Foto: Freepik
Na Facebook stranici “Globalna klima i vrijeme kroz povijest i u novije vrijeme” 27. avgusta objavljene su tvrdnje o povećanju ledenog pokrivača na Grenlandu i Arktiku koje sugerišu da se globalno zagrijavanje ne dešava.
Površina pod ledom nad Arktikom se povećala za 20%, a omjer širenja leda u odnosu na gubitak leda je znatno veći.
(...)
Od prošle godine količina snijega i leda se na Grenlandu također povećala, čak je i veća u odnosu na referentno razdoblje od 1981. do 2021. godine.
Gdje su te " strašne, antropogene, klimatske promjene "??
Objava sadrži i grafikone koji “dokazuju” da dolazi do povećanja ledenog pokrivača.
Foto: Screenshot/Facebook
Na grafičkom prikazu (lijevo) date su mapa Arktika i usporedba podataka američkog Nacionalnog centra za podatke o ledu i snijegu (NSIDC) o arktičkoj površini pod ledom 26. avgusta ove godine i istog datuma 2012. godine. Grafikon (desno), kreiran pomoću alata Vistech.ai, navodno prikazuje promjene površine ledenog pokrivača na Grenlandu u periodu od 2018. do 2025. godine u poređenju s referentnim vrijednostima u periodu od 1981. do 2010. godine.
Objava je imala 561 interakciju do vremena pisanja ove analize, a podijeljena je 63 puta. Iste tvrdnje objavljene su i na Instagramu.
Cherry-picking
Tvrdnje da arktički led raste i da to “dokazuje” da nema globalnog zagrijavanja uzrokovanog ljudskom aktivnošću dijelile su se i ranije. Raskrinkavanje se u analizi iz januara 2025. bavilo ovakvim tvrdnjama koje su se dijelile prošle godine, također uz poređenja podataka američkog NSIDC-a.
Prošlogodišnje tvrdnje propitivao je i AFP u analizi iz maja 2024.
Walter Meier, viši istraživač u NSIDC-u, rekao je tada za AFP da morski led varira iz godine u godinu i od sezone do sezone, pa nema smisla upoređivati podatke iz određenih istih dana u različitim godinama zato što takva poređenja ne govore ništa o dugoročnim promjenama ledenog pokrivača. On porеđenje jednog izolovanog podatka u dva dana iz različitih godina ocjenjuje kao cherry-picking, odnosno pristrasno biranje.
Mark Serreze, direktor NSIDC-a, komentarisao je slične tvrdnje 2022. i tada je za AFP rekao da podaci o površini leda ne mogu samostalno ukazivati na količinu leda budući da ne govore ništa o ukupnoj zapremini i debljini leda, bitnim elementima za posmatranje.
Naučnici/e i klimatski/e stručnjaci/kinje saglasni/e su da se ledeni pokrivač na Arktiku progresivno smanjuje, što pokazuju i podaci izvedeni iz mjerenja tokom nekoliko decenija. Razlog su klimatske promjene uzrokovane ljudskom aktivnošću, u najvećoj mjeri emisijama stakleničkih plinova uslijed sagorijevanja fosilnih goriva.
Foto: Nestajanje arktičkog leda: grafika prikazuje promjenu u procentima leda na Arktiku od 1979. do 2023. u poređenju s periodom od 1981. do 2010. (AFP/Valentin RAKOVSKY, Sabrina BLANCHARD)
Melinda Webster, istraživačica u Polar Science Centru Univerziteta u Washingtonu, rekla je za AFP u aprilu 2024. da se “obim arktičkog leda smanjuje neviđenom brzinom u poređenju s prošlim stoljećima.”
“Čak i kad se uzmu u obzir odstupanja u mjerenju, jasno je da prosječna globalna temperatura raste, dok se povećava koncentracija ugljendioksida u atmosferi, i da se arktički led smanjuje”, istakla je.
Prema podacima koje je objavio Polar Science Centar, pozivajući se na Panarktički sistem za modeling i asimilaciju leda (PIOMAS), u avgustu 2025. godine prosječna zapremina arktičkog morskog leda bila je tek 200 kilometara kubnih veća od najnižeg rekorda zabilježenog u avgustu 2012. godine. Istovremeno, bila je 72% ispod maksimuma iz 1979. godine i 54% ispod srednje vrijednosti za period od 1979. do 2024. godine.
Kada je riječ o praćenju promjena na Grenlandu, prate se površina snježnog i ledenog pokrivača te ukupna masa i visina pokrivača. Uvidom u grafikon Polarportal.dk, platformu nastalu u saradnji relevantnih institucija okupljenih oko danskog Nacionalnog centra za istraživanje klime (NCKF), površina ledenog pokrivača na Grenlandu na dan kada je podijeljena analizirana Facebook objava (27. 8. 2025) bila je vidno manja u odnosu na prosjek u periodu od 1981. do 2010. godine.
Foto: polarportal.dk. Površina ledenog pokrivača na Grenlandu u periodu 2024–2025. (plavo) u odnosu na period 1981–2010. godina (sivo).
Podaci o ukupnoj masi snijega i leda na Grenlandu, takozvani ukupni bilans mase grenlandskog ledenog pokrivača, još uvijek nisu dostupni za avgust 2025. godine.
Negiranje klimatskih promjena
Raskrinkavanje se ranije bavilo tvrdnjama koje grade negatorski narativ o klimatskim promjenama koje uzrokuje čovjek. U serijalu prebunking analiza o ovom narativu predstavili smo brojne nalaze stručnjaka koji govore o stvarnosti klimatskih promjena i ozbiljnoj prijetnji koju predstavljaju (1, 2, 3, 4).
Tvrdnje kojima se negiraju klimatske promjene nastoje potkrijepiti stav da ljudske aktivnosti ne uzrokuju klimatske promjene ili da se promjene uopšte ne dešavaju, a ako se i dese, onda se radi o prirodnim procesima. Selektivno posmatranje izolovanih podataka jedna je od taktika kojima se gradi takav narativ i brani takav stav.
Shodno navedenom, tvrdnju da se ledeni pokrivač na Arktiku i Grenlandu povećao ocjenjujemo kao manipulisanje činjenicama. Radi se o pristrasnom tumačenju odabranih podataka, s obzirom na činjenicu da se arktički led smanjuje u dužem periodu. Tvrdnju da se klimatske promjene uzrokovane ljudskim aktivnostima ne dešavaju, izvedenu na osnovu ovog tumačenja, ocjenjujemo kao teoriju zavjere.
(Ljupko Mišeljić, Raskrinkavanje.ba)