Put lažnog tweeta o Jasenovcu: Od anonimnog komentara do ministarstva odbrane

"Traljavo" montirana slika tweeta koji je pripisan Emiru Suljagiću, bila je dovoljno dobra za čitav niz medija, uključujući i novinsku agenciju Tanjug - ali i za Ministarstvo odbrane Republike Srbije - koji su izmišljenu izjavu predstavili kao činjenicu.

Ocijenjeni članci
Espreso.rs Lažna vijest; Pristrasno izvještavanje; Standard Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Demantirano; Srbin Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Srbija Javlja Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Patriot Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Magacin portal Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Stanje stvari Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Oslobodjenje.rs Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Tanjug Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Pravda Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Tanjug Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; B 92 Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Republika.rs Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Pečat Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Happy TV Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Vesti-online Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Novosti Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Informer Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje; Iskra Prenošenje lažnih vijesti; Pristrasno izvještavanje;

Na portalu “Espreso” je 29.10. objavljen članak naslovljen:

Strašne reči
“JASENOVAC JE ČETNIČKA IZMIŠLJOTINA, HANDŽAR DIVIZIJA PROPUSTILA ŠANSU: Novi direktor POTOČARA ima FAŠISTIČKE IZJAVE”

U članku se tvrdi da je Emir Suljagić, koji je nedavno preuzeo dužnost direktora Memorijalnog centra “Potočari”, na svom Twitter profilu poricao postojanje koncentracionog logora Jasenovac u Drugom svjetskom ratu, nazvavši ga “četničkom izmišljotinom”: 

Emir Suljagić, novi direktor Memorijalnog centra Potočari, ponovo je skandalizovao javnost svojim tvitom u kojem tvrdi da je "Jasenovac četnička izmišljotina".

Suljagić je napisao:

- Jasenovac je četnička izmišljotina. Časni bošnjaci iz Handžar divizije su propustili šansu da reše četnike, zato nam je to ostavljeno u amanet - napisao je Suljagić.

Kao izvor ove tvrdnje, u članku je prenesena objava sa anonimnog profila “Bodljikava”, na kojoj se nalazi slika navodnog “tweeta” Emira Suljagića. U tekstu ne postoji link na originalnu objavu koja je pripisana Suljagiću, niti bilo kakva informacija o tome da li je i kako redakcija ovog portala provjerila autentičnost objave sa anonimnog Twitter profila prije nego što ju je pretvorila u vijest. Do trenutka objave ove analize, “Espreso” nije odgovorio na upit redakcije “Raskrinkavanja” o izvoru ove informacije i provjeri istog. 

Status profila “Bodljikava”, koji navodno prikazuje uvrjedljivu izjavu Suljagića o Jasenovcu i “Handžar diviziji”, objavljen je 28. oktobra 2019. u 19h. Datum na navodnoj objavi Emira Suljagića je, međutim, značajno stariji (8. maj 2017. godine).

 

Već je letimičan pogled na objavu koja je pripisana Suljagiću dovoljan da se uvidi da ista nije autentična, budući da se u njoj pojavljuje riječ napisana na ekavici (“reše” umjesto “riješe”). Na to je ukazao i sam Suljagić u odgovoru na pitanje koje mu je na Twitteru postavljeno par sati nakon objave na profilu “Bodljikava” i prije nego što je ista postala vijest, a u kom je prvi put demantovao da je napisao takav tweet. 

Slika ove razmjene iste večeri je postavljena i u jednom od desetina komentara na objavu profila “Bodljikava”, te je bila vidljiva i dostupna portalu “Espreso” prije nego što je od objave napravio vijest, ali činjenica da je sam “autor tweeta” demantovao da je napisao isti, u njihovom tekstu nije spomenuta.

