2025. u retrospektivi: Deset najčitanijih analiza

Foto: Raskrinkavanje.ba

Raskrinkavanje je u 2025. godini objavilo više od 650 analiza. Većina su bile analize u kojima smo provjeravali tačnost sadržaja na društvenim mrežama i u medijima. U “prebunking” analizama “upozoravali” smo čitatelje/ke na dezinformacije prije nego što se s njima susretnu. Analizirali smo i izvještavanje medija o različitim temama.

Krajem novembra u Republici Srpskoj održani su prijevremeni izbori za predsjednika nakon što je Centralna izborna komisija donijela odluku o prestanku mandata Miloradu Dodiku jer je pravosnažnom presudom Suda Bosne i Hercegovine osuđen na godinu zatvora. Raskrinkavanje je aktivno pratilo i ovo predizbornu kampanju, pisalo o dezinformacijama i narativima koji su je pratili te analiziralo kako su mediji izvještavali o izborima.

Listu deset načitanijih analiza u 2025. počinjemo od kraja, analizom tvrdnji da je papa Jovan Pavle II tokom javnog obraćanja u Denveru američkom predsjedniku Billu Clintonu poručio da “treba bombardovati Srbe”. Ova, više od dvije decenije stara lažna vijest dijelila se u vrijeme godišnjice početka NATO-ovih zračnih udara u SR Jugoslaviji. Ne postoje dokazi da je papa Jovan Pavle II tokom boravka u Denveru, ili bilo kojom drugom prilikom, kazao da “treba bombardovati Srbe”.

 

U Republici Srpskoj su 23. novembra održani prijevremeni izbori za predsjednika, nakon što je Centralna izborna komisija donijela odluku o prestanku mandata Miloradu Dodiku jer je pravosnažnom presudom Suda Bosne i Hercegovine osuđen na godinu zatvora. Građani/ke su na izborima birali/e između šest kandidata: Siniše Кarana (SNSD), Branka Blanuše (SDS), Dragana Đokanovića (Savez za novu politiku), Nikole Lazarevića (Ekološka partija Republike Srpske) i nezavisnih kandidata Igora Gaševića i Slavka Dragičevića. Pobjedu na izborima odnio je kandidat SNSD-a Siniša Karan. U devetoj analizi na listi najčitanijih bavili smo se izvještavanjem ruskih medija u regionu tokom predizborne kampanje. 

Na osmom mjestu je analiza u kojoj smo se bavili tvrdnjama da je snimak ranjavanja civila u snajperskom napadu 1994. godine u Sarajevu “propagandni film”, odnosno da je riječ o namještenom incidentu. Snimak je autentičan, a napad koji je zabilježen na njemu je dokumentovan.

Sedma najčitanija analiza na Raskrinkavanju u 2025. godini jeste tekst o izmišljenom govoru Ibrahima Traorea, lidera vojne hunte u Burkini Faso. Emotivni “govor” o afričkom ponosu nasuprot zapadnom kolonijalizmu dijelio se na društvenim mrežama, a objavili su ga i neki portali. Radi se o deepfake snimku.

U šestoj najčitanijoj analizi bavili smo se tvrdnjama o Američkoj agenciji za međunarodni razvoj (USAID), objavljenim u dnevniku RTRS-a u februaru. U prilogu su korisnici/e sredstava ove agencije predstavljeni/e kao “plaćenici/e”, a “zakon o stranim agentima” kao korisna i neophodna mjera regulacije nevladinog sektora u Republici Srpskoj. Informacija da je vlast u Republici Srpskoj koristila značajna sredstva USAID-a je izostavljena.

Peta najčitanija analiza u 2025. godine jeste ona o tvrdnjama da je “šef CIA-e” Steven Meyer rekao da je srebrenički genocid izmišljen. Meyer je bio jedan od članova komisije čiji izvještaj negira genocid u Srebrenici, ali nije tačno da je bio šef američke obavještajne agencije.

U četvrtoj najčitaniji analizi bavili smo se netačnim tvrdnjama i teorijama zavjere o Američkoj agenciji za međunarodni razvoj (USAID), konkretno o optužbama Dževada Galijaševića da je navedena agencija finansirala terorističke organizacije poput Al-Kaide i ISIL-a, kao i grupe u BiH povezane s takvim organizacijama. Ne postoje dokazi da je išta od toga tačno.

Na trećem mjestu nalazi se analiza o izmišljenoj priči koja je kružila na društvenim mrežama, a prema kojoj žene koje se zovu Danka Ilić nestaju u pravilnim vremenskim razmacima u Srbiji još od 1978. godine. Priču je ispričao Saša Borojević na televiziji i pozvao se na vještačku inteligenciju koja “ne griješi”. Suprotno Borojevićevim tvrdnjama, vještačka inteligencija itekako može griješiti.

Druga najčitanija analiza ove godine bavila se tvrdnjama urednika Informera Dragana Vučićevića iz maja 2025. godine da “vođe” protesta u Srbiji  dolaze na “obuku ekstremista” na konferenciju POINT.  POINT je naziv konferencije koju organizuje Udruženje građana i građanki "Zašto ne" u Sarajevu. Prvo izdanje konferencije organizovano je 2012. godine, a ove godine održan je 13. POINT. Konferencija se bavila temama političke odgovornosti i novih tehnologija i nije tačno da se radilo o nekakvoj “obuci ekstremista” u Sarajevu.

U najčitanijoj analizi ove godine bavili smo se fotografijom koja se na društvenim mrežama dijelila uz tvrdnje da prikazuje izraelsku pilotkinju koju je Iran zarobio u junu 2025. Na fotografiji je zapravo čileanska poručnica koja je 2021. godine postala prva vojna pilotkinja u toj zemlji.

(Raskrinkavanje.ba)