2025. u retrospektivi: Teorije zavjere

Foto: Raskrinkavanje.ba

Teorije zavjere često su dio dezinformativnih sadržaja kojima se bavi Raskrinkavanje. U 2025. godini jedna od najraširenijih teorija zavjere bila je ona o “Novom svjetskom poretku”. Riječ je o kompleksnom narativu s mnogim verzijama, čiju okosnicu čini vjerovanje da elite rade na uvođenju globalne diktature ili jedne svjetske vlade. Njeni pobornici vjeruju i da međunarodne organizacije, kao što su Ujedinjene nacije i Svjetska zdravstvena organizacija, služe “elitama”, odnosno ostvarivanju njihovih ciljeva. 

Teoretičari/ke zavjere su dokaze za ove tvrdnje tokom 2025. godine pronalazili u stvarnim ili izmišljenim dokumentima UN-a i konkretnim događajima kakav je nestanak struje koji je pogodio Španiju, Portugal i dijelove Francuske u aprilu. 

Pandemijski sporazum Svjetske zdravstvene organizacije su, takođe, predstavili kao sredstvo globalne centralizacije moći.

Tokom protekle godine raširene su bile i “zavjerološke” tvrdnje o nametanju kontrole putem digitalnih tehnologija. Od uvođenja digitalnog eura do “prepaid” sistema za plaćanje vode – razne tehnologije tumačene su sredstvom za kontrolisanje stanovništva. 

U sklopu ove teorije zavjere dijelile su se i tvrdnje o kriminalizaciji gotovine. Kao instrumenti za kontrolu stanovništva predstavljani su i EES pravila za putnike/ce koji/e ulaze u Evropsku uniju te izgradnja državnih data centara u Srbiji i Sjevernoj Makedoniji.

Istine i “istine”

Tokom 2025. godine u više smo se navrata bavili “zavjerološkim” narativima koji pseudodokazima nastoje opovrgnuti naučne spoznaje o svemiru, galaksiji i Sunčevom sistemu te onima koji, na sličan način, nude alternativna tumačenja istorije. Osnovna teza ovih narativa jeste da se “istine” skrivaju kroz školski sistem, a u skrivanju učestvuju i naučna zajednica i mediji. Jedna od najpopularnijih takvih teorija zavjere i tokom 2025. godine bila je ona o ravnoj Zemlji, čije pristalice vjeruju da je Zemlja disk sa Sjevernim polom u centru te Antarktikom kao ivicom tog diska. 

Raskrinkavanje se bavilo i “dokazima” o još jednoj navodnoj prevari – da je slijetanje na Mjesec bilo lažirano, odnosno da se nikada nije desilo. 

“Zavjerološke” tvrdnje o falsifikovanju i skrivanju istorije tokom 2025. godine pronašli smo u apsurdnim pričama o naprednoj civilizaciji Tartariji, čije se napredne tehnologije navodno kriju, i navodima da se krije postojanje “bijele” američke civilizacije prije Kolumba.

Pandemija, vakcine i avionski tragovi  

Teorija zavjere o “chemtrailsima”, prema kojoj su avionski tragovi na nebu zapravo hemikalije i otrovi kojima se zaprašuje stanovništvo, nisu izgubile na popularnosti. Pobornici/e ove teorije zavjere su i tokom 2025. godine uporno odbacivali/e činjenice da je riječ o kondenzacijskim tragovima koji nastaju kao rezultat susreta toplog i vlažnog ispusta iz avionskih motora s hladnim vazduhom na visinama na kojima avioni lete.

Tokom 2025. godine zabilježen je i povratak teorija zavjere o pandemiji Covid-19, vakcinama protiv ove bolesti, ali i uopšteno o vakcinama. U najvećem broju slučajeva riječ je o tvrdnjama s početka pandemije, kojima se samo dodaju novi detalji. Osnovni narativ oko koga se grade ove teorije zavjere jeste da je pandemija Covid 19 režirana, odnosno da je služila kao paravan za ukidanje sloboda i uspostavljanje kontrole stanovništva. 

U sklopu ovog narativa vakcinacija se predstavlja kao sredstvo za kontrolu stanovništva putem čipova, ali i kao sredstvo depopulacije. Teoretičari/ke zavjere su, takođe, i tokom 2025. godine u vakcinama protiv Covid-19 pronalazili/e sastojke kojih nema. Besmislene tvrdnje dijelile su se i o drugim vakcinama. Tako se tvrdilo da su HPV vakcine sredstvo kojim doktori sterilišu žene i djevojčice.

Teorije zavjere u službi politike

Osim pandemije Covid-19, tokom 2025. godine su i događaji predstavljani kao režirani. Snimci Hamasovog nasilja u Gazi dijelili su se na društvenim mrežama uz tvrdnje da je humanitarna kriza u enklavi režirana i paravan za planove da se ekstremisti nasele u Evropu. 

Tokom 2025. godine bavili smo se i različitim teorijama zavjere lokalnog karaktera, osmišljenim da posluže u dnevnopolitičke svrhe ili, u nekim slučajevima, u svrhu revizionizma. Uoči prijevremenih izbora za predsjednika Republike Srpske u novembru reciklirana je nekoliko godine stara teorija zavjere o planu za ukidanje Republike Srpske, dok je ranije, u martu, plasirana priča o planu otmice sada već bivšeg predsjednika RS Milorada Dodika.

Američka agencija za međunarodni razvoj (USAID) takođe je bila predmet teorija zavjere. Tvrdilo se da je finansirala terorističke organizacije poput Al-Kaide, ISIL-a i grupe u BiH povezane s takvim organizacijama te da su nevladine organizacije u Srbiji koje su dobijale novac od ove agencije bile pod kontrolom američke obavještajne agencije CIA.

Bavili smo se i teorijama zavjere koje predstavljaju pokušaj revizionizma dobro dokumentovanih činjenica o ratu u Bosni i Hercegovini. Tvrdilo se da je logor Trnopolje bio tek “otvoreni izbjeglički centar” i da su snimci izgladnjelih zatvorenika iza bodljikave žice, nastali u ljeto 1992, namješteni.

Studentski protesti i blokade u Srbiji, koje traju od novembra 2024. godine, kad je u obrušavanju nadstrešnice na Železničkoj stanici u Novom Sadu stradalo 16 lica, bili su meta različitih teorija zavjere. Tvrdilo se da su protesti još jedna u nizu insceniranih kriznih situacija, da su dio globalne zavjere da se ograniče ljudske slobode i nametne kontrola stanovništva te da iza njih stoji plan da se visoko školstvo privatizuje. 

Takođe se tvrdilo da su protesti osmišljeni ili vođeni iz inostranstva. Taj narativ građen je i tvrdnjama da su “vođe” studenata u blokadi pozvane na “ekstremističku obuku” u Sarajevu, na POINT konferenciju, koju je organizovalo Udruženje građana i građanki “Zašto ne”. Naravno, ništa takvo se nije desilo; POINT konferencija se, kao i svake godine, bavila temama političke odgovornosti i novih tehnologija, a ne “obukom ekstremista”.

(Raskrinkavanje.ba)