi ili ih bode po koži te izvlače određena vlakna iz čireva na koži. Ne postoji medicinski konsenzus oko uzročnika ovih simptoma. Slični simptomi bilježe se još od 17. stoljeća i tada su nazvani “morgeloni”, a izraz “morgelonova bolest” u kontekstu koji se koristi danas nastao je 2002. godine
Neki/e naučnici/e smatraju da je riječ o psihički izazvanom stanju, odnosno iluzionom poremećaju, te postoje studije koje sugerišu da je to slučaj. Drugi, pak, vjeruju da ove simptome uzrokuje neki patogen i postoje i studije koje sugerišu da je to slučaj.
Naprimjer, rezultati studije iz 2012. godine koju je provela grupa autora većinom povezana s američkim Centrima za prevenciju i kontrolu bolesti pokazala je da kod slučajeva koje su proučavali nisu pronašli nijedno “osnovno zdravstveno stanje” ili izvor zaraze. Autori su na osnovu toga zaključili da je riječ o iluziji.
S druge strane, studija iz 2018. godine autora/ki iz američkih i kanadskih medicinskih instituta izučavala je historiju “morgelonove bolesti”, zaključivši da postoje dokazi da je ova kožna bolest posljedica zaraznog agensa. Studija se referiše na naučnu literaturu u kojoj se ovo stanje povezuje s bakterijom Borrelia burgdorferi, koja se prenosi krpeljima. U ovoj je studiji također opisano od čega se sastoje vlakna koja se nalaze na koži osoba koje pate od ovog stanja:
Materijali su u velikoj mjeri bili sastavljeni od proteina (83%), vjerovatno površinske kože ili celuloze koja odgovara onoj iz pamučnih vlakana (43%), neki s dokazima postojanja boje [za tkaninu].
(...)
Vlakna i materijali prikupljeni s kože bolesnika bili su u velikoj mjeri u skladu s fragmentima kože ili materijalima kao što je pamuk i bili su zarobljeni u gnojnoj kori ili krastama, što sugeriše da su materijali potekli iz okoline (npr. iz odjeće) ili možda iz artefakata koji su uneseni u vrijeme sakupljanja i obrade uzoraka.
Šta god da je uzrok, osobe koje pate od ovog stanja suočavaju se s bolnim simptomima koji im mogu značajno utjecati na kvalitet života.
Ipak, zbog nepostojanja dokaza i jasnih informacija o izvoru “morgelonove bolesti”, ovo stanje čest je predmet raznih teorija zavjera. Za vrijeme pandemije Covid-19 su, tako, na društvenim mrežama kružile apsurdne tvrdnje da su u maskama i PCR testovima skriveni “morgeloni” i da je cilj pandemije proširiti ovu bolest. Više o tome čitajte u analizama Raskrinkavanja ovdje i ovdje.
Tvrdnja da nas avioni “zaprašuju” morgelonima je, dakle, neosnovana. Niti se zaprašivanje stanovništva zaista dešava niti znamo šta uzrokuje “morgelonovu bolest”. Niti prikazane u analiziranom reelu mogu biti svašta - paukova mreža, paukove grinje, mreže svilenih buba i slično. Shodno činjenicama, tvrdnju da avioni ispuštaju “morgelone” ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Raskrinkavanje.ba)