Stvarni izvor ove montaže, međutim, nije osoba koja stoji iza profila “Bodljikava”. Slika se, prema našem istraživanju, prvi put pojavila u komentarima koje je na profilu “Bodljikava” ranije ostavio anonimni Twitter nalog “Чеда Дискреција 'иљаду двеста четр'ес четири" (@Srbocetnik1389), koji je u međuvremenu obrisan

Naime, dana 28.10. je na profilu “Bodljikava” objavljeno nekoliko tweetova posvećenih Emiru Suljagiću, prvi oko 16h. Među komentarima istog našle su se i dvije slike navodnih Suljagićevih tweetova, koje je postavio profil “Čeda Diskrecija". Zajedno sa ovim profilom, nestali su i komentari u kojima su se prvi put pojavile montirane slike, no oba su ostala zabilježena u “snapshotu” Internet arhive (link, link): 

Na Twitteru je i dalje vidljiv odgovor vlasnice profila “Bodljikava” na jedan od ova dva komentara, ostavljen u 18:17h, u kom navodi da će “ukrasti” gore prikazane slike. To je uskoro i učinila, te je u 18:51h objavljen njen prvi status sa oba “montirana” tweeta. Drugi status, sa tweetom o Jasenovcu koji su kasnije preuzeli mediji, objavljen je desetak minuta nakon toga

Među osobama koje su komentarisale lažni tweet Emira Suljagića, bilo je i onih koje su ukazale na činjenicu da se Suljagić na Twitteru ranije jeste oglašavao na temu Jasenovca, ali da je pri tome iznosio stavove dijametralno suprotne onom koji mu je ovdje pripisan. Pretraga njegovih tweetova ukazuje da je, zapravo, više puta kritikovao istorijski revizionizam, to jest iskrivljavanje i negiranje zločina, ili razmjera zločina počinjenih u Jasenovcu. Sa druge strane, pretraga Twittera za izjavu koja je pripisana Suljagiću ne daje nikakve rezultate, kao ni pretraga za navodni citat iz juna 2018. godine (u kom se, kao i u prethodnom slučaju, pojavljuje riječ (“netko” umjesto “neko”) koja ukazuje na neautentičnost teksta). Isti rezultat se dobija i sa Google pretragom ključnih riječi iz izmišljene izjave, koje se prvi put pojavljuju tek 29.10.2019.

"Otkriće" nepostojećeg tweeta iz 2017. godine

Pored očitih jezičkih nelogičnosti, te nekonzistentnosti sadržaja tvrdnje sa prethodnim izjavama Suljagića o Jasenovcu i/ili “Handžar diviziji”, krajnje je nevjerovatno - usudili bismo se reći, nemoguće - da bi tweet takve sadržine, objavljen od strane javne ličnosti koju na Twitteru prati 4.500 ljudi i koja je čest predmet medijskih napisa, ostao neprimjećen više od dvije godine. 

Kuriozitet je da je Suljagićev Twitter profil skoro tri godine predmet posebne teme na forumu “Herceg Bosna” (link) čiji/e su korisnici/e do sada ispisali pedesetak stranica popunjenih citatima i komentarima javnih istupa Emira Suljagića, uključujući i one na Twitteru. Ova diskusija bila je aktivna i 8.5.2017. godine (link), kada je datiran lažni tweet o Jasenovcu; no prvi komentari istog pojavljuju se 7. novembra 2019. godine (link) dakle, tek nakon što je sama lažna vijest objavljena u medijima. 

Nakon portala “Espreso”, ista tvrdnja objavljena je u nizu drugih online medija iz Srbije. U prvoj instanci, ona se javlja kao vijest o tome da je “Suljagić skandalizovao region” svojim tweetom, a zatim je nekoliko medija, uključujući i novinsku agenciju Tanjug, prenijelo i reakcije udruženja  Pokret obnove Kraljevine Srbije - POKS i Savez Srba iz regiona na izmišljenu izjavu, pri tome ponavljajući izmišljeni citat Emira Suljagića i predstavljajući ga kao utvrđenu činjenicu. 

Nakon što je ova lažna vijest “zaživjela” na različitim portalima i u reakcijama različitih udruženja, ista se pojavila i na zvaničnoj stranici Ministarstva odbrane Republike Srbije, u saopštenju objavljenom 6.11.2019, o kom je takođe pisao niz medija: 

Povodom izjave komesara Saveta Evrope za ljudska prava Dunje Mijatović Ministarstvo odbrane izražava žaljenje jer je uvažena komesarka propustila da se oglasi kada je oslobođen Naser Orić dokazani ubica Srba, baš kao što nije uvidela potrebu da osudi i traži odgovornost za izjavu Emira Suljagića direktora Memorijalnog centra Potočari u Srebrenici u kojoj kaže da je „Jasenovac četnička izmišljotina“ i da su „Časni bošnjaci iz Handžar divizije propustili priliku da reše četnike, zato nam je to ostavljeno u amanet“.

Dan nakon što je MORS objavilo ovo saopštenje, Suljagić se ponovo oglasio na svom Twitter profilu i još jednom demantovao da je napisao citirani tweet. Ni ovaj demant nije prenesen od strane medija koji su objavili originalnu “vijest”. Redakcija “Raskrinkavanja” je kontaktirala Emira Suljagića sa upitom o tome da li mu je bilo koji medij dao priliku za komentar prije nego što je objavio navodni tweet, na šta smo dobili odgovor da to nije učinio nijedan od medija čiji su članci predmet ove analize.

Redakcija “Raskrinkavanja” je takođe kontaktirala sve medije koji imaju uredno objavljen impressum i kontakt podatke, a koji su prenijeli ovu tvrdnju u bilo kojoj od gore navedenih verzija. Odgovor smo dobili od nekolicine portala koji su naveli da nisu provjerili jer su je objavili i drugi mediji. “Novi Standard” je jedini medij koji je, nakon komunikacije sa redakcijom Raskrinkavanja, objavio i demant Emira Suljagića

Za razliku od ovog portala, direktorka novinske agencije Tanjug, Branka Đukić, na naš upit je odgovorila da njena agencija jeste provjerila autentičnost navodnog tweeta Emira Suljagića. No, umjesto informacija koje bi potvrdile navodno utvrđenu autentičnost lažnog tweeta, na naš drugi upit Đukić je dostavila odgovor koji prenosimo u cjelosti, u tekstu u kom je zaprimljen.

Odgovor direktorke Tanjuga

Poštovani,

vidim da ste upućeni da je na društvenim mrežama objavljen skrin šot tviter objave gospodina Suljagića od 8. maja 2017. koji se odnosi na njegovo mišljenje o logoru Jasenovac. Jedna  takva objava od 28. oktobra, za nas je bila dovoljna osnova za emitovanje dve reakcije koje su putem saopštenja upućene redakciji posle ovog datuma.

Tviter objave korisnika  gospodina Suljagića iz 2017.  na njegovom tviter nalogu nisu javno dostupne.

Verovatno znate, pošto navodite da se bavite istraživanjem, da je tviter poruke moguće obrisati, ali da one ostaju u bazi podataka, pa  vam preporučujemo da za ovo istraživanje konsultujete pre svega stručnjake za društvene mreže I internet.

Tvrdite da ste istražili i da takav tvit ne postoji  i da nema nikakav trag takvog "tweeta" iz 2017. godine - evo, mi vam nudimo ovaj trag, na koji smo se mi oslonili, ne da bismo ga emitovali kao vest, već da bismo imali uvid u povod  za reagovanja koja su nam upućena.

Ne bavimo se istraživanjem sajber kriminala, a vama skrećemo pažnju da to što kao argument navodite da  je Emir Suljagić sam u dva navrata demantovao tvrdnju da je autor spornog tvita I da su njegove, kako kažete, prethodne izjave o Jasenovcu, uključujući i one napisane na Twitteru, dijametralno  suprotne stavu na Twitter profilu 8.5.2017. -nije nikakav dokaz da taj tvit ne postoji.

Bez namere da sugerišemo bilo šta, pošto se ne bavimo delom I likom gospodina Suljagića, skrećemo vam pažnju da bi,  u skladu sa načinom na koji vi dovodite u sumnju postojanje tvita u Jasenovcu, u obzir mogli uzeti i činjenicu da je Emir Suljagić, tada bivši zamenik ministra odbrane BiH,  prva osoba u Bosni i Hercegovini osuđena zbog klevete na Tviteru.

Na internetu je dostupno na desetine aplikacija i stranica koje služe kreiranju lažnih tweetova poput onog koji je predmet ove analize. Primjera radi, na slici ispod se vidi kako se Tweet Generator može iskoristiti za kreiranje tweeta istog sadržaja, no ovog puta prikazanog kao da ga je objavila agencija Tanjug:

Ukoliko bismo se vodili rezonom direktorke Tanjuga, kada bi se ovako generisan “tweet” pojavio na nečijem Twitter profilu, a zatim i u formi medijske vijesti koju bi Tanjug demantovao, isti bi se morao smatrati jednako autentičnim kao i navodni tweet Emira Suljagića.

Zanimljivo je da je, pored napomena o jezičkim, sadržajnim i drugim nelogičnostima navodnog “screenshota”, jedan od komentatora na profilu “Bodljikava”, ukazao i na to koliko je lako napraviti lažni tweet, prikazavši dio lažnog citata kao objavu tog profila. Ovaj je komentar, kao i drugi slični, takođe ignorisan od strane “Espresa” i drugih portala koji su njenu objavu prenijeli kao vijest. 

Sa Espresa, Tanjuga i drugih medija, lažna vijest se preselila na blogove i društvene mreže. Niz Facebook stranica, poput Страница Поносни народ/Гордые Люди, Иницијатива за изградњу Меморијалног центра српским жртвама геноцида, Podrska za Alexandra Dorina /Untestûtzung fûr Alexander Dorin i drugih, prenijelo je “screenshot” lažnog tweeta ili neku od medijskih objava istog, generišući na hiljade komentara i podjela, uglavnom prepunih uvreda i govora mržnje, uključujući i otvorene pozive na nasilje. Članak portala “Espreso”, koji je prvi predstavio lažni tweet kao autentičan, ocjenjujemo kao lažnu vijest, dok ostale članke ocjenjujemo kao prenošenje lažne vijesti. Portal “Novi standard”, jedini koji je objavio demant lažne vijesti, u skladu sa metodologijom “Raskrinkavanja” dobija i ocjenu demantirano

Zbog činjenice da nijedan od medija koji su prenijeli nepostojeću izjavu i/ili lažni tweet, nije kontaktirao njegovog navodnog autora, članke ocjenjujemo i kao pristrasno izvještavanje.

(raskrinkavanje.ba) 

Autorica: Tijana Cvjetićanin Objavljeno: 28. 11. 2019 | Zadnji put osvježeno: prije 1 nedjelja

Posljednje objavljene analize

Klikbejt
Nesreća ministra Crnatka ispraćena senzacionalističkim člancima

Ministar vanjskih poslova Igor Crnadak nije povrijeđen u saobraćajnoj nesre...

Klikbejt
Lažna vijest
Fotografija “psa koji zove upomoć da bi spasio život” nije nastala u Albaniji

Fotografija koja na internetu postoji od januara, postala je aktuelna na dr...

Lažna vijest Demantirano
Dezinformacija
Ruska vojska u svemir nije poslala tajni satelit

Ministarstvo odbrane Rusije nedavno je lansiralo novi satelit u svemir, što...

Dezinformacija Klikbejt Demantirano
Raskrikavanje.rs Istinomjer.ba Analiziraj.ba NewsMavens.com Raskrinkavanje.me